Có bằng tiến sĩ, con trai 2 bác sĩ Mỹ xin việc 2.300 lần vẫn trượt

Jack Weis thường đùa rằng mình chỉ là một người thất nghiệp sống dưới tầng hầm nhà bố mẹ. Thực tế, anh đã nộp hơn 2.300 hồ sơ kể từ khi tốt nghiệp tiến sĩ tại Đại học Princeton hồi năm 2024, song vẫn chưa có việc làm, Wall Street Journal (WSJ) đưa tin.

Ban đầu, Weis ứng tuyển vào các vị trí nghiên cứu khoa học tại doanh nghiệp và chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ ở phòng thí nghiệm quốc gia. Khi không có kết quả, anh mở rộng tìm kiếm sang kỹ thuật phần mềm và nhiều lĩnh vực khác. Có lúc, anh còn không nhận được phản hồi từ những công việc như chuẩn bị thực phẩm.

Weis từng nhận việc huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI) dựa trên chuyên môn kỹ thuật và cơ học chất lưu. Song, nguồn việc này cũng dần cạn kiệt.

Câu chuyện của anh phản ánh tình trạng đóng băng trên thị trường lao động Mỹ, đặc biệt với nhóm người lao động trẻ có trình độ đại học trở lên. Dù tỷ lệ thất nghiệp nhìn chung vẫn thấp, cơ hội tuyển dụng mới ngày càng hạn chế, khiến người chưa có việc khó tìm được chỗ đứng trong nền kinh tế.

Theo khảo sát Gallup hồi tháng 8, chỉ 34% người Mỹ được hỏi cho rằng đây là thời điểm thuận lợi để tìm một công việc chất lượng. Hơn 70% người tham gia khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Pew công bố tháng trước dự đoán AI khiến tổng số việc làm giảm, theo WSJ.

Jack Weis sống trong tầng hầm nhà bố mẹ suốt 2 năm qua trong khi tìm việc. Ảnh: Dan Krauss/WSJ.

Bằng cấp cao vẫn không bảo đảm cơ hội việc làm

Là con trai của 2 bác sĩ, Weis tốt nghiệp loại xuất sắc tại Đại học Rice trước khi theo học tiến sĩ tại Princeton năm 2018. Nghiên cứu về quá trình hình thành băng của anh từng được Ủy ban Nobel trích dẫn khi trao giải Nobel Vật lý năm 2024.

Weis bắt đầu tìm việc nghiêm túc đúng lúc nhiều doanh nghiệp thu hẹp tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp sau giai đoạn chiêu mộ ồ ạt trong đại dịch. Anh tập trung vào các vị trí khoa học tại công ty dược phẩm, phù hợp với chuyên môn về hóa học và tương tác phân tử. Tuy nhiên, phần lớn hồ sơ gửi đi không nhận được phản hồi.

Anh sau đó mở rộng phạm vi tìm kiếm cả về khu vực địa lý và ngành nghề. Weis gửi hàng trăm thư ứng tuyển, kết nối với cựu sinh viên Princeton và Rice, đọc mục tuyển dụng trên báo Salt Lake Tribune. Anh còn theo dõi thông tin trên PitchBook để tìm những công ty khởi nghiệp vừa huy động vốn, hy vọng họ có nhu cầu tuyển người.

Mẹ anh, bác sĩ Holly Carveth, từng xem lại hồ sơ để tìm hiểu liệu có chi tiết nào khiến nhà tuyển dụng do dự, nhưng không phát hiện vấn đề rõ ràng.

Thời gian thất nghiệp kéo dài cũng khiến Weis ngày càng khó xử khi được hỏi về công việc. Ban đầu, anh có thể nói vừa hoàn thành chương trình tiến sĩ. Nhưng sau một năm, câu trả lời đó bắt đầu trở nên kỳ lạ.

Quy trình tuyển dụng cũng tạo thêm rào cản. Weis và nhiều ứng viên khác từng trải qua các vòng phỏng vấn không có nhà tuyển dụng. Họ phải tự quay video trả lời câu hỏi trên màn hình.

Theo khảo sát của Greenhouse, hơn 60% người tìm việc tại Mỹ cho biết đã trải qua hình thức phỏng vấn bằng công nghệ tương tự trong năm qua. Các công ty hiện nay sử dụng công cụ AI để sàng lọc ứng viên, khiến quá trình tìm việc ngày càng phụ thuộc vào hệ thống tự động.

Weis cố gắng vượt qua các cổng tuyển dụng trực tuyến bằng cách tìm đến mạng lưới quan hệ cá nhân. Một số cựu sinh viên Princeton đồng ý trò chuyện, nhưng cuối cùng vẫn hướng anh trở lại trang tuyển dụng của công ty. Anh lo hồ sơ một lần nữa mắc kẹt trong hệ thống công nghệ.

Weis làm việc trên máy tính tại nhà bố mẹ. Ảnh: Dan Krauss/WSJ.

Công việc huấn luyện AI

Tháng 1, Weis tìm được công việc trả 70 USD mỗi giờ thông qua Mercor, công ty công nghệ thuê chuyên gia huấn luyện AI trong nhiều lĩnh vực. Công ty, từng được định giá 10 tỷ USD vào năm ngoái, hợp tác với OpenAI và Anthropic, tuyển lao động thời vụ trong các ngành như thiên văn học, sáng tác, luật và ngân hàng đầu tư.

Công việc của Weis là đặt câu hỏi về kỹ thuật hóa học cho mô hình ngôn ngữ lớn, đánh giá câu trả lời do AI tạo ra rồi tìm cách cải thiện chúng. Có tuần, anh làm 20 giờ, nhưng cũng có tuần chỉ làm 4 giờ.

Một số yêu cầu khá đơn giản, chẳng hạn giải thích khái niệm ở trình độ học sinh lớp 6. Những nội dung về thông số kỹ thuật lại đòi hỏi nhiều công sức hơn.

Tuy nhiên, nguồn việc dần giảm. Đến giữa tháng 3, Mercor chấm dứt hợp đồng với Weis. Anh biết tin qua tin nhắn trong nhóm Slack có 810 thành viên, cho biết công ty có thể liên hệ lại nếu dự án tiếp tục.

“Mercor chấm dứt tình bạn với tôi, giờ thất nghiệp là bạn thân nhất”, Weis viết trong email.

May mắn là trong lúc anh chật vật tìm việc, thị trường chứng khoán Mỹ vẫn tăng trưởng. Sống cùng bố mẹ giúp anh tiết kiệm tiền và đầu tư một phần thu nhập. Anh cũng không phải gánh nợ học phí sau đại học, bởi nghiên cứu sinh tiến sĩ được trả tiền để làm nghiên cứu.

Bố mẹ anh lo lắng về khả năng tìm việc, xây dựng cuộc sống độc lập và lập gia đình trong tương lai. Cha anh, bác sĩ John Weis, cho biết gia đình chưa bao giờ nghĩ con trai có thể gặp khó khăn như vậy. Ông mô tả Weis là người thông minh, diễn đạt tốt, quan tâm đến môi trường và sẵn lòng giúp đỡ người khác.

Weis đang cân nhắc học luật và đã đăng ký thi LSAT vào tháng 11. Ngoài ra, anh cũng thử sức với khởi nghiệp, sử dụng AI để thiết kế thiết bị bay không người lái gắn laser LED nhằm tiêu diệt cây myrtle spurge, một loài thực vật xâm lấn.

“Nếu thực sự tin rằng mình có giá trị, tôi nên tự giành lấy cơ hội”, anh nói với WSJ.