Chuyển đổi số - “đòn bẩy” nâng sức cạnh tranh cho kinh tế tập thể

Quy trình sản xuất của HTX Dược thảo Minh Đức, xã Nam Xang ứng dụng nhiều công nghệ, máy móc hiện đại.

Công nghệ mở đường

Tại HTX Dược thảo Minh Đức, xã Nam Xang, những phòng nuôi nấm được kiểm soát nhiệt độ, phòng nuôi cấy vô trùng hay hệ thống máy sấy thăng hoa đã trở thành quy trình quan trọng trong các công đoạn sản xuất.

Thành lập năm 2019, HTX lựa chọn phát triển các sản phẩm từ đông trùng hạ thảo và nấm trồng trong nhà. Từ những bước đi ban đầu, HTX từng bước đầu tư thiết bị, công nghệ vào sản xuất. Hiện, cơ sở có 2 máy sấy thăng hoa, 3 máy hấp tiệt trùng, 2 máy sấy nhiệt; hệ thống phòng nuôi cấy vô trùng, phòng nuôi nấm điều khiển tự động bằng AI, xưởng sấy lạnh và khu chế biến sâu thành các sản phẩm như: trà, viên nang dược liệu.

Việc ứng dụng máy móc, công nghệ không chỉ giải quyết bài toán năng suất mà quan trọng hơn là giúp HTX kiểm soát tốt hơn các điều kiện sản xuất, ổn định chất lượng giữa các lô sản phẩm - một yêu cầu quan trọng đối với sản phẩm dược liệu.

Bà Đỗ Thị Phương, Giám đốc HTX Dược thảo Minh Đức cho biết: “Việc đầu tư máy móc hiện đại giúp quá trình sản xuất thuận tiện hơn, giảm bớt các khâu thủ công và bảo đảm chất lượng sản phẩm. Từ nền tảng đó, HTX có điều kiện phát triển thêm các dòng sản phẩm chế biến sâu, thay vì chỉ cung cấp nguyên liệu thô”.

Hiện HTX có nhiều sản phẩm đa dạng như: trà đông trùng hạ thảo, đông trùng hạ thảo ngâm mật ong... Trong đó, sản phẩm đông trùng hạ thảo sấy thăng hoa loại đặc biệt đã được công nhận sản phẩm OCOP. Sản lượng của HTX hiện đạt khoảng 30 kg đông trùng hạ thảo thô mỗi tháng, doanh thu từ 350-400 triệu đồng; tạo việc làm cho 3 lao động thường xuyên và 4 lao động thời vụ.

Bà Đỗ Thị Phương, Giám đốc HTX Dược thảo Minh Đức kiểm tra sản phẩm đông trùng hạ thảo.

Cũng theo bà Phương, nếu trước đây việc kinh doanh chủ yếu theo phương thức truyền thống thì hiện nay HTX đã sử dụng website, Facebook, Zalo để giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm. Việc đưa sản phẩm lên môi trường số giúp HTX quảng bá, giới thiệu sản phẩm đến đông đảo khách hàng, đồng thời khách hàng cũng dễ dàng truy xuất, tìm hiểu thông tin về sản phẩm đầy đủ hơn.

Thực tế cho thấy, với những HTX có quy mô chưa lớn, công nghệ chính là “đòn bẩy” để rút ngắn khoảng cách về năng lực sản xuất và khả năng tiếp cận thị trường. Quan trọng hơn, chuyển đổi số đang mở ra cơ hội để HTX đi tắt, đón đầu, không phải bằng những khoản đầu tư lớn, mà bằng việc lựa chọn đúng công nghệ, làm chủ quy trình và chủ động tìm kiếm khách hàng.

Cũng là một trong những HTX mới được hình thành, HTX Sâm Cúc Phương đã cho thấy hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong quá trình sản xuất, quảng bá sản phẩm nông sản.

Theo ông Trần Đức Tài, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Sâm Cúc Phương, bên cạnh nền tảng kiến thức khoa học, sự đồng hành của các cấp, ngành, HTX xác định ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số là một trong những hướng đi quan trọng để tạo niềm tin với người tiêu dùng.

Ngay từ khi đưa sản phẩm ra thị trường, HTX đã đăng ký mã vạch, mã QR cho từng sản phẩm. Người mua chỉ cần quét mã có thể tra cứu các thông tin liên quan đến đơn vị sản xuất, nguồn gốc sản phẩm.

HTX đồng thời triển khai tem truy xuất nguồn gốc gắn với nhật ký sản xuất điện tử. Các công đoạn từ trồng, chăm sóc đến thu hoạch, chế biến từng bước được cập nhật trên hệ thống. Việc số hóa thông tin sản xuất giúp người tiêu dùng có thêm cơ sở kiểm chứng sản phẩm, đồng thời buộc chính HTX phải chuẩn hóa quy trình và dữ liệu của mình.

“Chuyển đổi số trong nông nghiệp không quá phức tạp, điều quan trọng là phải mạnh dạn thay đổi tư duy và kiên trì thực hiện”- ông Trần Đức Tài cho biết.

Tư duy đó cũng được HTX đưa vào hoạt động xúc tiến thương mại. Thay vì chỉ chờ khách hàng biết đến sản phẩm thông qua các kênh giới thiệu trực tiếp, HTX xây dựng website chính thức, cập nhật thông tin về đơn vị, sản phẩm và tích hợp chức năng bán hàng trực tuyến. Facebook, TikTok, YouTube cũng trở thành những “cánh tay nối dài” để HTX kể câu chuyện về sản phẩm của mình.

Sản phẩm của HTX Sâm Cúc Phương đã có mặt tại nhiều thị trường trong nước.

Những video về quá trình trồng, chăm sóc cây dược liệu hay các công đoạn sản xuất được đăng tải thường xuyên. Thông qua các kênh số, hình ảnh Sâm Cúc Phương đã từng bước được biết tới tại một số thị trường như Mỹ, Đức, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản..., qua đó mở thêm cơ hội kết nối hợp tác và hướng tới xuất khẩu.

Trong quản trị nội bộ, HTX cũng sử dụng phần mềm kế toán, phần mềm bán hàng để chuẩn hóa số liệu và quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Để kinh tế tập thể vươn xa

Những chuyển động tích cực ở từng HTX có ý nghĩa quan trọng nhằm phát huy nội lực khu vực kinh tế tập thể trên địa bàn tỉnh. Theo Liên minh HTX tỉnh, Ninh Bình có gần 1.500 HTX, đứng thứ hai cả nước về số lượng. Trong đó, có 953 HTX nông nghiệp, 93 Quỹ tín dụng nhân dân và các HTX hoạt động trong lĩnh vực phi nông nghiệp, trong đó, khoảng 70% HTX hoạt động có hiệu quả. Ngoài ra, toàn tỉnh còn có 3.064 tổ hợp tác; 167 HTX tham gia liên kết chuỗi giá trị ở các mức độ khác nhau. Riêng khu vực HTX đã có 128 đơn vị với 250 sản phẩm OCOP được xếp hạng từ 3-4 sao.

Thời gian qua, Liên minh HTX tỉnh đã hỗ trợ các HTX phát triển theo chuỗi giá trị, liên doanh, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số và đăng ký sản phẩm OCOP. Một số mô hình mới đã được triển khai như ứng dụng IoT trong nuôi trồng thủy sản tại 4 HTX; 18 HTX được cấp giấy chứng nhận theo tiêu chuẩn VietGAP.

Quy mô lớn tạo ra dư địa phát triển, nhưng số lượng chưa đồng nghĩa với chất lượng. Bởi theo ông Đỗ Xuân Trường, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Ninh Bình phân tích, phần lớn HTX vẫn có quy mô nhỏ; năng lực quản trị, nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ còn hạn chế. Đặc biệt, việc thu hút nhân lực trẻ, có chuyên môn về làm việc tại HTX vẫn là bài toán khó.

“Dù đã được đẩy mạnh nhưng cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ của các HTX còn hạn chế. Vì vậy, để chuyển đổi số thực sự trở thành công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh, chúng tôi còn rất nhiều việc phải làm” - ông Đỗ Xuân Trường cho biết.

Ông Đỗ Xuân Trường, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Ninh Bình.

Theo lãnh đạo Liên minh HTX tỉnh, một trong những nhiệm vụ quan trọng thời gian tới là tham mưu UBND tỉnh xây dựng Đề án hỗ trợ kinh tế tập thể tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2026-2030, tạo cơ sở huy động nguồn lực hỗ trợ xây dựng mô hình, chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm OCOP.

Trong đó, đào tạo nhân lực được xem là một mắt xích quan trọng, tập trung vào những năng lực HTX đang thực sự thiếu như quản trị, marketing, dự báo thị trường, xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh, kỹ năng tiếp cận thị trường và ứng dụng công nghệ.

Cùng với nâng cao năng lực quản trị là thay đổi cách tiếp cận thị trường, khuyến khích các HTX xây dựng gian hàng trên các sàn thương mại điện tử, sử dụng TikTok, YouTube, Facebook và các nền tảng trực tuyến để chủ động giới thiệu, bán sản phẩm.

Hướng đi này đặc biệt quan trọng đối với một địa phương có lợi thế đồng thời về nông nghiệp, sản phẩm OCOP và du lịch như Ninh Bình. Khi sản phẩm HTX được kết nối với các điểm đến, dịch vụ và trải nghiệm du lịch, thị trường của HTX không còn giới hạn trong phạm vi địa phương mà có thể tiếp tục được tìm kiếm, đặt mua trực tuyến thông qua khách du lịch, từ đó mang lại giá trị lớn hơn nhiều so với phương thức tiêu thụ truyền thống.

Tuy nhiên theo ông Đỗ Xuân Trường, công nghệ cuối cùng vẫn chỉ là công cụ. Điều quyết định nằm ở tư duy của những người trực tiếp điều hành HTX. Vì vậy, chủ thể HTX cần tạo được sự chuyển dịch từ “thụ động sản xuất những gì mình có” sang “chủ động sản xuất những gì thị trường cần”, từ việc am hiểu, nhanh nhạy nắm bắt thị trường sẽ tổ chức lại sản xuất theo nhu cầu, minh bạch hóa quy trình và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Mục tiêu Ninh Bình đặt ra là đến năm 2030 có ít nhất 1-2 HTX nằm trong nhóm HTX mạnh của khu vực; đến năm 2045 phấn đấu có 1-2 HTX nằm trong tốp 300 HTX toàn cầu. Đây là mục tiêu dài hạn, đòi hỏi sự chuyển biến cả về chất lượng hoạt động, năng lực quản trị và sức cạnh tranh của khu vực kinh tế tập thể.

Vì vậy bên cạnh các chính sách hỗ trợ, mỗi HTX cần chủ động đổi mới tư duy, lựa chọn cách làm phù hợp và biến chuyển đổi số thành năng lực của chính mình. Nội lực ấy khi được khơi thông và phát huy, sẽ là nền tảng để kinh tế tập thể Ninh Bình nâng cao sức cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và phát triển bền vững.