Chuyển đổi số trong chi trả an sinh: Khi chính sách đến gần hơn với người dân

Cán bộ xã Thiệu Hóa giúp người cao tuổi tiếp cận chi trả không dùng tiền mặt.

Trước đây, mỗi kỳ nhận trợ cấp, bà Nguyễn Thị Lợi (77 tuổi), phường Hạc Thành phải đi bộ ra nhà văn hóa xếp hàng chờ đợi, có khi mất cả buổi. Nay chỉ cần vài thao tác đơn giản trên điện thoại, tiền đã “về” tài khoản. Câu chuyện của bà Lợi không còn là cá biệt. Tại các địa phương trên địa bàn tỉnh, ngày càng nhiều người dân đã quen với việc nhận trợ cấp an sinh xã hội qua tài khoản ngân hàng. Những thay đổi tưởng chừng nhỏ ấy lại mang ý nghĩa lớn, đánh dấu bước chuyển mình trong cải cách hành chính và thúc đẩy CĐS trong lĩnh vực an sinh xã hội.

Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, phương thức chi trả truyền thống bằng tiền mặt từng phù hợp trong giai đoạn trước nhưng dần bộc lộ nhiều hạn chế, tốn nhân lực, chi phí tổ chức lớn, tiềm ẩn sai sót và thiếu minh bạch. Đặc biệt, với người cao tuổi hoặc người sức khỏe yếu, việc đi lại nhận trợ cấp trở thành một gánh nặng không nhỏ.

Trong bối cảnh đó, chi trả không dùng tiền mặt được xác định là xu hướng tất yếu. Từ tháng 9/2023, Thanh Hóa chính thức triển khai hình thức chi trả này, gắn với việc thực hiện Đề án 06 về phát triển dữ liệu dân cư và CĐS quốc gia. Dù tỷ lệ ban đầu còn khiêm tốn, nhưng với sự vào cuộc đồng bộ của các sở, ngành và chính quyền cơ sở, quá trình chuyển đổi đang từng bước được đẩy nhanh.

Điểm đáng chú ý là sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành liên quan như: Sở Nội vụ đóng vai trò nòng cốt trong tham mưu và tổ chức thực hiện; Công an tỉnh hỗ trợ làm sạch, xác thực dữ liệu dân cư; các ngân hàng thương mại trực tiếp mở tài khoản và triển khai các chính sách ưu đãi như miễn phí dịch vụ, không yêu cầu số dư tối thiểu.

Không chỉ dừng lại ở việc thay đổi phương thức chi trả, CĐS còn góp phần làm minh bạch hóa quy trình, hạn chế tiêu cực và nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Quan trọng hơn, nó đặt người thụ hưởng ở vị trí trung tâm, giúp họ tiếp cận chính sách một cách thuận tiện, chủ động hơn.

Nếu với người dân, việc nhận tiền qua tài khoản “đỡ vất vả hơn”, thì với cán bộ cơ sở, đó lại là một quá trình nhiều nỗ lực phía sau. Để triển khai chi trả không dùng tiền mặt, việc đầu tiên là mở tài khoản cho người dân. Nhưng với những người chưa từng tiếp xúc với ngân hàng, đây không phải việc dễ dàng. Cán bộ xã, phường phải đi từng nhà, giải thích, hướng dẫn, thậm chí “cầm tay chỉ việc”. Có những cụ già không nhớ nổi mật khẩu, hôm trước hướng dẫn, hôm sau lại quên. Có người còn nhờ cán bộ giữ hộ điện thoại để “khi nào có tiền thì báo”. Những câu chuyện vừa vui, vừa thương ấy phản ánh rõ thực tế: CĐS cần thời gian, sự kiên trì và cả sự đồng hành tận tình từ cơ sở.

Tại nhiều địa phương, nhiều cách làm linh hoạt đang được áp dụng, những người có điều kiện thì nhận tiền qua tài khoản; những trường hợp tàn tật, neo đơn hoặc chưa quen vẫn tiếp tục nhận tiền mặt. Cách làm “chậm mà chắc” này giúp tránh gây xáo trộn, đồng thời bảo đảm quyền lợi của người dân.

Điển hình như xã Thiệu Quang, công tác tuyên truyền được triển khai sâu rộng đến từng thôn, từng đối tượng. Đến nay, gần 700 người đã nhận trợ cấp qua tài khoản, chiếm khoảng 20% tổng số đối tượng. Tại phường Nam Sầm Sơn, chính quyền địa phương đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, đồng thời phối hợp với ngân hàng để hỗ trợ người dân mở tài khoản. Cán bộ trực tiếp đến từng hộ gia đình, giải thích lợi ích của việc nhận tiền không dùng tiền mặt, từ đó tạo sự đồng thuận trong Nhân dân. Hay như xã Kim Tân, việc phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng bộ phận, từng thôn dân cư đã giúp quá trình triển khai đạt hiệu quả. Đặc biệt, địa phương chú trọng hỗ trợ các đối tượng yếu thế như người cao tuổi, người khuyết tật, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

Bên cạnh nỗ lực của chính quyền, hệ thống ngân hàng cũng đóng vai trò quan trọng. Việc miễn phí mở và duy trì tài khoản, hỗ trợ rút tiền, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân là những yếu tố giúp thúc đẩy quá trình chuyển đổi.

Dẫu vậy, những khó khăn về hạ tầng vẫn còn hiện hữu. Ở một số vùng nông thôn, miền núi, sóng điện thoại chưa ổn định, điểm giao dịch ngân hàng còn hạn chế. Điều này đòi hỏi cần tiếp tục đầu tư đồng bộ để CĐS không chỉ là chủ trương, mà thực sự đi vào đời sống.

Nhìn tổng thể, CĐS trong chi trả an sinh không chỉ mang lại lợi ích trước mắt mà còn mở ra nhiều cơ hội lâu dài. Người dân từng bước làm quen với các dịch vụ tài chính, từ đó dễ dàng tiếp cận các tiện ích khác như thanh toán điện tử, dịch vụ công trực tuyến. Quan trọng hơn, đây là bước đi góp phần hiện đại hóa hệ thống quản lý Nhà nước, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tăng cường tính minh bạch. Đồng thời cũng thể hiện rõ tinh thần nhân văn của chính sách an sinh, không chỉ bảo đảm quyền lợi mà còn tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người thụ hưởng.

CĐS, suy cho cùng, không phải là những điều lớn lao xa vời. Đó là việc một người già không còn phải đi xa để nhận trợ cấp, là sự chủ động của người dân khi kiểm tra tài khoản, là sự nhẹ nhõm của cán bộ khi công việc được minh bạch, chính xác hơn. Khi những thay đổi ấy dần trở thành thói quen, chính sách không chỉ “đến đúng”, mà còn “đến gần” với người dân hơn bao giờ hết.

Bài và ảnh: Trần Hằng