Chuyển mục đích sử dụng rừng: Kiểm soát chặt để phát triển rừng bền vững

Tuy nhiên, đây là lĩnh vực khó, liên quan trực tiếp đến tài nguyên rừng và môi trường sinh thái nên quá trình chuyển đổi luôn được các cơ quan chuyên môn, đặc biệt là lực lượng kiểm lâm và chính quyền địa phương trong tỉnh Bắc Ninh quản lý chặt chẽ từ khâu thẩm định, quyết định đến tổ chức thực hiện, giám sát sau chuyển đổi.

Dự án cải tạo, nâng cấp đường kết nối xã Vĩnh An và xã Vân Sơn (huyện Sơn Động cũ) là tuyến giao thông được người dân vùng cao kỳ vọng sẽ mở ra hướng phát triển mới, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương, đi lại và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Tuyến đường có vai trò kết nối các khu dân cư, vùng sản xuất với trung tâm huyện, góp phần từng bước hoàn thiện hạ tầng, rút ngắn khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng.

Cán bộ Hạt Kiểm lâm tỉnh kiểm tra công tác chuyển mục đích sử dụng rừng tại xã Kiên Lao.

Dự án bao gồm các hạng mục cải tạo, nâng cấp và mở rộng nền, mặt đường nhằm bảo đảm an toàn giao thông, đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng tăng của Nhân dân, với tổng diện tích đất sử dụng khoảng 9,58 ha. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, dự án gặp khó khăn do một phần diện tích liên quan đến đất rừng phải thực hiện chuyển mục đích sử dụng, khiến tiến độ thi công bị chậm so với kế hoạch.

Trước thực tế đó, trên cơ sở thẩm định chặt chẽ và tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu UBND tỉnh trình HĐND tỉnh thông qua nghị quyết chấp thuận; UBND tỉnh ban hành quyết định cho phép chuyển mục đích sử dụng 0,38 ha rừng sang mục đích khác để phục vụ dự án. Quyết định này đã kịp thời tháo gỡ “nút thắt” lớn nhất trong công tác giải phóng mặt bằng, đưa công trình vào sử dụng, phát huy hiệu quả rõ rệt.

Từ năm 2019 đến nay, UBND tỉnh đã quyết định cho 65 dự án chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác, với tổng diện tích 475,66 ha. Riêng trong năm 2025, có 16 dự án được chuyển đổi với tổng diện tích 50,3 ha.

Từ năm 2019 (thời điểm Luật Lâm nghiệp có hiệu lực) đến nay, trên địa bàn tỉnh Bắc Giang cũ có 125 dự án được cấp có thẩm quyền quyết định chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác, với tổng diện tích 775,67 ha (tỉnh Bắc Ninh cũ không có dự án nào). Riêng trong năm 2025 có 16 dự án được chuyển đổi với tổng diện tích 50,3 ha. Toàn bộ diện tích rừng được quyết định chủ trương chuyển mục đích đều là rừng sản xuất.

Trong số các dự án trọng điểm năm 2025 có dự án đầu tư xây dựng đường nối từ đường tỉnh 292 qua Khu công nghiệp An Hà, huyện Lạng Giang (cũ) đến đường vành đai Đông Bắc phường Bắc Giang phải thu hồi hơn 35,3 ha đất, trong đó có 2,78 ha rừng sản xuất. Dự án đã được HĐND tỉnh phê duyệt chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng tại Nghị quyết số 49/NQ-HĐND ngày 10/10/2025.

Tại một số địa phương có diện tích rừng lớn, công tác quản lý, bảo vệ rừng được thực hiện nghiêm ngặt. Xã Dương Hưu, đang triển khai nhiều dự án xây dựng hạ tầng giao thông, nhà máy và hạ tầng kỹ thuật. Đồng chí Ngọc Văn Sơn, Bí thư Đảng ủy xã cho biết, các dự án thường nhận được sự đồng thuận cao của người dân vì phục vụ lợi ích chung. Tuy nhiên, khi thủ tục kéo dài, dễ phát sinh tâm lý muốn thi công sớm để kịp tiến độ. Vì vậy, địa phương thường xuyên nhắc nhở cán bộ chuyên môn và nhà thầu nắm chắc quy định, chỉ triển khai thi công khi đã hoàn tất đầy đủ thủ tục chuyển mục đích sử dụng rừng theo đúng quy định

Số liệu hai năm gần đây cho thấy sự chuyển biến tích cực trong công tác chuyển mục đích sử dụng rừng. Năm 2024, tỉnh có chủ trương chuyển đổi cho 20 dự án với tổng diện tích 388,348 ha nhưng diện tích thực tế đã có quyết định chuyển mục đích chính thức chỉ đạt 58,838 ha (khoảng 15,2%). Sang năm 2025, với 16 dự án có chủ trương chuyển đổi, tổng diện tích 88,98 ha, diện tích đã được quyết định chuyển mục đích đạt 50,3 ha, đạt gần 56,5%.

Diện tích đất rừng tại xã Dương Hưu được quản lý chặt chẽ.

Theo quy định, để được chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác, dự án phải đáp ứng các điều kiện như: Phù hợp quy hoạch; được HĐND tỉnh quyết định chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng; có chủ trương đầu tư được UBND tỉnh phê duyệt; chủ đầu tư phải có phương án trồng rừng thay thế hoặc nộp tiền trồng rừng thay thế theo quy định kèm đánh giá tác động môi trường.

Tuy vậy, quá trình thực hiện còn gặp khó khăn. Nguyên nhân khiến tỷ lệ chuyển đổi thực tế trong một số năm chưa đạt mục tiêu đề ra do thủ tục trong lĩnh vực này phức tạp, nhiều chủ đầu tư chưa hoàn thiện đầy đủ hồ sơ để trình cấp có thẩm quyền theo quy định. Bên cạnh đó, vẫn còn tình trạng chủ đầu tư chậm nộp tiền trồng rừng thay thế hoặc có dấu hiệu thi công, san gạt ngoài phạm vi diện tích được phê duyệt chuyển đổi.

Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh, đến năm 2025, toàn tỉnh quản lý hơn 174.697 ha đất lâm nghiệp, trong đó diện tích có rừng gần 146.885 ha (rừng tự nhiên gần 54.291 ha, rừng trồng hơn 92.594 ha), duy trì độ che phủ rừng ở mức 31,16%. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ tài nguyên rừng và môi trường sinh thái.

Để tăng cường quản lý việc chuyển mục đích sử dụng rừng, Chi cục Kiểm lâm tỉnh tiếp tục phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong giải quyết thủ tục hành chính; hướng dẫn, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ theo đúng quy định; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các quy định, trình tự, thủ tục liên quan trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Thời gian tới, lực lượng kiểm lâm sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các vi phạm đối với các dự án chuyển mục đích sử dụng rừng. Đối với các chủ đầu tư chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ trồng rừng thay thế, cơ quan chức năng sẽ tiếp tục đôn đốc và xử lý theo đúng quy định của pháp luật.

Bài, ảnh: Dương Hoàn - Mai Toan