Chuyên gia cảnh báo Iran vẫn có thể chế tạo bom hạt nhân dù chấp nhận pha loãng uranium

Mặc dù các chi tiết kỹ thuật liên quan đến số phận kho uranium làm giàu của Iran vẫn chưa được thống nhất, nhiều chuyên gia cảnh báo một thỏa thuận "tối thiểu" chỉ dừng ở việc pha loãng số vật liệu này sẽ cần cơ chế giám sát cực kỳ nghiêm ngặt để ngăn chặn nguy cơ phát triển vũ khí hạt nhân.

Theo những nội dung đã được hai bên nhất trí, Iran và Mỹ sẽ bảo đảm lượng uranium làm giàu được "pha loãng tại chỗ dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA)". Tuy nhiên, các vấn đề quan trọng như việc có vận chuyển số uranium này ra khỏi Iran hay không vẫn đang trong quá trình đàm phán.

Ảnh vệ tinh cho thấy toàn cảnh khu phức hợp nhà máy hạt nhân Natanz ở tỉnh Isfahan, Iran.

Kelsey Davenport - Giám đốc Chính sách Không phổ biến Vũ khí hạt nhân của Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí, cho biết, kể từ khi Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015, Iran đã tích lũy được những kiến thức và năng lực không thể đảo ngược trong lĩnh vực làm giàu uranium và sản xuất máy ly tâm.

Cùng quan điểm, ông Eric Brewer thuộc tổ chức Nuclear Threat Initiative cho rằng việc Mỹ cho phép Iran tiếp tục nắm giữ uranium làm giàu ở mức 5% vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn do nước này đã sở hữu trình độ kỹ thuật và kinh nghiệm đáng kể. Trước đó, ông từng khẳng định Washington không nên chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào nếu không bao gồm việc loại bỏ phần lớn, hoặc toàn bộ, kho uranium làm giàu của Iran.

"Một thỏa thuận hiệu quả vào năm 2026 cần phải đảm bảo rằng bất kỳ động thái nào nhằm chuyển hướng vật liệu hoặc đi chệch khỏi các giới hạn của thỏa thuận sẽ được phát hiện nhanh chóng", bà Davenport viết trên nền tảng X.

Bà Davenport cũng lưu ý rằng, ngay cả những biện pháp giám sát nghiêm ngặt nhất cũng chỉ có thể kéo dài thời gian nếu Iran quyết định phá vỡ thỏa thuận trong tương lai. Theo đánh giá của bà Davenport, ngay cả khi phải bắt đầu lại từ đầu, không còn uranium làm giàu và không có máy ly tâm, Iran vẫn có thể chế tạo được bom hạt nhân trong vòng chưa đầy một năm.

"Ngay cả khi bắt đầu từ con số không, không có uranium làm giàu, không có máy ly tâm, Iran có thể sẽ chế tạo được bom nguyên tử trong vòng chưa đầy 12 tháng", bà Davenport lưu ý.

Chưa có quốc gia vùng Vịnh cam kết tham gia quỹ 300 tỷ USD

Song song với các cuộc đàm phán hạt nhân, kế hoạch thành lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD dành cho Iran cũng đang đặt ra nhiều thách thức đối với Mỹ và các đồng minh.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần này cho rằng Iran sẽ cần nguồn tài chính lớn để phục hồi sau chiến tranh, trong khi Phó Tổng thống J.D. Vance trước đó nói Tehran "có thể được tiếp cận" quỹ này, vốn được kỳ vọng sẽ nhận tài trợ từ các quốc gia vùng Vịnh.

Tuy nhiên, đến nay chưa có quốc gia nào trong khu vực công khai cam kết đóng góp. Trả lời phỏng vấn Al Arabiya English hôm 17/6, Ngoại trưởng Ả Rập Xê Út, Thái tử Faisal bin Farhan cho biết ông chưa nắm được các chi tiết cụ thể của quỹ, đồng thời nhấn mạnh rằng các cuộc tấn công của Iran nhằm vào các nước vùng Vịnh trong thời gian chiến sự đã làm gia tăng đáng kể sự mất lòng tin.

Thái tử Faisal bin Farhan cho biết tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa Riyadh và Tehran, được khởi động thông qua thỏa thuận do Trung Quốc làm trung gian, mới chỉ bắt đầu tạo được động lực trước khi chiến tranh nổ ra.

"Chúng tôi chỉ mới bắt đầu quá trình xây dựng mối quan hệ với Iran dựa trên sự hiểu biết với Bắc Kinh... mối quan hệ đó chỉ mới bắt đầu có đà phát triển và có tiềm năng mở ra các cơ hội hợp tác kinh tế và những lĩnh vực tương tự", Thái tử Faisal bin Farhan nói.

Theo Thái tử, những diễn biến gần đây đã khiến quá trình này bị thụt lùi và việc xây dựng lại lòng tin phải là ưu tiên trước khi thảo luận về bất kỳ hình thức hợp tác kinh tế nào.

"Cần phải xây dựng lại lòng tin trước khi thảo luận về bất kỳ hình thức hợp tác kinh tế nào. Hiện tại vẫn còn quá sớm", Thái tử Faisal bin Farhan lưu ý.

Trong khi đó, tại cuộc gặp với Tổng thống Trump bên lề hội nghị thượng đỉnh G7, Quốc vương Qatar Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani cho rằng Iran có thể mở ra nhiều cơ hội kinh tế sau khi đạt được thỏa thuận với Mỹ. Tuy nhiên, ông không đề cập trực tiếp đến khả năng Doha tham gia tài trợ cho quỹ 300 tỷ USD.