Chuyển đổi số và bước chuyển trong tư duy của ngành Ngân hàng

Chuyển đổi số đi vào chiều sâu

Trong sự chuyển dịch đó, dữ liệu cũng được nhìn nhận theo một cách khác. Nếu trước đây dữ liệu chủ yếu phục vụ lưu trữ và quản lý thông tin, thì nay trở thành cơ sở để các ngân hàng hiểu rõ hơn nhu cầu của khách hàng, đánh giá rủi ro, cá thể hóa sản phẩm, tự động hóa quy trình và hỗ trợ ra quyết định. Cùng với dữ liệu, AI cũng được ứng dụng ngày càng sâu trong nhiều hoạt động nghiệp vụ, từ chăm sóc khách hàng, phân tích tín dụng đến quản trị rủi ro và phát triển sản phẩm. Khi khoảng cách về công nghệ ngày càng thu hẹp, lợi thế cạnh tranh không còn được quyết định chủ yếu bởi công nghệ, mà bởi khả năng khai thác dữ liệu, ứng dụng AI và nâng cao năng lực quản trị, hiệu quả vận hành cũng như chất lượng phục vụ khách hàng.

Theo TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, chuyển đổi số của ngành Ngân hàng không còn dừng ở số hóa dịch vụ hay thanh toán điện tử mà đang mở rộng sang đổi mới mô hình quản trị, vận hành và tương tác với khách hàng. Trong bối cảnh đó, trải nghiệm khách hàng, khả năng cá thể hóa sản phẩm, dịch vụ và năng lực khai thác dữ liệu sẽ trở thành những yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh của mỗi TCTD.

Ở góc độ thực tiễn, ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc TPBank cũng cho rằng, các ngân hàng hiện phải cạnh tranh không chỉ với nhau mà còn với các công ty fintech và các nền tảng công nghệ có tốc độ đổi mới rất nhanh. Khi khác biệt về tính năng sản phẩm ngày càng thu hẹp, lợi thế sẽ thuộc về những tổ chức có khả năng chuyển hóa dữ liệu thành quyết định kinh doanh, ứng dụng AI vào các hoạt động cốt lõi và liên tục đổi mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng.

Kiến tạo ngân hàng thông minh

Những thay đổi trên cho thấy sau giai đoạn tập trung xây dựng hạ tầng và mở rộng các dịch vụ trên môi trường số, chuyển đổi số của ngành Ngân hàng đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Trọng tâm không còn là số hóa thêm bao nhiêu quy trình hay phát triển thêm bao nhiêu ứng dụng, mà chuyển sang khai thác hiệu quả dữ liệu, đẩy mạnh ứng dụng AI và đổi mới quản trị để nâng cao hiệu quả hoạt động của toàn hệ thống. Sự chuyển dịch đó cũng được cụ thể hóa trong Quyết định số 3579/QĐ-NHNN của Thống đốc NHNN phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2030, với định hướng phát triển từ ngân hàng số lên mô hình ngân hàng thông minh trong kỷ nguyên dữ liệu và AI.

Điểm nhấn của Chiến lược là xác định dữ liệu trở thành nguồn lực chiến lược của ngành Ngân hàng. Dữ liệu không còn chỉ phục vụ lưu trữ thông tin hay đáp ứng yêu cầu quản lý, mà được khai thác để phục vụ điều hành, quản trị, phát triển sản phẩm và kiểm soát rủi ro. Giá trị của dữ liệu không được quyết định bởi quy mô hay số lượng thông tin, mà ở mức độ chuẩn hóa, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác. Đây cũng là định hướng được Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng nhiều lần nhấn mạnh khi yêu cầu xây dựng dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối hiệu quả, AI cũng có điều kiện tham gia sâu hơn vào hoạt động ngân hàng. AI không còn chỉ hỗ trợ chatbot hay tự động hóa một số quy trình đơn lẻ, mà đang được ứng dụng trong phân tích tín dụng, quản trị rủi ro, phát hiện gian lận, phát triển sản phẩm và hỗ trợ ra quyết định. Điều này cũng phản ánh sự dịch chuyển của chuyển đổi số từ số hóa giao dịch sang nâng cao chất lượng vận hành và năng lực quản trị.

Theo ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc TPBank, ngành Ngân hàng đang bước từ giai đoạn số hóa cơ bản sang số hóa thông minh. Khi khác biệt về tính năng và dịch vụ số ngày càng thu hẹp, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những tổ chức có khả năng khai thác dữ liệu, ứng dụng AI vào các hoạt động cốt lõi và đổi mới quản trị để nâng cao hiệu quả vận hành cũng như chất lượng phục vụ khách hàng.

Đồng quan điểm, bà Michele Wee, Tổng giám đốc Standard Chartered Việt Nam cho rằng, AI sẽ tiếp tục làm thay đổi cách các ngân hàng vận hành và phục vụ khách hàng. Tuy nhiên, để AI phát huy hiệu quả, điều kiện tiên quyết không chỉ là đầu tư công nghệ mà còn là xây dựng nền tảng dữ liệu chất lượng, tăng cường năng lực quản trị và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới.

Chiều sâu của chuyển đổi số vì thế không còn được phản ánh chủ yếu qua số lượng dịch vụ số hay tỷ lệ giao dịch trên kênh số, mà ở năng lực khai thác dữ liệu, khả năng đưa AI vào các hoạt động cốt lõi và sự cải thiện về năng lực quản trị. Đây cũng là những yếu tố quyết định giá trị công nghệ mang lại cho hoạt động ngân hàng.

Đi cùng với việc mở rộng ứng dụng AI là những yêu cầu cao hơn về quản trị. Dữ liệu thiếu đồng bộ, quy trình chưa hoàn thiện hay năng lực quản trị chưa theo kịp đều có thể làm giảm hiệu quả của công nghệ. Vì vậy, cùng với việc thúc đẩy ứng dụng AI, Chiến lược cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản trị dữ liệu, quản trị AI, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm an ninh mạng, kiểm soát rủi ro công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Đổi mới sáng tạo được khuyến khích nhưng phải đi cùng an toàn, minh bạch và trách nhiệm.

Chuyển hóa nền tảng thành động lực phát triển

Những thay đổi về dữ liệu, AI và quản trị chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành những giá trị cụ thể đối với người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế. Đây cũng là mục tiêu xuyên suốt của Chiến lược chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2030: lấy hiệu quả phục vụ làm trọng tâm của chuyển đổi số, thay vì chỉ dừng ở những thay đổi về công nghệ hay quy trình.

Quan điểm này nhiều lần được Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn nhấn mạnh tại các cuộc họp về chuyển đổi số. Theo Thống đốc, chuyển đổi số phải góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng, qua đó phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Muốn đạt được mục tiêu này, toàn Ngành tiếp tục kiên định định hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, coi dữ liệu là nền tảng và công nghệ là động lực của quá trình phát triển.

Ở tầm vĩ mô, việc khai thác hiệu quả dữ liệu, số hóa quy trình và nâng cao chất lượng dịch vụ tài chính không chỉ giúp hệ thống ngân hàng vận hành hiệu quả hơn mà còn góp phần cải thiện khả năng phân bổ nguồn lực của nền kinh tế. Nhu cầu về vốn, thanh toán và các dịch vụ tài chính được đáp ứng nhanh hơn, thuận tiện hơn, qua đó tạo điều kiện cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và hỗ trợ tăng trưởng.

Đối với doanh nghiệp, chuyển đổi số đang làm thay đổi cách tiếp cận các dịch vụ ngân hàng. Quy trình được đơn giản hóa, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn, dữ liệu được kết nối hiệu quả hơn, giúp các TCTD thiết kế những giải pháp tài chính phù hợp với nhu cầu của từng khách hàng. Nhờ đó, doanh nghiệp không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí giao dịch mà còn nâng cao khả năng thích ứng và mở rộng hoạt động trong môi trường kinh doanh số.

Còn với người dân, chuyển đổi số không chỉ mang lại sự thuận tiện trong giao dịch mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận các dịch vụ tài chính an toàn, hiện đại và bình đẳng, dù ở thành thị hay nông thôn, vùng sâu hay vùng xa. Đây cũng là nền tảng quan trọng để thúc đẩy tài chính toàn diện và nâng cao chất lượng trải nghiệm của khách hàng.

Đổi mới càng mạnh mẽ, yêu cầu bảo đảm an toàn càng trở nên cấp thiết. Trong môi trường số, niềm tin của người dân và doanh nghiệp không chỉ được tạo dựng từ những tiện ích mới mà còn từ khả năng bảo vệ dữ liệu, kiểm soát rủi ro và bảo đảm hệ thống vận hành ổn định. Vì vậy, đổi mới sáng tạo luôn phải đi cùng với minh bạch, an toàn và trách nhiệm.

Quyết định số 3579/QĐ-NHNN mở ra giai đoạn phát triển mới của chuyển đổi số ngành Ngân hàng. Thành công của giai đoạn này không nằm ở việc bổ sung thêm bao nhiêu công nghệ hay ứng dụng số, mà ở khả năng chuyển hóa dữ liệu, AI và đổi mới quản trị thành những giá trị thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế.