Cơ chế mới thúc đẩy hệ sinh thái giáo dục STEM trong trường phổ thông

Hoàn thiện hệ sinh thái giáo dục STEM

Không diễn ra trong lớp học truyền thống, tiết học STEM của học sinh lớp 10A2, Trường THPT Nguyễn Chí Thanh (phường Tân Bình), được tổ chức tại phòng học thông minh với không gian sáng tạo, cùng nhiều dụng cụ như cưa, kéo, dao rọc giấy, tấm nhựa, súng bắn keo... Trong bài học làm nền đu quay, học sinh được chia thành các nhóm, vận dụng kiến thức liên môn và sử dụng dụng cụ để thiết kế mô hình dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Thầy Nguyễn Văn Cường, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Chí Thanh, cho biết những năm học trước, nhà trường triển khai STEM chủ yếu thông qua hoạt động câu lạc bộ. Từ năm học 2025-2026, trường mạnh dạn đưa STEM thành tiết học gắn với bài học ở khối lớp 10 và 11.

Theo thầy Cường, các tiết học không chỉ giúp học sinh đào sâu, vận dụng kiến thức mà còn tạo điều kiện để các em sử dụng thiết bị, kết hợp kiến thức nhiều môn học giải quyết những yêu cầu thực tiễn. Qua đó, học sinh được trải nghiệm môi trường sáng tạo, rèn luyện tư duy và vận dụng kiến thức một cách bài bản, có lộ trình. Chương trình còn tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) thông qua các chuyên đề, giúp học sinh làm quen với việc ứng dụng AI trong sáng tạo, lập trình và viết báo cáo khoa học.

Trường THPT Nguyễn Chí Thanh cũng là một trong số ít trường xây dựng thành công câu lạc bộ STEM do giáo viên tổ bộ môn Hóa phụ trách, tham gia các cuộc thi sáng tạo trong nước và quốc tế, đạt nhiều kết quả tích cực. Từ thực tiễn này, thầy Cường cho rằng việc nhân rộng giáo dục STEM trong trường phổ thông là cần thiết, giúp mọi học sinh có cơ hội tham gia, trải nghiệm và hình thành tư duy sáng tạo.

“Thông tư 86 quy định rất rõ nguyên tắc tổ chức giáo dục STEM, học sinh học thông qua trải nghiệm, thực hành, thiết kế, đồng thời cho phép huy động sự phối hợp tích cực giữa gia đình, nhà trường và doanh nghiệp. Đặc biệt, lần đầu tiên khái niệm “hệ sinh thái giáo dục STEM” được đề cập, tạo cơ chế cho nhà trường mạnh dạn hơn nữa trong triển khai giáo dục STEM tại đơn vị…”, thầy Cường nhìn nhận thêm.

Tại TPHCM, từ năm 2017, giáo dục STEM đã được triển khai ở một số trường thông qua hình thức liên kết với các đơn vị giáo dục STEM. Mô hình được thực hiện theo cách thường được gọi là STEM “trả góp”: doanh nghiệp hỗ trợ phòng học, trang thiết bị chuyên dụng, bồi dưỡng đội ngũ và cung cấp giáo trình; nhà trường tổ chức giảng dạy thông qua các tiết STEM bổ trợ thuộc chương trình nhà trường. Từ mô hình này, giáo dục STEM từng bước được nhân rộng tại nhiều trường. Giáo viên được tập huấn, hỗ trợ chuyên môn, nâng cao năng lực triển khai STEM trong từng môn học và tích hợp liên môn. Học sinh có thêm cơ hội vận dụng kiến thức vào thực hành, trải nghiệm, cùng thiết kế sản phẩm và giải quyết các vấn đề thực tế.

Đến nay, TPHCM triển khai giáo dục STEM ở nhiều cấp học với các hình thức như dạy học các môn khoa học theo bài học STEM; tổ chức hoạt động trải nghiệm STEM; tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật. Trong đó, bài học STEM do giáo viên thiết kế theo hướng tích hợp nội môn hoặc liên môn. Hoạt động trải nghiệm được tổ chức thông qua câu lạc bộ hoặc các hoạt động thực tế thuộc chương trình giáo dục tăng cường, đáp ứng nhu cầu của học sinh.

Thêm cơ chế, chính sách thúc đẩy

Cô Phạm Thúy Hà, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đặng Trần Côn (phường Vĩnh Hội), đánh giá giáo dục STEM giúp học sinh hình thành năng lực từ sớm, thay vì chỉ chú trọng ghi nhớ kiến thức. Thông qua hoạt động nhóm, thử nghiệm, sáng tạo và kiểm chứng kiến thức, học sinh được vận dụng điều đã học vào thực tiễn. Đây là những kỹ năng quan trọng trong bối cảnh yêu cầu về nguồn nhân lực ngày càng thay đổi.

“Hiện nhà trường chủ yếu triển khai STEM thông qua bài học và hoạt động trải nghiệm, tận dụng cơ sở vật chất, thiết chế văn hóa sẵn có. Với Thông tư 86, trường nghiên cứu hướng xây dựng hệ sinh thái giáo dục STEM, không chỉ nhằm phát triển phẩm chất, năng lực học sinh theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 mà còn khơi dậy hứng thú tìm tòi, sáng tạo, hình thành tư duy giải quyết vấn đề và tạo nền tảng cho cấp học tiếp theo”, cô Hà chia sẻ.

Tiến sĩ Nguyễn Thanh Nga, Trưởng bộ môn Vật lý ứng dụng và Công nghệ, Trường Đại học Sư phạm TPHCM, nhận định Thông tư 86 tạo ra những điều kiện thuận lợi chưa từng có để giáo dục STEM trong trường phổ thông phát triển tương xứng với yêu cầu thực tiễn. Trước đây, việc triển khai chủ yếu dựa trên các công văn hướng dẫn riêng lẻ, phụ thuộc vào điều kiện của từng trường, trong khi chưa có cơ chế chính sách và nguồn lực đồng bộ.

Với thông tư mới, UBND các tỉnh, thành phố được giao vai trò trong xây dựng kế hoạch, ban hành chính sách và bố trí nguồn lực triển khai giáo dục STEM phù hợp với điều kiện, định hướng phát triển của địa phương. Đây là cơ hội thúc đẩy giáo dục STEM phát triển rộng khắp, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào nỗ lực riêng lẻ của từng cơ sở giáo dục. Đáng chú ý, khái niệm “hệ sinh thái giáo dục STEM” lần đầu tiên được đề cập chính thức, với sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp cùng những chủ thể, nguồn lực và cơ chế phối hợp liên quan.

“Cách tiếp cận này vừa có tính mở, vừa bảo đảm sự chặt chẽ, tạo điều kiện triển khai giáo dục STEM đồng bộ, thống nhất trong trường phổ thông. Việc xác định cơ chế phối hợp là một thành tố của hệ sinh thái cũng phù hợp với yêu cầu phát triển giáo dục hiện nay. Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý mỗi trường cần lựa chọn hình thức triển khai phù hợp với đối tượng học sinh; khai thác hiệu quả trang thiết bị, thiết chế văn hóa hiện có để tạo không gian học tập, trải nghiệm; đồng thời nâng cao năng lực tổ chức giáo dục STEM cho đội ngũ giáo viên”, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Nga nhấn mạnh.