Chuyên gia JICA nói gì về 'cú hích' đưa chứng khoán Việt Nam lên nhóm mới nổi?

Tháng 10/2025 đã trở thành một dấu mốc quan trọng đối với thị trường tài chính Việt Nam khi Tổ chức xếp hạng quốc tế FTSE Russell chính thức đưa thị trường chứng khoán Việt Nam từ nhóm cận biên (Frontier market) lên mới nổi (Emerging market).

Đây không chỉ là một sự thăng hạng về mặt định danh, mà là kết quả của một hành trình cải cách mạnh mẽ với sự đồng hành xuyên suốt của các tổ chức quốc tế.

Tuy nhiên, việc nâng hạng cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Phía trước là kỳ đánh giá giữa kỳ vào tháng 3/2026 và thời điểm dòng vốn ngoại chính thức "đổ bộ" vào rổ chỉ số vào tháng 9/2026.

Để hiểu hơn về vấn đề này, phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus đã có cuộc trao đổi với ông Kojima Kazunobu, chuyên gia tư vấn của JICA (đến từ Viện nghiên cứu của Tập đoàn Daiwa).

Niềm tin thông qua đối thoại

- Thưa ông, nhìn lại hành trình từ những ngày sơ khai đến cột mốc lịch sử tháng 10/2025 khi FTSE chính thức nâng hạng thị trường Việt Nam, đâu là thay đổi mang tính "đột phá" về chất đã thuyết phục được các tổ chức xếp hạng quốc tế, thưa ông?

Ông Kojima Kazunobu: Nếu phải dùng một câu để mô tả đột phá của Việt Nam, tôi sẽ chọn: "Niềm tin thông qua đối thoại."

Từ góc độ định tính, bước ngoặt lớn nhất không nằm ở một thay đổi đơn lẻ về quy định kỹ thuật, mà là quá trình cải cách bền bỉ đi kèm với sự minh bạch hóa trong giao tiếp với cộng đồng đầu tư quốc tế.

Các thông tin công khai từ FTSE Russell và báo cáo phân tích thị trường liên quan đều liên tục nhấn mạnh những cải thiện về khả năng tiếp cận thị trường cũng như sự cầu thị của cơ quan quản lý trước phản hồi từ nhà đầu tư. Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã đóng vai trò then chốt khi duy trì sự hợp tác chặt chẽ với FTSE Russell, tổ chức các buổi làm việc, phiên giải trình và chủ động thông tin về tiến độ cải cách tới các thành viên trên thị trường toàn cầu.

Sự trao đổi liên tục và thiện chí này góp phần xây dựng niềm tin rằng cải cách không chỉ dừng lại ở lời nói, mà còn được thấu hiểu, thực thi và giám sát trên thực tế. Từ góc nhìn của nhà đầu tư quốc tế, mức độ tin cậy và nhất quán như vậy thường có ý nghĩa quan trọng không kém các chi tiết phức tạp của từng cải cách riêng lẻ.

- Thị trường đang hướng tới tháng Ba này với kỳ đánh giá giữa kỳ và đặc biệt là tháng Chín khi dòng vốn ngoại chính thức cơ cấu theo rổ chỉ số mới. Trong giai đoạn chuyển đổi này, Việt Nam cần lưu ý điều gì để đảm bảo hệ thống vận hành thông suốt, không xảy ra rủi ro kỹ thuật nào?

Ông Kojima Kazunobu: Trong tài chính, giai đoạn chuyển đổi luôn tiềm ẩn rủi ro vận hành cao nhất. Ưu tiên số một lúc này phải là sự vận hành ổn định.

Khi các hệ thống hoặc cơ chế thanh toán mới được đưa vào áp dụng, việc bảo đảm thử nghiệm đầy đủ, quy trình rõ ràng và phối hợp hiệu quả giữa cơ quan quản lý, sở giao dịch, tổ chức thanh toán bù trừ và các thành viên thị trường là những yếu tố then chốt. Ngay cả những hệ thống được thiết kế tốt nhất cũng cần thời gian để người dùng làm quen và việc thực thi cẩn trọng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro vận hành trong các giai đoạn chuyển đổi nhạy cảm.

Do đó, việc duy trì sự trao đổi chặt chẽ với các thành viên thị trường và kịp thời tiếp thu ý kiến đóng góp thiết thực có tầm quan trọng không kém khả năng kỹ thuật của hệ thống.

Kết quả nâng hạng thị trường ghi nhận quá trình cải cách bền bỉ đi kèm với sự minh bạch hóa trong giao tiếp với cộng đồng đầu tư quốc tế. (Ảnh: Vietnam+)

Chiến lược dẫn vốn dài hạn

- Thị trường mới nổi đặt ra yêu cầu rất cao về minh bạch và quản trị doanh nghiệp. Nhật Bản vốn có tiêu chuẩn rất khắt khe về vấn đề này. Trong khuôn khổ các dự án của JICA, những sáng kiến nào đang được triển khai để giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận chuẩn mực ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị), thưa ông?

Ông Kojima Kazunobu: Nâng cao chất lượng của các công ty niêm yết là chủ đề trọng tâm xuyên suốt cả hai giai đoạn dự án của JICA. Với dự án trước đây (giai đoạn 2019–2023), có một sáng kiến quan trọng tập trung vào công tác công bố thông tin và quan hệ nhà đầu tư. Cụ thể, một chương trình hội thảo trực tuyến kéo dài hai ngày về công bố thông tin và hoạt động quan hệ nhà đầu tư đã được tổ chức cho các doanh nghiệp niêm yết, thu hút khoảng 600 công ty niêm yết Việt Nam tham gia.

Trên cơ sở đó, dự án hiện tại (từ tháng 4/2024 đến tháng 3/2027) đặt trọng tâm lớn hơn vào việc công bố thông tin liên quan đến tính bền vững và quản trị doanh nghiệp. Trong bối cảnh này, các chuyên gia JICA đã hỗ trợ tư vấn liên quan đến việc sửa đổi Thông tư 96/2020, cũng như thúc đẩy việc thảo luận chuyên sâu về các xu hướng quốc tế như các chuẩn mực ISSB. Nội dung thảo luận cũng bao gồm việc xem xét bộ chuẩn mực của Hội đồng Chuẩn mực Bền vững Nhật Bản (SSBJ), vốn được thiết kế nhằm đảm bảo mức độ tương thích cao với chuẩn mực của ISSB mà vẫn phản ánh kinh nghiệm quản lý trong nước.

Ngoài ra, từ góc độ nâng cao chất lượng của các công ty niêm yết, chúng tôi cũng đang tiến hành trao đổi về khả năng áp dụng cơ chế thẩm định điều kiện thực chất tại sở giao dịch chứng khoán. Đây là phương thức được áp dụng rộng rãi tại nhiều thị trường, nhằm đánh giá các yếu tố như năng lực công bố thông tin phù hợp của doanh nghiệp, tính hiệu quả trong vận hành quản trị doanh nghiệp và việc bảo vệ quyền bình đẳng giữa các cổ đông. Trên bình diện quốc tế, cách tiếp cận này được nhìn nhận là góp phần nâng cao chất lượng niêm yết và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư trong dài hạn.

Thách thức then chốt là làm thế nào để thị trường chứng khoán Việt Nam có thể tiến xa hơn, trở thành một kênh hình thành vốn trung và dài hạn hiệu quả. (Ảnh: TTXVN)

- Nâng hạng mới chỉ là bước đầu. Để thị trường chứng khoán Việt Nam thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả nhất cho nền kinh tế đến năm 2030, JICA dự kiến sẽ tập trung vào những trụ cột hợp tác nào?

Ông Kojima Kazunobu: Đợt nâng hạng thị trường gần đây nên được nhìn nhận là một bước khởi đầu thay vì là đích đến. Từ tầm nhìn dài hạn, thách thức then chốt là làm thế nào để thị trường chứng khoán Việt Nam có thể tiến xa hơn, trở thành một kênh hình thành vốn trung và dài hạn hiệu quả để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.

Mặc dù tôi không thể bình luận hay quyết định về các dự án tương lai của JICA ngoài khuôn khổ hiện tại, nhưng từ quan điểm cá nhân với tư cách là chuyên gia trưởng của dự án hỗ trợ kỹ thuật đang triển khai, ưu tiên của tôi là đóng góp vào việc thực hiện Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030 của Việt Nam.

Trong các chủ đề thuộc dự án hiện nay, một số lĩnh vực đặc biệt quan trọng cho giai đoạn tới bao gồm: Tiếp tục hoàn thiện thị trường sơ cấp, đặc biệt là thông lệ IPO và niêm yết phù hợp tiêu chuẩn quốc tế; Tiếp tục nỗ lực nâng cao chất lượng và công tác quản trị của các công ty niêm yết; Và, phát triển thị trường quỹ cùng với việc mở rộng sự tham gia của nhà đầu tư cá nhân vào đầu tư thông qua quỹ. Củng cố các trụ cột này sẽ giúp thị trường chứng khoán thực hiện tốt hơn vai trò chuyển hướng các khoản tiết kiệm dài hạn vào kênh đầu tư hiệu quả.

Về sự liên kết giữa thị trường vốn Việt Nam và Nhật Bản, sẽ có khả năng hình thành dần dần sự gắn kết sâu rộng hơn thông qua việc tiệm cận các thông lệ thị trường, chuẩn mực công bố thông tin và khung bảo vệ nhà đầu tư, thay vì thực hiện các sáng kiến đơn lẻ. Khi thị trường Việt Nam tiếp tục trưởng thành và ngày càng đảm bảo sự phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế, cơ hội để các nhà đầu tư và định chế Nhật Bản tham gia mạnh mẽ hơn và họ sẽ tự xuất hiện theo thời gian.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!

(Vietnam+)