CIA tính bắt tay người Kurd đánh Iran, Thổ Nhĩ Kỳ có để yên?

Reuters dẫn 3 nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết các lực lượng dân quân người Kurd ở Iran đã tham vấn với Mỹ trong những ngày gần đây về việc có nên tấn công lực lượng an ninh Iran ở phía tây nước này hay không và bằng cách nào.

Mỹ tạo điều kiện cho những người Iran phản đối chế độ Hồi giáo nổi dậy sau khi Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei và các quan chức cấp cao khác thiệt mạng kể từ khi cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu hôm 28-2, theo nguồn tin của Reuters.

Những nữ chiến binh người Kurd Iran thuộc lực lượng Đảng Tự do Kurdistan đóng ở thủ phủ Ebril của khu tự trị Kurdistan (Iraq). Ảnh: Peter van Agtmael/MONOCLE

Liên minh các nhóm người Kurd Iran đóng quân dọc biên giới Iran-Iraq thuộc khu vực tự trị người Kurd ở Iraq. Lực lượng vũ trang người Kurd từ nhiều năm nay đã chống đối Tehran và thực hiện nhiều cuộc tấn công ở tỉnh Kurdistan của Iran cũng như các tỉnh phía tây khác.

Mỹ và các nhóm người Kurd tích cực liên lạc

Quyết định cuối cùng về chiến dịch và thời điểm thực hiện vẫn chưa được đưa ra. Bất kỳ chiến dịch nào từ Iraq có lẽ đều cần sự hỗ trợ đáng kể về quân sự và tình báo từ phía Mỹ, theo Reuters.

Theo đài CNN, ông Trump đã điện đàm với Mustafa Hijri, người đứng đầu Đảng Dân chủ Kurdistan thuộc Iran (KDPI) vào hôm 3-3. Quan chức này nói với CNN rằng trong những ngày tới, các nhóm người Kurd ở Iran dự kiến sẽ tham gia các hoạt động trên bộ ở miền tây Iran. Theo Reuters, các nhóm người Kurd Iran đã yêu cầu sự hỗ trợ quân sự của Mỹ, đang trao đổi với Mỹ về khả năng Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) hỗ trợ cung cấp vũ khí.

Trong khi đó theo trang tin Axios, trong tuần này Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có cuộc điện đàm với hai nhà lãnh đạo hàng đầu của lực lượng người Kurd thuộc Iraq, là ông Masoud Barzani - người đứng đầu Đảng Dân chủ Kurdistan, và ông Bafel Talabani - lãnh đạo Liên minh Yêu nước Kurdistan (PUK).

Các chiến binh người Kurd Iran thuộc lực lượng Đảng Tự do Kurdistan tập tuyện cận chiến. Ảnh: Peter van Agtmael/MONOCLE

Mỹ đã hợp tác với một số nhóm người Kurd ở Iraq cả trong Chiến tranh Iraq và cuộc chiến chống lại tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS). Lầu Năm Góc cho biết hai căn cứ của Mỹ ở Erbil (thủ phủ của vùng tự trị người Kurd ở Iraq) thời gian qua đã hỗ trợ liên minh quốc tế chống lại các chiến binh IS.

CIA từ chối bình luận. Nhà Trắng và Lầu Năm Góc không trả lời yêu cầu bình luận. Chính quyền Khu vực người Kurd ở Iraq chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về yêu cầu bình luận.

Về phía Israel, Axios dẫn nguồn tin am hiểu về các cuộc trao đổi rằng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã vận động cho mối liên hệ giữa Mỹ và người Kurd trong nhiều tháng. Israel đã thiết lập mạng lưới tình báo giữa các nhóm người Kurd ở Iran, Iraq và Syria.

Một cuộc nổi dậy vũ trang của người Kurd ở Iran có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với sự ổn định của Iran.

Một nguồn tin được CNN trích dẫn cho biết kế hoạch là các lực lượng vũ trang người Kurd sẽ đối đầu với lực lượng an ninh Iran để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho một cuộc nổi dậy của người dân Iran không vũ trang ở các thành phố của nước này.

Tuy nhiên, vẫn chưa rõ các nhóm người Kurd ở Iran sẽ thành công đến mức nào trong cuộc chiến bên trong Iran. Các chiến binh của các nhóm này có kinh nghiệm chiến đấu khác nhau. Bên cạnh đó, các nhóm người Kurd ở Khu vực người Kurd thuộc Iraq có lịch sử lâu dài hợp tác với Mỹ, nhưng sự thay đổi lòng trung thành và hệ tư tưởng của họ đôi khi đã gây căng thẳng trong quan hệ với Washington.

Thổ Nhĩ Kỳ sẽ hành xử thế nào?

Hiện vẫn chưa rõ các quốc gia khác trong khu vực sẽ đón nhận chiến dịch như vậy của người Kurd ở Iran như thế nào.

Các nữ chiến binh người Kurd thuộc tổ chức Komala trong một buổi đào tạo chính trị tại trại Zergwez ở khu tự trị Kurdistan (Iraq). Ảnh: Peter van Agtmael/MONOCLE

Một cuộc nổi dậy vũ trang của người Kurd có thể tiếp thêm động lực cho phong trào ly khai vũ trang trong cộng đồng thiểu số người Baluch của Iran, vốn duy trì quan hệ mật thiết với các nhóm ly khai ở tỉnh Baluchistan bất ổn của Pakistan. Khó có khả năng Islamabad sẽ chấp nhận bất kỳ động thái nào hướng tới nền độc lập của người Baluch.

Thổ Nhĩ Kỳ vốn coi lực lượng người Kurd là cánh tay nối dài của nhóm vũ trang Đảng Công nhân Kurdistan (PKK) ở nước mình mà Ankara xem là khủng bố.

Đảng vì một cuộc sống tự do ở khu vực người Kurd (PJAK), một nhóm vũ trang người Kurd ở Iran có quan hệ lịch sử với PKK, đã từ chối hạ vũ khí vào năm 2025 và vẫn hoạt động tích cực ở tây bắc Iran dọc theo biên giới dài 500 km với Thổ Nhĩ Kỳ. Ankara coi PJAK về cơ bản là một nhánh của PKK hoạt động dưới một cái tên khác.

Các chiến binh người Kurd trong trang phục chiến đấu. Ảnh: Peter van Agtmael/MONOCLE

Thổ Nhĩ Kỳ đã dành nhiều năm chiến đấu chống lại lực lượng người Kurd Syria được Mỹ hậu thuẫn, coi họ là một nhánh khủng bố của PKK. Thổ Nhĩ Kỳ coi việc quyền tự trị của người Kurd Syria suy yếu gần đây sau khi chính phủ Tổng thống Bashar Al-Assad bị lật đổ hồi cuối năm 2024 là một thắng lợi chiến lược lớn.

Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ chính phủ Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa, ủng hộ thỏa thuận hợp nhất giữa Damascus và lực lượng người Kurd ở Syria. Hiện Ankara đã và đang nỗ lực dàn xếp quan hệ với PKK – giải tán vào tháng 5-2025 sau 4 thập niên nổi dậy - và khó có khả năng ủng hộ việc trang bị vũ khí cho các nhóm người Kurd gần biên giới của mình trong đó có Syria.

Viễn cảnh chứng kiến các thành tựu đạt được tan biến thông qua một quan hệ đối tác mới giữa Mỹ và người Kurd ở Iran là kịch bản tồi tệ nhất đối với Ankara. Thổ Nhĩ Kỳ khả năng sẽ không ngồi yên trước lo ngại rằng bất kỳ sự tự quản thành công nào của người Kurd gần biên giới của họ có thể khơi lại động lực ly khai trong cộng đồng người Kurd của chính họ và phá hủy tiến trình hòa bình mong manh mà Ankara đạt được với PKK.

Theo ông Arman Grigoryan - phó giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Lehigh, “việc xúi giục người Kurd ở Iran nổi dậy sẽ thử thách nghiêm trọng liên minh của Thổ Nhĩ Kỳ với Mỹ và biến thái độ thù địch vốn bị nghi ngờ của Thổ Nhĩ Kỳ đối với Israel thành hiện thực” và “sẽ đẩy Thổ Nhĩ Kỳ đến chỗ tích cực ủng hộ Iran”.

Iran ra tay trước

Thông tin mới nhất là Iran ngày 5-3 đã chủ động đánh lực lượng người Kurd ở Iraq để đề phòng viễn cảnh nói trên.

Ngày 5-3 đã xảy ra nhiều vụ nổ ở nhiều địa điểm tại tỉnh phía bắc Iraq, thuộc khu vực tự trị người Kurd, đài Al Jazeera đưa tin. Theo truyền thông địa phương, ít nhất bốn vụ nổ đã được nghe thấy ở tỉnh này, gần các khu vực Arabat, Zarkuiz và Surdash.

THIÊN ÂN