Chuyển hóa bản sắc thành chuỗi giá trị bền vững

Chuyển từ tổ chức sự kiện sang tạo sản phẩm văn hóa có bản quyền

Huế sở hữu hệ thống di sản vật thể, phi vật thể và tư liệu đặc sắc, cùng những giá trị riêng về cảnh quan, kiến trúc, ẩm thực, nghệ thuật và lối sống. Nhiều năm qua, thành phố từng bước đưa văn hóa vào đời sống kinh tế thông qua Festival Huế bốn mùa, định hình thương hiệu “Huế - Kinh đô Áo dài”, “Huế - Kinh đô Ẩm thực”, phát triển du lịch di sản, nghệ thuật biểu diễn và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ…

Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế Trần Hữu Thùy Giang phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Hồ Long

Tuy nhiên, tại Hội thảo “Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới” ngày 10/10, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Huế Trần Hữu Thùy Giang thừa nhận, tiềm năng lớn không đồng nghĩa với khả năng dễ dàng hình thành một ngành kinh tế mạnh. Doanh nghiệp văn hóa, sáng tạo tại địa phương phần lớn còn nhỏ; sản phẩm có giá trị gia tăng cao chưa nhiều; khả năng thương mại hóa, xuất khẩu nội dung và khai thác bản quyền còn hạn chế. Những khoảng trống về không gian sáng tạo, nhân lực quản trị chuyên nghiệp, cơ chế liên kết và chính sách thu hút đầu tư cũng là những rào cản cần tháo gỡ.

Huế đang xây dựng Đề án phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, tập trung vào 6 nhóm ngành phù hợp với lợi thế địa phương. Trong đó, du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn và thiết kế sáng tạo giữ vai trò dẫn dắt; sản phẩm số là dư địa tăng trưởng mới, giúp văn hóa Huế tiếp cận thị trường ngoài địa phương và thị trường quốc tế. Thành phố phấn đấu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 10% GRDP; đến năm 2045 trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp trên 20% GRDP.

Lễ hội Di sản Âm nhạc Quốc tế Huế - Huế Wonderverse Music Fest đang được xây dựng trở thành động lực thúc đẩy công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo tại thành phố Huế. Ảnh: hue.gov.vn

Để đạt mục tiêu này, Huế không thể chỉ tăng số lượng khách tham quan hoặc tổ chức thêm sự kiện. Thành phố định hướng tạo dựng Trung tâm công nghiệp văn hóa đổi mới sáng tạo làm cơ sở để hình thành sản phẩm văn hóa có bản quyền, thương hiệu, hàm lượng sáng tạo và công nghệ cao. Đồng thời, lồng ghép mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa vào quy hoạch đô thị, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đất đai, du lịch, khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Chuyển từ hỗ trợ từng hoạt động riêng lẻ sang hỗ trợ cả chuỗi giá trị, từ sáng tạo, sản xuất, trình diễn, quảng bá, phân phối đến tiêu dùng và tái đầu tư.

Phát huy "lõi độc bản" của mỗi địa phương

Nếu Huế có lợi thế của một đô thị di sản với hệ thống giá trị văn hóa phong phú, xã Kim Liên (Nghệ An) lại sở hữu một không gian văn hóa đặc biệt gắn với quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh. TS. Nguyễn Thị Phương Thúy, Bí thư Đảng ủy xã Kim Liên khẳng định, với những địa phương giàu bản sắc, kinh tế di sản chính là "cánh cửa gần nhất để có thể bước vào công nghiệp văn hóa". Tuy nhiên, di sản phong phú mới là lợi thế ban đầu. Thực tế, mỗi năm, Kim Liên đón khoảng 2,5 triệu lượt khách, nhưng phần lớn khách đến viếng thăm rồi rời đi, bởi nghịch lý "di sản là độc bản nhưng sản phẩm lại phổ thông".

TS. Nguyễn Thị Phương Thúy, Bí thư Đảng ủy xã Kim Liên chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Hồ Long

TS. Nguyễn Thị Phương Thúy cho rằng, kinh nghiệm từ Huế cho thấy cách chúng ta vận hành di sản. Huế xây dựng được nhất quán chuỗi sản phẩm bổ trợ nhau, từ ẩm thực, áo dài, lễ hội, đến biểu diễn và làng nghề... Festival Huế bốn mùa phù hợp bởi thị trường nhộn nhịp ổn định quanh năm để doanh nghiệp và nghệ sĩ chủ động chuẩn bị các sản phẩm. Huế cũng mạnh dạn kết nối di sản với âm nhạc đương đại, công nghệ trình diễn. "Điều này đáng để nhân rộng".

Dù vậy, theo TS. Nguyễn Thị Phương Thúy, không nên sao chép nhau, bởi mỗi địa phương có "lõi độc bản" riêng. Với Kim Liên, "lõi độc bản" là làng Hoàng Trù quê mẹ và làng Sen quê cha của Bác; có câu dân ca ví, giặm, và có cả một mùa sen nở. Thời gian tới, Kim Liên định hướng giữ chân du khách bằng trải nghiệm; đồng thời tăng cường hợp tác tạo sản phẩm liên kết vùng Hành trình di sản theo dấu chân Người… Bên cạnh đó, phát triển đội ngũ sáng tạo, doanh nghiệp và gắn bảo tồn nghề truyền thống với đơn hàng, thu nhập của nghệ nhân; phát triển thị trường, bảo hộ sở hữu trí tuệ, hạ tầng số, đồng thời đánh giá hiệu quả qua doanh thu sản phẩm, thu nhập người sáng tạo và nguồn lực tái đầu tư cho bảo tồn; bảo đảm an ninh văn hóa - một cấu phần thiết yếu trong chính sách phát triển công nghiệp văn hóa.

Mỗi địa phương có thể bắt đầu từ một lợi thế riêng, nhưng đều chung một tầm nhìn: giữ vững bản sắc, tạo dựng sản phẩm có sức cạnh tranh và hình thành chuỗi giá trị bền vững. Khi đó, di sản trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, tăng trưởng được nuôi dưỡng trên nền tảng gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa. Đó chính là nền tảng để công nghiệp văn hóa đóng góp thực chất vào phát triển địa phương và góp phần gia tăng sức mạnh mềm của đất nước.