'Cơ cấu nhân sự phải cân đối nhiều yếu tố nhằm đảm bảo tầng lớp kế thừa trong tương lai'

Xuất hiện từ những thế kỷ đầu kỷ nguyên Tây lịch tại vùng Giao Chỉ cổ, Phật giáo sớm bám rễ và trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho người dân. Đến thế kỷ XI, khi vua Lý Công Uẩn dời đô về Thăng Long, Phật giáo vươn mình phát triển, được tôn sùng làm Quốc giáo. Tại đây, hệ thống cổ tự quy mô lớn như chùa Một Cột (Diên Hựu), chùa Trấn Quốc (Khai Quốc) liên tiếp được tôn tạo, trở thành trung tâm văn hóa tâm linh của cả nước dưới hai triều Lý - Trần.

Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Hoằng pháp T.Ư, Trưởng ban Trị sự GHPGVN TP.Hà Nội, Trưởng ban Tổ chức Đại hội

Trải qua nhiều thăng trầm, Phật giáo vẫn âm thầm gìn giữ mạch nguồn thông qua sự dung hợp sâu sắc với tín ngưỡng bản địa. Đến đầu thế kỷ XX, chính mảnh đất này lại trở thành hạt nhân của phong trào Chấn hưng Phật giáo tại miền Bắc với trung tâm là chùa Quán Sứ, đặt tiền đề vững chắc để GHPGVN được thành lập vào năm 1981. Ngày nay, Phật giáo Thủ đô không chỉ lưu giữ di sản lịch sử sống động với hệ thống chùa tháp dày đặc, mà còn tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa, đạo đức của người dân tại vùng đất ngàn năm văn hiến.

Chia sẻ với Báo Giác Ngộ trước thềm Đại hội đại biểu Phật giáo TP.Hà Nội lần thứ X, nhiệm kỳ 2026-2031, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Hoằng pháp T.Ư, Trưởng ban Trị sự GHPGVN TP.Hà Nội, Trưởng ban Tổ chức Đại hội cho biết:

- Thực hiện chương trình công tác Phật sự nhiệm kỳ 2022-2027 do Đại hội đại biểu Phật giáo TP.Hà Nội lần thứ IX đề ra, trong nhiệm kỳ qua, Ban Trị sự GHPGVN TP.Hà Nội đã triển khai các hoạt động Phật sự trên tất cả các lĩnh vực, trong đó những công tác như: Tăng sự, Giáo dục Phật giáo, Hoằng pháp, Hướng dẫn Phật tử, Từ thiện xã hội luôn là những lĩnh vực trọng tâm.

Cụ thể trong những năm qua, tình hình sinh hoạt, tu học của Tăng Ni tại các cơ sở tự viện trên địa bàn thành phố tương đối ổn định. Đặc biệt từ ngày 1-7-2025, ủng hộ chủ trương của Nhà nước thực hiện việc tinh gọn bộ máy, tổ chức hoạt động theo mô hình địa phương hai cấp, Ban Trị sự GHPGVN TP.Hà Nội ra quyết định tạm dừng hoạt động của Ban Trị sự GHPGVN các quận, huyện, thị xã, thay vào đó thành lập 28 Ban Đại diện Phật giáo liên phường, xã trực thuộc để thực hiện, triển khai các hoạt động Phật sự. Nhờ đó mà các lĩnh vực công tác được diễn ra thuận lợi, liên tục, không bị gián đoạn.

Trường Trung cấp Phật học Hà Nội cũng hoàn thành chương trình đào tạo khóa IX, với 154 Tăng Ni sinh đủ điều kiện tốt nghiệp. Đồng thời, nhà trường tiếp tục tuyển sinh khóa X và có 92 Tăng Ni theo học.

Trên phương diện Hoằng pháp, Hướng dẫn Phật tử, trong nhiệm kỳ qua, Ban Hoằng pháp GHPGVN TP.Hà Nội đã phối hợp với Ban Hoằng pháp T.Ư tổ chức đào tạo Lớp Cao cấp Giảng sư khóa II, niên khóa 2022-2025, cho 61 Tăng Ni các tỉnh phía Bắc tại chùa Vạn Phúc (xã Sóc Sơn). Đến nay, đã tổ chức lễ tốt nghiệp khóa II, khai giảng khóa III vào ngày 28-3-2026. Đồng thời duy trì việc hướng dẫn tu học, tổ chức các khóa sinh hoạt Phật pháp, thuyết giảng giáo lý cho hàng Phật tử tại các tự viện lớn trên địa bàn. Hiện nay, toàn thành phố có trên 30 giảng đường tổ chức các khóa sinh hoạt Phật pháp định kỳ cho Phật tử.

Từ thiện cũng là lĩnh vực luôn được Ban Trị sự và Tăng Ni trụ trì các cơ sở tự viện quan tâm thực hiện, nhằm góp phần an sinh xã hội. Tổng số tiền thực hiện trong nhiệm kỳ qua hơn 232,5 tỷ đồng.

Đây đều là những kết quả hoạt động Phật sự của Tăng Ni, Phật tử Thủ đô đã đạt được trong nhiệm kỳ 2022-2027, xứng đáng được ghi nhận.

Đại giới đàn Hà Nội năm 2025

* Theo Hòa thượng, những yếu tố nào đã góp phần làm nên những thành tựu Phật sự này? Bên cạnh đó, những vấn đề nào còn tồn tại, còn khó khăn chưa giải quyết được trong nhiệm kỳ?

- Những yếu tố góp phần làm nên những thành tựu Phật sự của nhiệm kỳ IX đó là tinh thần đoàn kết, hòa hợp, trí tuệ tập thể, phân công nhiệm vụ phù hợp với năng lực của các thành viên, triển khai các hoạt động Phật sự phù hợp với từng giai đoạn, với điều kiện xã hội cụ thể.

Trên tinh thần đó, Ban Thường trực Ban Trị sự đã thành lập 6 tổ công tác phụ trách các đơn vị phường, xã để đôn đốc việc thực hiện các hoạt động Phật sự tại các địa phương; kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở tự viện. Đồng thời, tổ chức hội nghị giao ban Ban Thường trực Ban Trị sự định kỳ hàng tháng để đúc kết những công tác đã thực hiện và hoạch định những Phật sự cho tháng tiếp theo. Hướng dẫn các Ban Đại diện Phật giáo liên phường, xã thực hiện bố-tát thuyết giới, trước là để cùng nhau trùng tuyên lại Giới luật Phật chế định, sau là giải quyết công việc trên tinh thần dân chủ, công khai.

Những yếu tố góp phần làm nên những thành tựu Phật sự của nhiệm kỳ IX đó là tinh thần đoàn kết, hòa hợp, trí tuệ tập thể, phân công nhiệm vụ phù hợp với năng lực của các thành viên, triển khai các hoạt động Phật sự phù hợp với từng giai đoạn, với điều kiện xã hội cụ thể.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tốt đẹp đạt được trong các hoạt động Phật sự cũng tồn tại những vấn đề hạn chế. Cụ thể là năng lực quản lý, điều hành hoạt động Phật sự của một vài Ban Đại diện Phật giáo liên phường xã còn yếu. Sự phối hợp giữa Ban Thường trực Ban Trị sự với các Ban Đại diện Phật giáo liên phường, xã và giữa các Ban Đại diện Phật giáo liên phường, xã với nhau chưa thực sự đồng bộ, dẫn đến việc một số Tăng Ni trụ trì các cơ sở tự viện do thiếu kinh nghiệm, yếu kém về kỹ năng mà xảy ra mâu thuẫn,… vẫn chưa được giải quyết được dứt điểm.

* Theo thống kê, tính đến hiện tại, Hà Nội có bao nhiêu cơ sở tự viện, tín đồ Phật tử? Để quản lý chặt chẽ Tăng Ni, tự viện sinh hoạt theo đúng Hiến chương của Giáo hội, Ban Trị sự đã có những định hướng nào, thưa Hòa thượng?

- Theo thống kê, hiện tại GHPGVN TP.Hà Nội có 2.062 Tăng Ni, quản lý 1.917 cơ sở tự viện, khoảng hơn 4 triệu tín đồ Phật tử và những người có tín ngưỡng Phật giáo.

Với số lượng Tăng Ni đông, tự viện nhiều như vậy, để quản lý Tăng Ni, tự viện sinh hoạt theo đúng Hiến chương Giáo hội, pháp luật Nhà nước, những năm qua, Ban Trị sự GHPGVN TP.Hà Nội đã căn cứ vào Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo, Hiến chương Giáo hội và Quy chế hoạt động Ban Tăng sự T.Ư để soạn thảo, ban hành Quy chế quản lý, tổ chức và điều hành các hoạt động Phật sự nhằm áp dụng trên địa bàn thành phố. Trong đó quy định cụ thể, rõ ràng từ việc độ đệ tử, tiếp nhận người xuất gia, cho đến bổ nhiệm trụ trì, tổ chức các hoạt động Phật sự trong cũng như ngoài cơ sở tự viện,…

Hơn nữa, Ban Trị sự cũng tổ chức khóa đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng trụ trì cho các Tăng Ni đã tốt nghiệp các trường đào tạo của Giáo hội có đủ kiến thức, kỹ năng trong quá trình tu học, hành đạo, thực hiện các hoạt động Phật sự. Đồng thời phối hợp với Sở Dân tộc và Tôn giáo, Công an TP.Hà Nội để tổ chức phái đoàn công tác đến các cơ sở hạ trường nhằm thăm hỏi, động viên, tuyên truyền và phổ biến cho Tăng Ni những chủ trương của Giáo hội, chính sách pháp luật của Nhà nước trong các lĩnh vực tôn giáo, bảo đảm an toàn khi tham gia giao thông, phòng chống cháy nổ tại cơ sở tự viện,… vào dịp An cư kiết hạ hàng năm.

Lễ bế giảng và phát chứng nhận tốt nghiệp Lớp Luật học và kỹ năng trụ trì dành cho Ni giới Thủ đô khóa II (niên khóa 2023-2025)

* Đối với những tự viện ở vùng ngoại ô, đặc biệt là những tự viện chưa có trụ trì,… Ban Trị sự đã có những cách thức nào để kết nối, hỗ trợ các tự viện này phát triển đồng đều với các tự viện tại trung tâm, bạch Hòa thượng?

- Thành phố Hà Nội tính đến thời điểm hiện tại có 126 xã, phường; trong đó 124 xã, phường có cơ sở tự viện và 2 xã, phường chưa có cơ sở tự viện. Đối với những tự viện ở các xã ngoại thành, đặc biệt là các tự viện chưa có trụ trì, Ban Trị sự đã chỉ đạo các Ban Đại diện Phật giáo liên xã trực thuộc phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để nắm bắt tình hình tại cơ sở tự viện nhằm giúp đỡ tổ chức các hoạt động Phật sự, giải quyết những vấn đề phát sinh.

Ban Trị sự cũng khuyến khích, tạo điều kiện cho các Tăng Ni trẻ đã tốt nghiệp các trường đào tạo của Giáo hội về tu học, trụ trì tại những cơ sở tự viện vùng sâu, vùng xa để tổ chức, hướng dẫn nhân dân, Phật tử tu học, sinh hoạt Phật pháp. Đây là những việc làm cụ thể nhằm lan tỏa tinh thần từ bi của đạo Phật, mang ánh sáng Chánh pháp đến với bà con nơi đây.

Khi có vấn đề gì xảy ra, khi Tăng Ni, Phật tử tại các cơ sở tự viện thuộc địa phương nào có nhu cầu đề nghị giúp đỡ thì Ban Đại diện Phật giáo liên xã khu vực đó phải cử Tăng Ni đến hỗ trợ giải quyết. Trường hợp vượt quá khả năng, thẩm quyền cho phép thì kịp thời báo cáo Ban Thường trực Ban Trị sự, để Ban Thường trực Ban Trị sự cử người đến phối hợp giải quyết. Đồng thời đề cử chư tôn đức Tăng Ni trụ trì có khả năng đến kiêm nhiệm tại các cơ sở tự viện chưa có trụ trì để hướng dẫn nhân dân, Phật tử tu học, sinh hoạt Phật pháp.

* Hoằng pháp là một trong những công tác Phật sự trọng yếu. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Ban Trị sự nói chung và Ban Hoằng pháp nói riêng đã lan tỏa Chánh pháp đến với bà con nơi đây bằng cách nào, thưa Hòa thượng?

Hoằng pháp là lĩnh vực công tác luôn được Ban Trị sự GHPGVN TP.Hà Nội quan tâm hàng đầu. Đối với bà con vùng đồng bào dân tộc, miền núi, trong những năm qua Ban Trị sự nói chung, Ban Hoằng pháp GHPGVN TP.Hà Nội nói riêng thường xuyên phối hợp với Ban Đại diện Phật giáo liên xã, chư tôn đức Tăng Ni trụ trì các cơ sở tự viện khu vực đó để tổ chức những khóa sinh hoạt Phật pháp, thuyết giảng giáo lý cho bà con; tổ chức xây nhà tình nghĩa, tặng quà cho các gia đình chính sách, học sinh nghèo vượt khó,… nhân dịp Tết Nguyên đán, Đại lễ Phật đản hàng năm.

Đồng thời, Ban Trị sự cũng khuyến khích, tạo điều kiện cho các Tăng Ni trẻ đã tốt nghiệp các trường đào tạo của Giáo hội về tu học, trụ trì tại những cơ sở tự viện vùng sâu, vùng xa để tổ chức, hướng dẫn nhân dân, Phật tử tu học, sinh hoạt Phật pháp. Đây là những việc làm cụ thể nhằm lan tỏa tinh thần từ bi của đạo Phật, mang ánh sáng Chánh pháp đến với bà con nơi đây.

* Hướng đến Đại hội đại biểu Phật giáo TP.Hà Nội nhiệm kỳ 2026-2031, Hòa thượng có thể cho biết tiêu chí để suy cử thành viên của Ban Trị sự trong nhiệm kỳ mới này?

- Công tác nhân sự là yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định đến sự ổn định, phát triển của Giáo hội. Vì vậy căn cứ Thông tư số 451/TT-HĐTS ngày 20-11-2025 của HĐTS GHPGVN hướng dẫn về việc tổ chức Đại hội đại biểu Phật giáo cấp tỉnh, thành phố; đồng thời căn cứ vào điều kiện thực tế xã hội của Thủ đô, Ban Trị sự GHPGVN TP.Hà Nội có các tiêu chí để kiện toàn nhân sự nhiệm kỳ X (2026-2031) như sau:

1. Trung thành với Tổ quốc và Hiến chương GHPGVN, gương mẫu chấp hành tốt các Nội quy, Quy chế hoạt động của Giáo hội và Hiến pháp, pháp luật của Nhà nước. Kiên định thực hiện phương châm hoạt động “Đạo pháp – Dân tộc – Chủ nghĩa xã hội” của Giáo hội đã đề ra.

2. Có phẩm hạnh đạo đức, tinh thần đoàn kết hòa hợp, có uy tín và quan hệ tốt đối với Tăng Ni, Phật tử tại địa phương. Có điều kiện và nhiệt tình tham gia hoạt động Phật sự của GHPGVN các cấp.

3. Về độ tuổi: Đối với chư tôn đức tái cử trình độ Phật học từ trung cấp trở lên; trình độ thế học tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc tương đương. Đối với thành viên tham gia lần đầu cần phải có trình độ cử nhân Phật học trở lên; trình độ thế học tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc tương đương. Ưu tiên những Tăng Ni có trình độ đại học, thành thạo ngoại ngữ và am hiểu công nghệ.

4. Độ tuổi: Tuổi đời từ 25 đến 70 tuổi. Không kiêm nhiệm quá 2 chức danh trong Ban Thường trực Ban Trị sự, mỗi chức danh không quá 3 nhiệm kỳ.

5. Cơ cấu nhân sự phải cân đối giữa các vùng miền, sơn môn hệ phái, giới tính, độ tuổi nhằm đảm bảo tầng lớp kế thừa trong tương lai.

Khóa tu dành cho Phật tử tại chùa Khai Nguyên

* Bạch Hòa thượng, trong nhiệm kỳ mới này, GHPGVN TP.Hà Nội sẽ đặt ra những mục tiêu và chương trình Phật sự trọng tâm nào để phát triển Phật giáo tại địa phương?

- Chương trình công tác Phật sự của GHPGVN TP.Hà Nội nhiệm kỳ X (2026-2031) trọng tâm phát triển trước hết là công tác tổ chức, kiện toàn nhân sự các ban chuyên môn, các Ban Đại diện Phật giáo liên phường, xã; Ban Giám hiệu Trường Trung cấp Phật học và Văn phòng Ban Trị sự thành phố cho phù hợp với Hiến chương Giáo hội sửa đổi và tình hình thực tế của Thủ đô.

Thứ đến là công tác Tăng sự, Giáo dục Phật giáo, Hoằng pháp, Hướng dẫn Phật tử, Kinh tế - Tài chánh, Từ thiện xã hội và đặc biệt là công tác xây dựng Trung tâm văn hóa Phật giáo Thủ đô. Ban Trị sự dự kiến ngày 18-7 sẽ tổ chức Lễ khởi công động thổ xây dựng Trung tâm Văn hóa Phật giáo Thủ đô tại Ngã tư Đa Tốn, xã Bát Tràng nhằm chào mừng Đại hội đại biểu Phật giáo TP.Hà Nội lần thứ X và đặt mục tiêu hoàn thành đưa vào hoạt động khoảng quý I năm 2027.

* Trước thềm đại hội, Hòa thượng có những kỳ vọng nào đối với Tăng Ni, Phật tử thành phố nói riêng và GHPGVN nói chung trên tinh thần “Kỷ cương - Đổi mới - Hiệu lực - Hiệu quả”?

- Chủ đề Đại hội nhiệm kỳ X của Giáo hội là “Kỷ cương – Đổi mới – Hiệu lực – Hiệu quả”. Trên tinh thần đó tôi mong muốn Tăng Ni, Phật tử luôn luôn nghiêm túc giữ gìn Giới luật Phật chế định, tuân thủ những quy định của Hiến chương Giáo hội, pháp luật Nhà nước trong đời sống tu học, hành đạo. Phát huy tinh thần đoàn kết, hòa hợp, vận dụng trí tuệ, phương tiện thiện xảo phù hợp với giáo lý, Giáo luật và tình hình xã hội trong quá trình tổ chức, thực hiện các hoạt động Phật sự. Có như vậy mới thực sự mang lại hiệu lực, hiệu quả để góp phần phát triển ngôi nhà chung Giáo hội, xây dựng xã hội trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.