Cơ chế 'bôi trơn' tại Cục An toàn thực phẩm: Hồ sơ chỉ thông khi có tiền

Điều đáng chú ý, trong khi hầu hết các bị cáo nguyên là cán bộ Cục An toàn thực phẩm, bị truy tố về tội “Nhận hối lộ”, đều khai rằng, số tiền nhận được là khoản các cá nhân, doanh nghiệp tự nguyện “cảm ơn” sau khi họ nhận được kết quả giải quyết hồ sơ. Điều này hoàn toàn trái ngược với lời khai của nhóm 21 bị cáo bị truy tố về tội “Đưa hối lộ”.

Đại diện VKSND TP Hà Nội thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử tại phiên tòa.

Trước tòa, các bị cáo là cá nhân, đại diện doanh nghiệp làm dịch vụ đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc xin giấy xác nhận nội dung quảng cáo đều cho rằng họ bị các chuyên viên trực tiếp tiếp nhận, thẩm xét hồ sơ tại Cục An toàn thực phẩm yêu cầu phải chi tiền, gọi là phí “bôi trơn”, thì hồ sơ mới được giải quyết thuận lợi, đúng thời hạn. Nếu không chi tiền, hồ sơ dù đã nộp đầy đủ các giấy tờ cần thiết nhưng vẫn gây khó khăn, bị trả đi trả lại nhiều lần với những lý do khác nhau, kéo dài thời gian giải quyết.

Khai tại tòa, các bị cáo trong nhóm “Đưa hối lộ” thừa nhận hành vi của mình là vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, hầu hết các bị cáo cho rằng việc họ phải chi tiền là do bị gây khó khăn ngay từ khâu nộp hồ sơ. Chỉ khi “tiếp cận” được các chuyên viên giải quyết trực tiếp và chấp nhận chi tiền theo “cơ chế” thì hồ sơ mới được hướng dẫn bổ sung đầy đủ và được phê duyệt đúng hạn. Một số ít bị cáo khai nhận đã chủ động chi tiền “cảm ơn” để công việc được xử lý nhanh hơn.

Toàn cảnh phiên tòa sơ thẩm.

Trình bày trước HĐXX, bị cáo Nguyễn Việt Anh (cựu Giám đốc Công ty TNHH Balactan) cho biết, công ty của bị cáo đăng ký ngành nghề dịch vụ xin giấy xác nhận nội dung quảng cáo. Khi làm thủ tục tại Cục An toàn thực phẩm cho khách hàng, các chuyên viên trực tiếp tiếp nhận hồ sơ yêu cầu phải chi từ 7 đến 9 triệu đồng cho mỗi bộ hồ sơ. Nếu không chi tiền, hồ sơ sẽ bị treo hoặc liên tục bị trả lại để sửa chữa, bổ sung nhiều lần nhưng vẫn không xong, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn.

Do phải chi khoản tiền này, Nguyễn Việt Anh khai đã thu của khách hàng từ 12 đến 13 triệu đồng để hoàn thành một bộ hồ sơ, trong đó bản thân bị cáo hưởng lợi 1 triệu đồng/hồ sơ. Tổng số tiền đưa hối lộ mà Nguyễn Việt Anh phải chịu trách nhiệm hình sự là gần 7,3 tỉ đồng; số tiền hưởng lợi cá nhân là 809 triệu đồng. Đến nay, bị cáo đã khắc phục được 500 triệu đồng.

Bị cáo Nguyễn Thanh Phong (cựu Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm) trước bục khai báo.

Tương tự, bị cáo Đậu Thị Giang (trú tại xã Đại Đồng, tỉnh Nghệ An), người thường xuyên làm dịch vụ xin xác nhận nội dung quảng cáo, khai rằng trong quá trình đi lại, làm việc nhiều lần tại Cục An toàn thực phẩm, bị cáo quen biết chuyên viên Phùng Thị Thúy Hà. Trước đây, khi hồ sơ do Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong ký, việc giải quyết diễn ra khá nhanh, thường trong vòng 10 ngày, nếu có yêu cầu bổ sung thì cũng chỉ một lần là xong.

Tuy nhiên, từ khi bị cáo Trần Việt Nga (khi đó là Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm) phụ trách, hồ sơ của Giang bị kéo dài bất thường, có hồ sơ bị trả lại tới 4-5 lần, thậm chí thường xuyên bị trả kết quả quá hạn. Mặc dù đã được bổ sung đầy đủ các giấy tờ theo quy định, không còn nội dung nào cần chỉnh sửa nhưng khi nộp vào Cục, hồ sơ vẫn bị trả lại với nhiều lý do không thỏa đáng. Khi thắc mắc, Giang được Phùng Thị Thúy Hà trả lời rằng phải “chờ cơ chế” của cựu Phó Cục trưởng Trần Việt Nga.

Bị cáo Trần Việt Nga (cựu Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm) tại phiên xét xử.

Do tiếp tục không được giải quyết, Giang gặp lại Hà thì được gợi ý “đến gặp trực tiếp Trần Việt Nga để đưa 2 triệu đồng một hồ sơ cho xong việc”. Giang đã làm theo, đưa cho Nga 4 triệu đồng và ngay sau đó 2 bộ hồ sơ đã được giải quyết.

Sau này, Phùng Thị Thúy Hà chủ động trao đổi với Giang về “cơ chế” do Trần Việt Nga đưa ra. Theo đó, ngoài lệ phí nộp cho Nhà nước, người nộp hồ sơ phải chi thêm tiền ngoài cho chuyên viên để tổng hợp, đưa cho lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm. Mức chi được ấn định cụ thể: từ 4-5 triệu đồng/hồ sơ Market; từ 5-6 triệu đồng/hồ sơ TVC (quảng cáo video); nếu muốn hồ sơ Market được cấp phép trong 10 ngày làm việc thì phải chi từ 6-7 triệu đồng; hồ sơ TVC nhanh là 7-8 triệu đồng.

Để đáp ứng yêu cầu của khách hàng, Giang chấp nhận mức chi phí này và được Hà cung cấp số tài khoản để chuyển tiền. Trên cơ sở đó, Giang tự cân đối độ khó của từng hồ sơ để chuyển tiền cho các chuyên viên, trong đó có Hà. Bị cáo thu của khách hàng từ 6 đến 10 triệu đồng/hồ sơ, sau khi trừ chi phí, hưởng lợi khoảng 500.000 đồng/một hồ sơ.

Bị cáo Đinh Quang Minh (cựu Giám đốc Trung tâm Ứng dụng và đào tạo an toàn thực phẩm, Cục An toàn thực phẩm) trước bục khai báo.

Theo cáo trạng của VKSND tối cao, Đậu Thị Giang đã đưa hối lộ hơn 1,7 tỉ đồng để được tạo điều kiện cấp 334 giấy xác nhận.

Trong vụ án này, Công ty cổ phần Dược phẩm Novaco có 5 bị cáo bị cáo buộc đã đưa hối lộ. Với chức năng kinh doanh thực phẩm chức năng và làm dịch vụ công bố sản phẩm, lãnh đạo Novaco thường chi tiền thông qua bị cáo Đinh Quang Minh (cựu Giám đốc Trung tâm Ứng dụng và đào tạo an toàn thực phẩm, Cục An toàn thực phẩm) để được tạo điều kiện khi thẩm xét hồ sơ. Từ năm 2019 đến 2021, Novaco đã chuyển khoản cho Minh tổng cộng 3,8 tỉ đồng. Các bị cáo thuộc Novaco khai rằng ở mảng dịch vụ này, công ty bị thua lỗ nên không hưởng lợi.

Các bị cáo tại phiên tòa sơ thẩm.

Theo cáo trạng, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, hai cựu Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Nguyễn Thanh Phong và Trần Việt Nga cùng 32 cấp dưới đã nhận hối lộ hơn 107 tỉ đồng từ 21 cá nhân, doanh nghiệp. Trong đó, số tiền nhận hối lộ trong hoạt động cấp giấy tiếp nhận là gần 94 tỉ đồng, cấp giấy xác nhận gần 13 tỉ đồng và cấp GMP hơn 1 tỉ đồng. Riêng bị cáo Nguyễn Thanh Phong được xác định hưởng lợi cá nhân 43,9 tỉ đồng với vai trò người chỉ đạo; bị cáo Trần Việt Nga hưởng lợi hơn 8 tỉ đồng.

Tổng số tiền mà 21 bị cáo đưa hối lộ là 77,4 tỉ đồng. Khoản tiền đưa hối lộ còn lại, khoảng 27,5 tỉ đồng, hiện đang được cơ quan điều tra tiếp tục làm rõ.

Theo kế hoạch, ngày 7/1, phiên tòa tiếp tục với phần xét hỏi của đại diện VKSND TP Hà Nội thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử tại phiên tòa.

Hồng Nguyên - Vũ Phương