Chuyển đổi số nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành Kiểm sát

Việc chủ động xây dựng các phần mềm quản lý án và vận hành toàn trình quy trình nghiệp vụ trên môi trường số đang từng bước thay đổi phương thức quản lý, chỉ đạo, điều hành và tác nghiệp của ngành Kiểm sát tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Thực tiễn ứng dụng hồ sơ điện tử trong một vụ án có quy mô đặc biệt lớn cho thấy chuyển đổi số không chỉ giúp xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ, mà còn hỗ trợ Kiểm sát viên chủ động, chính xác hơn trong đánh giá chứng cứ và thực hành quyền công tố.

Cán bộ, Kiểm sát viên Phòng 1, Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh nghiên cứu, xử lý hồ sơ trên nền tảng điện tử. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

* Chuyển đổi số từ yêu cầu thực tiễn

Theo ông Lê Văn Đông, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, đổi mới quản lý, chỉ đạo gắn liền với chuyển đổi số “không phải là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu khách quan”. Chuyển đổi số được xác định là chìa khóa để hiện đại hóa phương thức quản trị, nâng cao năng suất, bảo đảm tính chính xác, kịp thời, minh bạch và chất lượng công tác kiểm sát.

Thực tế, quá trình này đã được triển khai từ trước với việc xây dựng, ứng dụng các phần mềm quản lý án hình sự, dân sự, hành chính, từng bước đổi mới phương thức quản lý, chỉ đạo, điều hành. Bước phát triển mới là vận hành toàn trình quy trình nghiệp vụ trên nền tảng quản lý án hình sự, theo định hướng của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, hướng tới 100% vụ việc mới phát sinh được xử lý và ký số trên hệ thống.

Để chuẩn bị vận hành chính thức từ ngày 1/1/2026, đơn vị tổ chức tập huấn quy trình tố tụng số, đồng thời nâng cấp hạ tầng mạng, thiết bị và hệ thống chữ ký số. Cuối năm 2025, các Phòng nghiệp vụ 1, 2, 3, 7 và 19 Viện Kiểm sát nhân dân khu vực đã hoàn tất kết nối mạng LAN, WAN và trục dữ liệu của ngành, triển khai các giải pháp bảo đảm an toàn thông tin.

Ngay đầu năm 2026, Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã xử lý toàn trình, ký số 2 hồ sơ với 7 quyết định trên nền tảng Quản lý án hình sự, bước đầu bảo đảm dữ liệu được quản lý theo hướng “đúng, đủ, sạch, sống”.

Thực tiễn ứng dụng hồ sơ điện tử trong vụ án ma túy liên quan đến tiếp viên hàng không (chuyên án VN10) vừa qua cho thấy chuyển đổi số đang hỗ trợ trực tiếp hoạt động nghiệp vụ.

Theo bà Huỳnh Thị Ngọc Hoa, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, ngay sau khi vụ án được khởi tố, lãnh đạo Viện chỉ đạo xây dựng hồ sơ kiểm sát điện tử, phối hợp với Cơ quan điều tra cập nhật, số hóa và hệ thống hóa chứng cứ từ giai đoạn điều tra. Theo đó, chuyển đổi số không chỉ là chuyển hồ sơ giấy thành file điện tử mà còn tổ chức lại cách quản lý, khai thác hồ sơ. Tài liệu được phân loại theo vụ án, bị cáo, nhóm hành vi và vấn đề cần chứng minh, giúp Kiểm sát viên nhanh chóng tra cứu, đối chiếu chứng cứ phục vụ xét hỏi, tranh luận tại phiên tòa.

Cán bộ, Kiểm sát viên Phòng 1, Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh nghiên cứu, xử lý hồ sơ trên nền tảng điện tử. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Ông Đinh Quốc Dũng, Phó Trưởng Phòng Công tố và kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm án an ninh, ma túy (Phòng 1) cho biết, các tài liệu quan trọng được lập danh mục, đánh dấu, liên kết với lời khai, vật chứng, kết luận giám định và dữ liệu điện tử. Cách tổ chức này giúp Kiểm sát viên nhanh chóng đối chiếu nhiều nguồn chứng cứ, làm rõ diễn biến, vai trò từng bị cáo, đồng thời bảo đảm việc đánh giá được cá thể hóa.

Qua thực tiễn này có thể thấy, chuyển đổi số đang được triển khai theo hướng gắn công nghệ với quy trình nghiệp vụ, thay vì chỉ đơn thuần số hóa tài liệu. Đây cũng là nền tảng để từng bước hình thành hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý, chỉ đạo và giải quyết công việc trong toàn Viện Kiểm sát nhân dân hai cấp.

* Hướng tới “Viện kiểm sát số”

Theo ông Lê Văn Đông, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, ngành xác định thời gian tới sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo, giải quyết toàn trình trên môi trường số trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, tiến tới liên thông dữ liệu với các cơ quan tư pháp nhằm xây dựng Viện kiểm sát số và nền tư pháp số.

Quan điểm này được đặt trong yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động của ngành Kiểm sát, chủ động hơn trong nắm bắt tình hình và phối hợp liên ngành; sâu sát hơn trong phân tích, đánh giá chứng cứ; thực chất hơn trong chuyển đổi số và cải cách lề lối làm việc.

Định hướng của lãnh đạo Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng mô hình “Viện kiểm sát số”. Ông Nguyễn Huy Tiến, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao cho rằng, công nghệ thông tin là “chìa khóa vàng” và là động lực tất yếu để nâng cao năng lực quản lý, chỉ đạo, điều hành; đồng thời đề nghị tập trung xây dựng ngành Kiểm sát hiện đại trên nền tảng số. Mục tiêu không dừng ở số hóa từng khâu riêng lẻ mà hướng tới số hóa toàn trình các quy trình nghiệp vụ, kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu với các cơ quan tư pháp, cơ quan liên quan trên nền tảng dùng chung. Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, bảo vệ bí mật Nhà nước và bí mật công tác trong môi trường số.

Trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, chuyển đổi số được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới phương thức quản lý, điều hành và hoạt động nghiệp vụ, hướng tới xây dựng nền tư pháp hiện đại.

Ông Nguyễn Huy Tiến đánh giá Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh là đơn vị dẫn đầu toàn ngành về chuyển đổi số, thể hiện tư duy đột phá và quyết tâm chính trị mạnh mẽ. Đây là nền tảng để đơn vị tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong bối cảnh tổ chức bộ máy được sắp xếp, địa bàn quản lý mở rộng và yêu cầu công việc ngày càng cao.

Cán bộ, Kiểm sát viên Phòng Công tố và kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm án an ninh, ma túy (Phòng 1), Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh làm việc trên hệ thống máy tính, phục vụ số hóa và xử lý hồ sơ vụ án. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Tuy nhiên, để chuyển đổi số phát huy hiệu quả, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định. Hồ sơ điện tử, dữ liệu số hay các công cụ hỗ trợ chỉ phát huy hiệu quả khi Kiểm sát viên có năng lực pháp lý, tư duy hệ thống và kỹ năng công nghệ để khai thác đúng, đồng thời giữ vững tính độc lập, khách quan trong đánh giá chứng cứ. Lãnh đạo Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cũng đặt yêu cầu xây dựng đội ngũ có năng lực đáp ứng nhiệm vụ, trong đó có khả năng thích ứng với chuyển đổi số.

Chuyển đổi số tại Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đang được triển khai đồng bộ từ hạ tầng, dữ liệu, quy trình đến con người, hướng tới phương thức quản trị, tác nghiệp mới. Mục tiêu không chỉ giảm hồ sơ giấy, rút ngắn thời gian xử lý mà còn chuẩn hóa quy trình, khai thác hiệu quả dữ liệu và nâng cao chất lượng thực hiện chức năng, nhiệm vụ. Đây là bước đi quan trọng để xây dựng ngành Kiểm sát chuyên nghiệp, hiện đại trong kỷ nguyên số.