Cơ chế đặc thù phát triển du lịch - cần đo bằng giá trị thực chất

Thảo luận tại hội trường Quốc hội hôm 11/11 về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam, nhiều đại biểu nhấn mạnh để du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, các chính sách ưu đãi không thể chỉ dựa vào ngưỡng vốn nghìn tỷ hoặc số lượng lao động cơ học, mà phải hướng tới chất lượng sản phẩm, sức lan tỏa vùng, bảo tồn bản sắc văn hóa và lợi ích trực tiếp của người dân địa phương.

Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến góp ý nhất tại phiên thảo luận là quy định về tiêu chí phân loại dự án và điều kiện hưởng ưu đãi tại Điều 5 của dự thảo Nghị quyết. Hiện nay, dự thảo đang chia các dự án thành nhóm chất lượng cao, dự án động lực và dự án động lực mang tính chiến lược gắn với các mức vốn 3.000 tỷ đồng, 10.000 tỷ đồng và 30.000 tỷ đồng cùng yêu cầu về số lượng lao động thường xuyên.

Chuyển từ "đo quy mô" sang "đo chất lượng"

Theo đại biểu Trần Thị Hoa Ry, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau, cách tiếp cận dựa chủ yếu vào nguồn vốn đầu tư và số lượng lao động như tại các khoản 2, 3 và 4 Điều 5 tuy thuận lợi cho việc xác định quy mô nhưng chưa đủ để đánh giá chất lượng đóng góp thực tế của dự án đối với sự phát triển du lịch tại địa phương. Đơn cử, khoản 2 yêu cầu dự án du lịch chất lượng cao phải có vốn đầu tư từ 3.000 tỷ đồng và tạo việc làm cho ít nhất 1.000 lao động thường xuyên.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau phát biểu. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau phát biểu. Ảnh: Quốc hội

"Quy định này có nguy cơ bỏ sót những dự án quy mô nhỏ hơn nhưng sở hữu sản phẩm đặc sắc, ứng dụng công nghệ hiện đại, năng suất cao, thu hút khách chi tiêu lớn và sử dụng tiết kiệm tài nguyên. Mặt khác, việc áp đặt ngưỡng lao động tuyệt đối quá cao vô hình trung lại chưa khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng công nghệ và năng suất trong thực hiện chính sách này", nữ đại biểu tỉnh Cà Mau nói.

Từ thực tế đó, đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề nghị sửa đổi khoản 2 Điều 5 theo hướng không lấy quy mô vốn và số lao động làm điều kiện tiên quyết, duy nhất. Thay vào đó, cần kết hợp các tiêu chí đo lường thực chất về chất lượng sản phẩm, mức chi tiêu, thời gian lưu trú của du khách, năng suất lao động, hiệu quả sử dụng tài nguyên và khả năng liên kết của doanh nghiệp với cộng đồng địa phương, đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể.

Đối với các dự án động lực mang tính chiến lược tại khoản 3 và khoản 4, có thể giữ yêu cầu về quy mô nhưng phải bổ sung cam kết đầu ra tương xứng với mức ưu đãi, nhất là việc hình thành sản phẩm có khả năng cạnh tranh quốc tế, phát triển hạ tầng dùng chung, liên kết chuỗi cung ứng và đào tạo lao động tại chỗ.

Đồng quan điểm, đại biểu Đặng Ngọc Huy, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi cho rằng cần phân biệt rạch ròi giữa việc thu hút được một dự án đầu tư lớn với việc phát triển một điểm đến du lịch có sức cạnh tranh. "Một khu nghỉ dưỡng vốn đầu tư lớn có thể kinh doanh hiệu quả, nhưng nếu du khách chỉ sử dụng dịch vụ khép kín bên trong, ít tham gia các hoạt động bên ngoài thì tác động lan tỏa đến cộng đồng địa phương rất hạn chế. Ngược lại, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa cung cấp sản phẩm đặc trưng, nếu được liên kết thành chuỗi dịch vụ hiệu quả, sẽ tạo ra việc làm, thu nhập và giá trị gia tăng cho cả vùng", đại biểu Đặng Ngọc Huy nói. Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ rà soát phạm vi bao phủ của các chính sách, nghiên cứu cơ chế hỗ trợ theo đặt hàng và kết quả đầu ra đối với những dự án tạo sản phẩm khác biệt, kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của khách.

Trong khi đó, đại biểu Trịnh Xuân An, Đoàn đại biểu Quốc hội Đồng Nai đề xuất tinh gọn hẳn cách phân loại dự án tại Điều 5. Rà soát lại Nghị quyết số 26 của Bộ Chính trị, đại biểu nhận thấy Nghị quyết không đặt ra yêu cầu chia tách nhiều nhóm dự án mà nhấn mạnh mục tiêu phát triển du lịch chất lượng cao, có giá trị gia tăng lớn.

"Thực tế, tôi thấy tiêu chí của các dự án này rất phức tạp. Để đạt được những tiêu chí này thì dự án có thể nói là rất lớn, còn nếu đã gọi là du lịch mà chỉ cần đến 1.000 tỷ trở lên thì đã rất khó rồi. Do đó, tôi đề nghị cần cân nhắc vấn đề này. Một địa phương mà chỉ cần có một vài trăm dự án du lịch, mỗi dự án du lịch chỉ cần một vài tỷ nhưng thu hút được khách và có sản phẩm giá trị cao còn tốt hơn là những dự án hàng nghìn tỷ", theo đại biểu Trịnh Xuân An.

Đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị nghiên cứu thiết kế lại Điều 5 của dự thảo Nghị quyết chỉ nên quy định một loại là "dự án du lịch chất lượng cao", trong đó đã bao hàm tính trọng điểm, chiến lược, "với quy mô vốn tối đa đến 3.000 tỷ đồng nhưng hoạt động thực chất đã là rất tốt", đại biểu nói.

Minh bạch ưu đãi

Bên cạnh tiêu chí lựa chọn dự án, tính khả thi và minh bạch của các chính sách ưu đãi, hỗ trợ tại Điều 6 cũng được các đại biểu đưa ra phân tích. Đại biểu Trần Thị Hoa Ry nhấn mạnh, "ưu đãi chỉ thực sự có sức hấp dẫn khi nhà đầu tư xác định rõ mình được hưởng gì, từ thời điểm nào và trong bao lâu trước khi quyết định đầu tư".

Đại biểu Trịnh Xuân An, Đoàn đại biểu Quốc hội Đồng Nai phát biểu. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu Trịnh Xuân An, Đoàn đại biểu Quốc hội Đồng Nai phát biểu. Ảnh: Quốc hội

Theo nữ đại biểu, hiện tại, khoản 4 Điều 6 quy định thí điểm ưu đãi trong thời hạn 5 năm, nhưng đồng thời lại quy định miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp tối đa trong 9 năm tiếp theo. Trong khi đó, khoản 7 tính thời gian thí điểm từ ngày quyết định áp dụng chính sách, còn khoản 6 lại yêu cầu dự án phải đáp ứng điều kiện giải ngân mới được hưởng ưu đãi. "Với các dự án dịch vụ du lịch lớn có thời gian xây dựng kéo dài, nếu tính hạn chính sách ngay từ ngày quyết định, doanh nghiệp có thể mất phần lớn thời gian ưu đãi khi chưa kịp đi vào hoạt động kinh doanh", đại biểu Trần Thị Hoa Ry phân tích. Do đó, đại biểu đề nghị quy định rõ 3 mốc tại các khoản 3, 4, 6, 7 Điều 6 gồm: thời gian được quyết định hưởng chính sách, thời điểm bắt đầu hưởng và thời gian được hưởng của từng loại ưu đãi.

Đặc biệt, tại điểm b khoản 4 Điều 6, việc tính thời gian miễn thuế từ năm đầu có doanh thu cũng được đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề nghị rà soát lại. Bởi lẽ, có doanh thu chưa đồng nghĩa với có thu nhập chịu thuế; nếu tính miễn thuế khi dự án chưa có lãi thì chính sách khuyến khích sẽ không phát huy tác dụng.

Ngoài ra, đối với quy định thu hồi ưu đãi tại khoản 8 Điều 6 khi dự án không duy trì điều kiện, đại biểu đề nghị phân biệt rõ 2 trường hợp: nếu kê khai gian dối, sử dụng sai mục đích thì kiên quyết thu hồi toàn bộ; còn nếu không duy trì được điều kiện trong quá trình hoạt động thì phải xem xét thời điểm, nguyên nhân, phạm vi để xử lý tương xứng, tránh mặc nhiên thu hồi toàn bộ ưu đãi của cả giai đoạn dự án đã thực hiện đúng cam kết.

Lưu ý một "kẽ hở" trong thiết kế chính sách, đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng cần làm rõ phạm vi ưu đãi đối với các dự án có nhiều hợp phần, nhất là dự án du lịch kết hợp kinh doanh bất động sản. "Phải bảo đảm ưu đãi chỉ dành cho hoạt động du lịch thuần túy, tránh tình trạng lấy danh nghĩa du lịch để hưởng ưu đãi gián tiếp cho bất động sản", đại biểu Trịnh Xuân An nói.

Đồng thời, đại biểu Đặng Ngọc Huy đề nghị gắn chặt ưu đãi tại Điều 5 và Điều 6 với kết quả phát triển điểm đến và bảo đảm thống nhất với Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, để hai cơ chế hỗ trợ lẫn nhau, vừa tránh trùng lặp, vừa không để xảy ra khoảng trống chính sách.

Đầu tư hạ tầng chiến lược và kết nối hàng không

Để tạo cú hích đột phá cho ngành kinh tế mũi nhọn, các đại biểu cũng đóng góp nhiều giải pháp cụ thể về đầu tư hạ tầng và phát triển đường bay.

Từ góc độ vĩ mô, đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM nhắc lại mục tiêu của Nghị quyết 26 là đưa du lịch đóng góp trực tiếp 10% - 12% GDP, tổng thu đạt 80 - 90 tỷ USD (gấp đôi mức 38 tỷ USD hiện nay). Theo ông, Nhà nước cần tập trung ngân sách đầu tư vào các nhóm lĩnh vực chiến lược. Trọng tâm là hạ tầng giao thông kết nối (sân bay quốc tế, cao tốc, đường sắt tốc độ cao, cảng tàu du lịch quốc tế), hạ tầng số và quản lý điểm đến thông minh, tăng vốn cho Quỹ Hỗ trợ phát triển, Quỹ Bảo lãnh ứng dụng, xúc tiến quảng bá thương hiệu quốc gia, bảo tồn di sản và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, ứng phó khủng hoảng từ thiên tai, dịch bệnh. Đồng thời, ông cũng cho rằng cần xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin nhanh giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý Nhà nước.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM phát biểu. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM phát biểu. Ảnh: Quốc hội

Giải quyết bài toán kết nối điểm đến, đại biểu Trịnh Tú Anh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng tập trung phân tích chính sách hỗ trợ phát triển đường bay phục vụ du lịch tại khoản 2 Điều 7. Từ thực tiễn của Đà Lạt - Lâm Đồng, đại biểu chỉ rõ việc thu hút hãng hàng không mở đường bay mới, nhất là đường bay quốc tế, rất khó khăn dù điểm đến hấp dẫn.

Cho rằng cần có chính sách hỗ trợ phù hợp để khuyến khích phát triển kết nối hàng không với phục vụ du lịch, đại biểu Trịnh Tú Anh nhận định việc chỉ giảm chi phí khai thác là chưa đủ, bởi khó khăn lớn nhất của đường bay mới là tạo lượng khách ổn định giai đoạn đầu. Vì vậy, đại biểu kiến nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 7 theo hai hướng: mở rộng đối tượng hỗ trợ sang cả doanh nghiệp lữ hành và hoạt động khôi phục đường bay cũ, bay thuê chuyến; đồng thời thiết kế chính sách hỗ trợ theo từng giai đoạn (từ khảo sát, xúc tiến thị trường nguồn đến hỗ trợ có thời hạn theo lượng khách vận chuyển) gắn với mức trần, thời hạn, cam kết duy trì khai thác và chế tài xử lý rõ ràng.

Bảo vệ bản sắc văn hóa và trao quyền hưởng lợi thực chất cho người dân

Đáng chú ý, nhiều ý kiến đại biểu đồng thuận với việc phải đặt người dân và bản sắc văn hóa địa phương vào vị trí trung tâm của các cơ chế đặc thù, đặc biệt tại các vùng nông thôn, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên, thẳng thắn chỉ ra thực tế: khai thác du lịch gắn với văn hóa không đồng nghĩa với việc văn hóa đương nhiên được bảo tồn. Ở nhiều nơi, lễ hội bị sân khấu hóa, phong tục tập quán bị biến đổi theo thị hiếu du khách, không gian văn hóa truyền thống bị thu hẹp và thương mại hóa. Do vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 1 Điều 2 nguyên tắc bảo đảm việc khai thác các giá trị văn hóa không làm biến dạng, mai một bản sắc, phong tục và không gian sinh hoạt truyền thống của cộng đồng. Đồng thời bổ sung tại khoản 6 Điều 5, các dự án du lịch cộng đồng, nông nghiệp, sinh thái, làng nghề phải có phương án bảo tồn giá trị văn hóa đặc trưng và đánh giá tác động đối với đời sống văn hóa cộng đồng.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên phát biểu. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu Nguyễn Văn Huy, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên phát biểu. Ảnh: Quốc hội

Về sinh kế của người dân, đại biểu Nguyễn Văn Huy lưu ý tình trạng tại nhiều vùng quê, người dân gìn giữ cảnh quan, di sản qua nhiều thế hệ nhưng khi du lịch phát triển, lợi ích kinh tế lại tập trung chủ yếu vào doanh nghiệp, còn người dân chỉ làm những công việc giản đơn với thu nhập bấp bênh.

"Khoản 6 Điều 5 cần xác định rõ hình thức tham gia, trách nhiệm, quyền lợi của cộng đồng, cơ chế chia sẻ lợi ích giữa nhà đầu tư với người dân và phải có sự tham vấn cộng đồng chịu tác động trực tiếp. Liên quan đến tiêu thụ sản phẩm OCOP tại khoản 3 Điều 7, cần bổ sung cơ chế khuyến khích hợp đồng liên kết dài hạn, có cam kết về sản lượng, chất lượng và giá thu mua hợp lý để nông dân, nghệ nhân có đầu ra ổn định, có thu nhập và có động lực tiếp tục gìn giữ nghề, bản sắc địa phương", đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị.

Bàn về khả năng tiếp cận chính sách của đồng bào dân tộc thiểu số, đại biểu Trần Thị Hoa Ry đánh giá quy định giảm 50% mức vốn và lao động cho địa bàn khó khăn tại khoản 5 Điều 5 vẫn chưa sát thực tế. Đại biểu phân tích, sau khi giảm, mức vốn 1.500 tỷ đồng và 500 lao động vẫn là ngưỡng bất khả thi đối với các dự án du lịch sinh thái, văn hóa ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Đại biểu đề nghị thiết kế lại tiêu chí phù hợp với đặc thù địa bàn, đơn giản hóa hồ sơ thủ tục cho các tổ hợp tác, hợp tác xã, hộ kinh doanh tại thôn, bản.

Ưu đãi đầu tư du lịch phải gắn với hiệu quả thực chất

 11/11/2026 14:41

Cùng với đó, cả đại biểu Trần Thị Hoa Ry và đại biểu Nguyễn Văn Huy đều kiến nghị làm rõ cơ chế phân bổ ngân sách trung ương hỗ trợ có mục tiêu tại khoản 2 Điều 12. Tiêu chí phân bổ cần tính đến mức độ thiếu hụt hạ tầng, số hộ tham gia, khả năng tạo sinh kế, và điều chỉnh mức đối ứng phù hợp với khả năng cân đối của từng địa phương. Theo đại biểu Nguyễn Văn Huy, "thực tế ở nhiều vùng quê, những không gian văn hóa đặc trưng như đình, chùa, nhà cổ, giếng làng, cây đa, bến nước, làng nghề và không gian sinh hoạt cộng đồng đang đứng trước nguy cơ bị thu hẹp, mai một. Nếu chỉ đầu tư đường sá, cơ sở lưu trú, các công trình phục vụ khách du lịch mà thiếu nguồn lực bảo tồn những giá trị ấy thì rất dễ tạo nên những điểm đến có hạ tầng nhưng lại thiếu bản sắc".

"Phát triển du lịch không nên chỉ được đo bằng số lượng khách đến, số ngày khách lưu trú hay doanh thu mang lại, mà còn được đo bằng những giá trị văn hóa được gìn giữ, những sinh kế được tạo ra và mức độ thụ hưởng của người dân nơi du lịch phát triển. Bởi lẽ, một làng quê đẹp không chỉ bởi những con đường rộng, những khu nghỉ dưỡng hiện đại, mà còn bởi nếp nhà, mái đình, tiếng chuông chùa, nghề truyền thống và tình làng nghĩa xóm được gìn giữ qua nhiều thế hệ", đại biểu Nguyễn Văn Huy nhấn mạnh.

Ngày 21/11, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ VH,TT&DL sẽ trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam. Dự kiến sau đó, Quốc hội sẽ biểu quyết thông qua Nghị quyết này.

Ngân Lượng

Nguồn Báo Thể Thao & Văn Hóa: https://dulich.thethaovanhoa.vn/co-che-dac-thu-phat-trien-du-lich-can-do-bang-gia-tri-thuc-chat-20261116054851185.htm