Chuyển đổi số góp phần nâng cao hiệu quả quản lý cửa khẩu

Cán bộ Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Hòn Gai tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về an ninh, trật tự khu vực cửa khẩu cảng cho thuyền viên. Ảnh: Dân Chủ

Thủ tục nhanh hơn, quản lý chặt chẽ hơn

Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Hòn Gai được giao quản lý, bảo vệ toàn bộ vịnh Hạ Long và 9 xã, phường, với đường biên giới biển dài 92,11 km, tiếp giáp vùng biển Hải Phòng. Địa bàn có diện tích khoảng 817,89 km², với hơn 268.000 nhân khẩu, 9 bến cảng biển và 10 bến cảng thủy nội địa chính.

Hoạt động hàng hải, du lịch và logistics phát triển khiến khối lượng thông tin về tàu, thuyền viên, hành khách, hàng hóa cần tiếp nhận, kiểm tra, xử lý ngày càng lớn. Từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã làm thủ tục xuất nhập cảnh, chuyển cảng cho gần 2.100 phương tiện, gần 97.000 thuyền viên, hơn 116.000 lượt hành khách và làm thủ tục đối với hơn 22,7 triệu tấn hàng hóa xuất nhập khẩu.

Việc đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số đã làm thay đổi rõ rệt phương thức giải quyết thủ tục tại cửa khẩu cảng. Nếu trước đây, cán bộ chủ yếu tiếp nhận hồ sơ giấy, kiểm tra và đối chiếu thủ công thì hiện nay, thông tin về tàu, thuyền viên, hành khách được khai báo, tiếp nhận và xử lý trên Cổng thông tin một cửa quốc gia và hệ thống thủ tục biên phòng điện tử. Nhờ hồ sơ được gửi từ xa, cán bộ có thể chủ động kiểm tra, đối chiếu thông tin trước khi tàu cập cảng; những nội dung chưa chính xác cũng được phát hiện sớm để yêu cầu bổ sung, chỉnh sửa kịp thời.

Trung tá Phan Văn Quân, Đội trưởng Đội Thủ tục, Trạm Biên phòng cửa khẩu cảng Hòn Gai cho biết: “Đơn vị duy trì cán bộ trực trên hệ thống, kể cả ngày lễ, Tết. Đại lý tàu có thể hoàn thiện hồ sơ tại doanh nghiệp, rồi gửi lên hệ thống để cán bộ tiếp nhận, kiểm tra, xử lý. Cách làm này giúp thủ tục không phụ thuộc vào giờ hành chính, đồng thời giúp cán bộ chủ động nắm thông tin về phương tiện, thuyền viên, hành khách trước khi tàu vào cảng”.

Hiệu quả cải cách thể hiện rõ ở thời gian xử lý. Trước đây, một bộ hồ sơ có thể mất từ 1 đến 2 giờ, nay nhiều trường hợp chỉ còn khoảng 15 phút khi thông tin đầy đủ, hợp lệ. Việc giảm hồ sơ giấy, hạn chế đi lại giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch làm hàng và giảm thời gian chờ của phương tiện.

Anh Trịnh Văn Kỳ, nhân viên một doanh nghiệp đại lý tàu tại Hạ Long cho biết: “Hồ sơ xuất nhập cảnh của phương tiện hiện có thể thực hiện tại văn phòng, rồi gửi lên Cổng thông tin để cán bộ Biên phòng kiểm tra, xử lý”.

Cùng với ứng dụng công nghệ, Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Hòn Gai duy trì trao đổi thông tin với Cảng vụ, Hải quan, doanh nghiệp cảng và đại lý tàu. Đối với tàu có đông thuyền viên, hành khách hoặc lịch trình gấp, các lực lượng phối hợp bố trí thời gian kiểm tra, giám sát phù hợp, hạn chế chồng chéo nhưng vẫn tuân thủ quy trình quản lý.

Yêu cầu này càng rõ khi hoạt động cảng biển vẫn tiềm ẩn nguy cơ các đối tượng lợi dụng chính sách thông thoáng, thủ tục điện tử và lưu lượng hàng hóa lớn để che giấu vi phạm. Vì vậy, sàng lọc dữ liệu, nhận diện rủi ro và phối hợp liên ngành phải được thực hiện chủ động, từ sớm. Thượng tá Đỗ Văn Thà, Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Hòn Gai cho biết: “Đơn vị xác định quản lý chặt chẽ, đúng pháp luật phải gắn với tạo thuận lợi cho giao thương. Mỗi cán bộ làm thủ tục phải nắm chắc quy định, giỏi nghiệp vụ, sử dụng thành thạo công nghệ và chủ động phối hợp với các lực lượng để xử lý công việc nhanh, chính xác, không để sơ hở trong quản lý”.

Nhận diện nguy cơ từ sớm, nắm chắc tình hình địa bàn

Chuyển đổi số ở cửa khẩu cảng không đơn thuần là thay hồ sơ giấy bằng hồ sơ điện tử. Giá trị quan trọng hơn nằm ở khả năng khai thác dữ liệu để phục vụ kiểm soát, sàng lọc, phát hiện nguy cơ trước khi tàu cập cảng. Khi thông tin về phương tiện, thuyền viên và hành khách được gửi lên hệ thống từ trước, cán bộ có thời gian kiểm tra, đối chiếu với dữ liệu nghiệp vụ, nhận diện những trường hợp cần chú ý để tập trung kiểm tra đúng trọng tâm.

Một vụ việc trong năm 2026 cho thấy hiệu quả của phương thức này. Khi tiếp nhận thông tin tàu Phu Thanh, quốc tịch Panama, nhập cảnh cảng Hòn Gai, cán bộ thủ tục kiểm tra bản khai điện tử và phát hiện thuyền viên Thái Bá Hưng (sinh năm 1996, quê Diễn Châu, Nghệ An) thuộc diện có quyết định truy tìm của Công an tỉnh Nghệ An liên quan đến hành vi mua bán trái phép chất ma túy. Từ thông tin được xác minh trước, đơn vị chủ động bố trí lực lượng bắt giữ khi tàu cập cảng và bàn giao đối tượng cho Công an tỉnh Nghệ An theo quy định.

Từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã phát hiện, xử lý 14 vụ, với 14 đối tượng và 14 phương tiện vi phạm pháp luật, không để phát sinh điểm nóng trên địa bàn. Mã QR của “Hòm thư tố giác tội phạm ẩn danh” được phổ biến tới thuyền trưởng, thuyền viên, du khách và người dân, tạo thêm kênh tiếp nhận thông tin nhanh chóng, thuận tiện.

Trên thực địa, tuần tra, kiểm soát vẫn là biện pháp trực tiếp để giữ vững an ninh, trật tự tại cửa khẩu cảng. Các tổ công tác thường xuyên kiểm tra khu vực cảng, bến, vị trí tàu neo đậu; quản lý hoạt động của người, phương tiện; kết hợp tuyên truyền pháp luật cho thuyền trưởng, thuyền viên. Thủy thủ Nguyễn Sỹ Dũng thường làm việc trên tàu chạy tuyến Nhật Bản và Đông Nam Á cho biết, mỗi khi tàu cập cảng, anh thường xuyên thấy cán bộ Biên phòng tuần tra, thực hiện nhiệm vụ nghiêm túc.

Sự kết hợp giữa dữ liệu trên hệ thống với kiểm soát ngoài thực địa tạo nên phương thức quản lý chủ động hơn. Dữ liệu giúp nhận diện sớm vấn đề; tuần tra, kiểm soát giúp kiểm chứng thông tin, phát hiện dấu hiệu bất thường. Khi cần thiết, thông tin được chia sẻ với các lực lượng chức năng để thống nhất biện pháp xử lý.

Theo Thượng tá Đỗ Văn Thà: “Đơn vị tiếp tục tập trung nắm chắc tình hình, quản lý chặt địa bàn, kiểm soát người và phương tiện xuất nhập cảnh; kịp thời phát hiện, ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật, không để bị động, bất ngờ. Đồng thời, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; tăng cường phối hợp với Cảng vụ, Hải quan, doanh nghiệp cảng và đại lý tàu để giải quyết thủ tục nhanh chóng, đúng quy định”.

Từ dữ liệu trên hệ thống đến những ca tuần tra tại bến cảng, các biện pháp đều hướng tới mục tiêu quản lý chắc địa bàn, giữ vững chủ quyền, an ninh, trật tự và bảo đảm hoạt động cửa khẩu thông suốt. Khi thủ tục được giải quyết nhanh hơn nhưng kiểm soát chặt chẽ hơn, chuyển đổi số trở thành công cụ nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ, góp phần xây dựng khu vực cửa khẩu cảng Hòn Gai an toàn, hiện đại, thông thoáng, phục vụ phát triển kinh tế, xã hội của thành phố Quảng Ninh.