CNN: Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump có làm thay đổi cách thế giới nhìn nhận nước Mỹ?

Trong cách nhìn nhận của ông Trump về thế giới, Mỹ giống như một bên tham gia đang tìm kiếm lợi ích trong một thương vụ kinh doanh, hơn là một hình mẫu của chủ nghĩa tư bản và nền dân chủ. Trong nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai, việc tìm cách thu phí, áp đặt thuế quan hoặc giành quyền sở hữu đối với các nguồn tài nguyên ở nước ngoài như Greenland, Canada hay Kênh đào Panama, đã trở thành một trọng tâm đáng chú ý trong chính sách đối ngoại của Mỹ.

Tuy nhiên, những kế hoạch như vậy thường không diễn ra đúng như dự tính. Thế giới từng chứng kiến điều này trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump, khi Mexico không trả tiền xây dựng bức tường biên giới như nhiều lần cam kết.

Tuy vậy, trong cách nhìn của ông chủ Nhà Trắng, sức mạnh quân sự và tiềm lực kinh tế của Mỹ vẫn là những tài sản có thể được khai thác để phục vụ lợi ích quốc gia.

Phần lợi nhuận có thể không đáng kể

Tạm gác sang một bên vấn đề pháp lý, việc áp đặt phí đối với tuyến hàng hải tự do để đổi lấy sự bảo vệ có thể được nhìn nhận là một biện pháp trao đổi.

Chỉ trong vòng một ngày, ông Trump đã chuyển sang một phương án khác và tuyên bố rằng Mỹ sẽ nhận được một hình thức thanh toán khác từ các quốc gia vùng Vịnh, thay vì các công ty vận tải biển.

“Dựa trên các cuộc trao đổi mang tính xây dựng và hiệu quả với lãnh đạo các nước Trung Đông, tôi đã quyết định thay thế Khoản phí hoàn trả 20% cho Mỹ bằng các thỏa thuận thương mại và đầu tư mà các quốc gia vùng Vịnh sẽ thực hiện tại Mỹ”, ông Trump cho biết chỉ một ngày sau khi đề xuất ý tưởng thu phí lần đầu tiên.

Có thể hiểu rằng Mỹ phải nhận được một lợi ích nào đó để đổi lại việc can dự vào một cuộc xung đột ở nước ngoài mà chính ông Trump đã khởi động nhưng cho đến nay vẫn chưa thể chấm dứt.

Lầu Năm Góc chưa đưa ra con số chính thức về chi phí của cuộc chiến với Iran. Tuy nhiên, các tổ chức giám sát ước tính chi phí này đã vượt 40 tỷ USD và vẫn tiếp tục tăng. Người dân Mỹ đang cảm nhận gánh nặng tài chính của cuộc xung đột mỗi khi phải trả tiền tại các trạm xăng.

Bên cạnh đó, Tổng thống Trump còn làm căng thẳng mối quan hệ với Canada vào tháng 2 năm nay, khi xứ sở lá phong yêu cầu Mỹ chia sẻ quyền sở hữu cây cầu Gordie Howe nối Detroit, bang Michigan, với Windsor, tỉnh Ontario, dù Canada là bên chi trả chi phí xây dựng cây cầu.

Việc đưa cây cầu vào hoạt động đã bị trì hoãn trong lúc hai nước điều chỉnh lại thỏa thuận. Theo phương án được đưa ra, Canada sẽ chia sẻ lợi nhuận ròng từ phí cầu đường trong 15 năm tới với một quỹ phát triển kinh tế. Theo Chính phủ Canada, cây cầu sẽ được khánh thành vào ngày 27/7 tới.

Thủ tướng Canada Mark Carney đã bảo vệ thỏa thuận, cho rằng Canada chỉ chia sẻ sau khi nước này đã được hoàn trả chi phí, mặc dù sẽ không còn lại quá nhiều lợi nhuận ròng để chia.

Sau khi từ bỏ ý tưởng áp phí qua eo biển Hormuz, Tổng thống Trump không nói rõ các quốc gia vùng Vịnh sẽ đầu tư vào Mỹ theo hình thức nào. Tuy nhiên, ông nhiều lần tuyên bố rằng đã bảo đảm được nguồn vốn từ nước ngoài để đầu tư vào Mỹ, thường xuyên viện dẫn con số khổng lồ 19.000 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài mà ông cho rằng mình đã thu hút được.

Trụ cột trong chính sách thương mại và kinh tế của Tổng thống Trump là áp thuế quan lên hàng nhập khẩu. Giới kinh tế nhìn chung cho rằng, người tiêu dùng Mỹ mới là bên gánh chịu chi phí thuế quan thông qua giá cả cao hơn, mặc dù Tổng thống Mỹ lập luận rằng các quốc gia nước ngoài mới là bên phải trả khoản thuế này.

Dù theo cách nào, Chính phủ Mỹ hiện đang trong quá trình hoàn trả các khoản thuế quan mà Tòa án Tối cao phán quyết rằng Chính phủ không được phép thu. Chỉ riêng trong tháng 6, Mỹ đã hoàn trả hơn 49 tỷ USD.

Tổng thống Trump cho biết sẽ tìm cách áp dụng những hình thức thuế mới đối với hàng nhập khẩu. Trong khi đó, các vụ kiện của doanh nghiệp và cá nhân nhằm đòi lại những khoản thuế quan bị coi là bất hợp pháp đang ngày càng gia tăng.

Tìm kiếm lợi ích từ các nước khác

Trong khi chính sách thuế quan có thể được theo dõi thông qua các báo cáo của Chính phủ, thì mức độ kiểm soát của Mỹ đối với Venezuela lại ít rõ ràng hơn nhiều. Đầu năm nay, chính quyền của ông Trump đã cho phép quân đội Mỹ bắt giữ cựu Tổng thống Nicolás Maduro và đưa về Mỹ để truy tố. Nền kinh tế lớn nhất thế giới đã giành quyền kiểm soát hoạt động bán các nguồn tài nguyên dầu mỏ của Venezuela.

Elliot Abrams, cựu Đặc phái viên về Venezuela trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump cho rằng, Mỹ đang lựa chọn quyền tiếp cận dầu mỏ, thay vì cải cách. Trọng tâm của Mỹ hiện nay là tìm kiếm đầu tư vào Venezuela và trên hết là thúc đẩy sản lượng dầu mỏ, trong khi các vấn đề khác lại chưa nhận được sự quan tâm thúc đẩy.

Tổng thống Trump đã khiến các doanh nghiệp Mỹ và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bất ngờ tại hội nghị NATO tuần trước khi tuyên bố Ukraine nên được phép cấp phép và sản xuất các tên lửa đánh chặn phòng thủ Patriot.

Lập trường ôn hòa hơn của ông Trump đối với Ukraine được cho là có thể liên quan đến cách ông nhìn nhận lợi ích của Mỹ tại quốc gia giàu tài nguyên thiên nhiên này. Mặc dù ông đề cập đến thỏa thuận Mỹ ký với Ukraine năm ngoái để thành lập một quỹ đầu tư chung, song cách hiểu của ông về thỏa thuận này có thể khác với phía Ukraine - những người cho rằng họ vẫn giữ toàn quyền sở hữu các nguồn tài nguyên thiên nhiên của mình.

Một trong những phàn nàn chủ yếu của Tổng thống Trump đối với NATO là các quốc gia châu Âu chưa đóng góp đủ. Tuy nhiên, ông chủ Nhà Trắng thường diễn đạt vấn đề theo hướng các nước này phải trả tiền cho Mỹ, trong khi trên thực tế, các thành viên NATO có nghĩa vụ dành một tỷ lệ nhất định trong GDP cho chi tiêu quốc phòng.

CNN cho rằng, động thái của ông Trump có thể khiến các nước châu Âu không còn sẵn sàng tuân theo định hướng của Mỹ nữa. Theo thời gian, người Mỹ sẽ bắt đầu nhớ hệ thống NATO cũ, không phải vì nó công bằng, mà vì đó là hệ thống an ninh thành công nhất mà thế giới từng biết, với nước Mỹ ở vị trí trung tâm.

Điều tương tự cũng có thể được nói về phần còn lại của thế giới, khi Tổng thống Trump đang làm thay đổi cách các quốc gia nhìn nhận nước Mỹ.