Chuyển đổi số hộ kinh doanh cần đi vào thực chất

Thực tế tại một số địa phương cho thấy khoảng cách này khá rõ. Đơn cử tại Bắc Ninh, toàn tỉnh có 106.537 hộ kinh doanh nhưng mới hơn 2.000 hộ sử dụng phần mềm quản lý bán hàng, chiếm chưa đến 2%. Nhiều hộ đã quen với chuyển khoản, mã QR nhưng việc quản lý hàng hóa, doanh thu, thu - chi và tồn kho vẫn chủ yếu dựa trên sổ sách thủ công. Hay như ở Đồng Nai đang được định hướng cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia, trung tâm kết nối kinh tế, cửa ngõ hội nhập quốc tế nhưng mới có gần 61.900 cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ sử dụng phần mềm quản lý bán hàng.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương đánh giá, nhiều hộ có nhu cầu chuyển đổi số nhưng còn hạn chế về khả năng tiếp cận công cụ, kỹ năng và nguồn lực triển khai. Trong khi nhu cầu về hóa đơn điện tử, quản trị dữ liệu và thương mại điện tử ngày càng tăng.

Đây là khu vực có đặc thù riêng khi nhiều hộ quy mô nhỏ, chủ hộ trực tiếp đảm nhiệm hầu hết các công việc từ nhập hàng, bán hàng đến quản lý doanh thu, chi phí. Vì vậy, vấn đề không đơn thuần là đưa thêm một phần mềm hay nền tảng đến hộ kinh doanh. Một công cụ chỉ có ý nghĩa khi người bán có thể sử dụng thuận tiện và giải quyết được những công việc cụ thể trong quá trình kinh doanh.

Thực tế này đang buộc cách thức hỗ trợ chuyển đổi số phải thay đổi. Thay vì đưa cùng một giải pháp tới tất cả hộ kinh doanh, nhiều chương trình bắt đầu chú trọng khảo sát nhu cầu, đánh giá mức độ sẵn sàng và lựa chọn công cụ phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Tại Đồng Nai, khoảng 6.000 hộ kinh doanh sẽ được khảo sát, đánh giá mức độ chuyển đổi số trong các hoạt động như quản lý bán hàng, thanh toán điện tử và khai thác dữ liệu khách hàng. Theo ông Nguyễn Phú Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, việc đánh giá hiện trạng là cơ sở để lựa chọn giải pháp phù hợp với từng nhóm hộ, thay vì áp dụng đồng loạt. Cách tiếp cận này cũng cho thấy chuyển đổi số cần bắt đầu từ những nhu cầu thiết thực nhất. Với nhiều hộ, đó có thể là quản lý hàng hóa, tồn kho và doanh thu; với nhóm khác là kết nối thanh toán với hóa đơn và kê khai thuế; còn những hộ đã có nền tảng nhất định có thể cần thêm công cụ để mở rộng thị trường và tiếp cận khách hàng. Một yêu cầu khác ngày càng được nhấn mạnh là hiệu quả chuyển đổi số phải được đo bằng mức độ sử dụng thực tế, không chỉ bằng số lượng phần mềm được cài đặt.

Bắc Ninh đặt mục tiêu đến cuối năm 2026 tiếp cận, hướng dẫn tối thiểu 10.000 cửa hàng, hộ kinh doanh, trong đó phấn đấu ít nhất 50% số hộ được tiếp cận cài đặt phần mềm, nền tảng số. Tuy nhiên, theo ông Mai Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh, điều quan trọng là có bao nhiêu hộ thực sự sử dụng và tiếp tục duy trì nền tảng sau thời gian hỗ trợ.

Chuyển đổi số hộ kinh doanh chỉ thực sự có ý nghĩa khi công nghệ được sử dụng thường xuyên và tạo ra thay đổi trong cách vận hành

Điều đó cũng đặt ra yêu cầu đối với chính các giải pháp công nghệ. Công cụ phải đơn giản, dễ sử dụng với người không có chuyên môn, chi phí phù hợp với quy mô hộ kinh doanh, đồng thời hạn chế việc nhập lại dữ liệu giữa các khâu. Việc kết nối quản lý bán hàng với hóa đơn, kê khai thuế và thanh toán vì thế có ý nghĩa hơn nhiều so với việc sử dụng riêng lẻ từng phần mềm.

Khi các khâu quản trị cơ bản từng bước được số hóa, chuyển đổi số còn có thể mở rộng sang hỗ trợ bán hàng và phát triển thị trường. Tại Hà Nội, một số chương trình đã kết nối cơ quan thuế, TCTD và doanh nghiệp công nghệ để hướng dẫn hộ kinh doanh sử dụng nền tảng số trong quản lý, thanh toán, hóa đơn điện tử và tiếp cận tín dụng. Đơn cử tại chợ Đồng Xuân, các tiểu thương còn được đào tạo kỹ năng quảng bá, xây dựng nội dung và kinh doanh trên nền tảng số.

Theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, chuyển đổi số không phải là đưa một vài phần mềm vào hoạt động mà phải tạo ra phương thức kinh doanh mới và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trước mắt, những giải pháp thiết yếu như quản lý bán hàng, quản lý kho, thanh toán không dùng tiền mặt cần được ưu tiên, đồng thời phải bảo đảm dễ hiểu, dễ sử dụng và phù hợp với năng lực của từng hộ.

Nhìn từ thực tế triển khai, chuyển đổi số hộ kinh doanh chỉ thực sự có ý nghĩa khi công nghệ được sử dụng thường xuyên và tạo ra thay đổi trong cách vận hành. Khi dữ liệu bán hàng, hóa đơn, thanh toán và dòng tiền từng bước được kết nối, hộ kinh doanh có thể giảm các khâu thủ công, quản lý hoạt động sát hơn và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường. Đó cũng là thước đo quan trọng để chuyển đổi số đi vào thực chất.