Chuyện quốc gia với tác động quốc tế

Cả hai cảng đều do Công ty Panama Ports Company, một công ty con của Tập đoàn CK Hutchison của Hồng Kông (Trung Quốc), vận hành từ năm 1997 và được gia hạn 25 năm hồi năm 2021.

Tòa án Tối cao Panama cho rằng những hợp đồng liên quan không hợp lệ và cáo buộc công ty vận hành cảng trốn thuế hàng tỷ USD nên đã quyết định hủy bỏ gia hạn hợp đồng. Sau phán quyết trên của Tòa án Tối cao Panama, việc quản trị và vận hành hai cảng ở hai đầu kênh đào sẽ phải được tổ chức đấu thầu lại hoặc do Chính phủ Panama đảm trách.

Ai cũng biết rằng, việc quản trị và vận hành hai cảng trên rồi đây sẽ do một tổ hợp công ty từ các quốc gia phương Tây đảm nhận với vai trò chính thuộc về Tập đoàn BlackRock của Mỹ.

Phía Trung Quốc đã phản đối quyết liệt và tuyên bố sẽ thực thi những biện pháp ứng phó cần thiết và trả đũa thích đáng. Do phán quyết của Tòa án Tối cao là phán quyết ở cấp xét xử cuối cùng tại Panama nên Trung Quốc giờ chỉ còn cách khởi kiện Tòa án Tối cao Panama lên các tòa án quốc tế nếu muốn đi theo con đường pháp lý.

Chuyện tưởng như chỉ là chuyện nội bộ của Panama mà lại có tác động chính trị thế giới và quan hệ quốc tế. Các hợp đồng liên quan đã có từ lâu nhưng mãi đến bây giờ Tòa án Tối cao ở Panama mới phán quyết không phải vì giờ mới nhận ra những khiếm khuyết pháp lý và mới phát hiện ra những cáo buộc.

Phán quyết này trong thực chất là biểu hiện mới của sự thay đổi đường lối chính sách của quốc gia này đối với Mỹ và Trung Quốc. Nó cho thấy Panama tiếp tục ngả hẳn về phía Mỹ và bị khuất phục bởi áp lực chính trị, kinh tế và thương mại cũng như quân sự của Mỹ.

Chuyện tưởng là chuyện riêng của quốc gia Panama nhưng thật ra lại là một phần thắng rất quan trọng đối với Mỹ. Mỹ coi kênh đào này là một bộ phận trong lợi ích an ninh của Mỹ. Phán quyết của Tòa án Tối cao Panama giúp Mỹ đẩy lùi ảnh hưởng của Trung Quốc ra khỏi vùng kênh đào Panama và khu vực Tây bán cầu mà Mỹ đang nỗ lực gây dựng lại thành khu vực sân sau và vùng ảnh hưởng riêng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần công khai muốn Mỹ lại kiểm soát kênh đào Panama như trước đây, muốn Mỹ có đặc quyền, đặc lợi ở nơi này cho thương thuyền và tàu chiến cũng như cho Mỹ có thể hiện diện quân đội trực tiếp ở Panama. Có thể thấy được chính quyền của ông Trump thu lợi rất nhiều về đối nội cũng như kinh tế, thương mại và an ninh từ diễn biến mới này.

Kênh đào Panama là một tiền đồn và bàn đạp chiến lược của Trung Quốc ở khu vực Tây Bán cầu. Mất quyền quản trị và vận hành kênh đào, Trung Quốc không những chỉ bị thiệt hại về kinh tế mà còn gặp thêm khó khăn với việc triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường ở khu vực Trung và Nam Mỹ, mất đi không ít lợi thế quan trọng lâu nay cho việc gây dựng và tăng cường ảnh hưởng, vai trò ở khu vực Trung và Nam Mỹ.

Những hệ lụy địa chính trị thế giới khác nữa là Mỹ tăng cường sự chế ngự ở khu vực, chuỗi dịch vụ hậu cần của Trung Quốc bị đe dọa ngưng trệ, chuỗi cung ứng toàn cầu bị thay đổi. Kênh đào Panama rõ ràng là ví dụ điển hình về áp đặt công cụ chính trị trong thế giới hiện đại.

Đại sứ Trần Đức Mậu