Cơ chế nào để hình thành tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực?

Tham gia Tọa đàm Tham vấn chuyên gia về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản (dự thảo Luật) diễn ra chiều 14/7 tại Hà Nội, lãnh đạo các nhà xuất bản (NXB), công ty sách đã thảo luận về mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông. Các chuyên gia cũng kiến nghị Luật Xuất bản cần có điều khoản liên quan Hội Xuất bản Việt Nam.

Xây dựng mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông thế nào?

Buổi làm việc diễn ra trong không khí thảo luận sôi nổi của các NXB, công ty sách, đại diện cơ sở đào tạo của ngành xuất bản. Các chuyên gia chung nhận định dự thảo Luật cơ bản đạt được hai yêu cầu: thể chế hóa quan điểm của Đảng, đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

Bên cạnh đó, các kiến nghị từ chuyên gia đi sâu vào từng điều luật sửa đổi, nhằm giúp những điều chỉnh có tính khả thi nhất.

PGS.TS Vũ Trọng Lâm - Giám đốc, Tổng biên tập NXB Chính trị quốc gia Sự thật nêu vấn đề về các quy định trong luật liên quan tới thành lập, vận hành hoạt động mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông.

PGS.TS Vũ Trọng Lâm - Giám đốc, Tổng biên tập NXB Chính trị quốc gia Sự thật - tại tọa đàm. Ảnh: Việt Linh.

Theo ông Lâm, dự thảo Luật hiện ghi “tổ hợp, tập đoàn xuất bản - truyền thông không có tư cách pháp nhân”, “được tổ chức theo mô hình công ty mẹ - công ty con, trong đó nhà xuất bản là công ty mẹ”.

Giám đốc, Tổng biên tập NXB Chính trị quốc gia Sự thật cũng nêu một vướng mắc lớn hiện nay của NXB, công ty sách là quy mô doanh thu, quy mô dòng tiền. Thực tế, theo Báo cáo tổng kết năm 2025 được Cục Xuất bản, In và Phát hành, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố, trong 52 nhà xuất bản (NXB), chỉ có 5 đơn vị đạt doanh thu trên 100 tỷ đồng, gồm: NXB Giáo dục Việt Nam (2.589 tỷ), NXB Kim Đồng (403 tỷ), NXB Tài nguyên - Môi trường và Bản đồ Việt Nam (211 tỷ), NXB Trẻ (177 tỷ), NXB Chính trị Quốc gia Sự thật (157 tỷ).

PGS.TS Vũ Trọng Lâm nhận định với quy mô doanh thu như vậy, với các nội dung hiện có trong dự thảo Luật, rất khó để mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông khả thi, hoặc thực sự hoạt động có hiệu quả.

Ông Nguyễn Cảnh Bình - Chủ tịch HĐQT Alpha Books cho rằng tập đoàn xuất bản - truyền thông cần có khả năng phát triển lớn mạnh đủ để dẫn dắt ngành. Ảnh: Việt Linh.

Đồng tình với ý kiến của PGS.TS Vũ Trọng Lâm, ông Nguyễn Cảnh Bình - Chủ tịch HĐQT Alpha Books khẳng định tập đoàn xuất bản - truyền thông cần có khả năng phát triển lớn mạnh đủ để dẫn dắt ngành. Với quy mô doanh thu chỉ khoảng 100-200 tỷ, NXB chưa thể phát triển thành tập đoàn.

Ông Vũ Trọng Lâm chỉ ra theo thông lệ quốc tế, tập xuất bản - truyền thông thế giới có thể có Tạp chí khoa học, cơ quan báo chí, hoặc “nhà xuất bản trong nhà xuất bản” - tức một NXB có thể bao gồm nhiều NXB con thuộc các lĩnh vực khác.

Góp ý dự thảo Luật, PGS.TS Vũ Trọng Lâm và ông Nguyễn Cảnh Bình nhận định cần quy định rõ hơn về mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông. Bà Khúc Thị Hoa Phượng - Giám đốc, Tổng biên tập NXB Phụ nữ Việt Nam - cũng cho rằng cần có những nghiên cứu kỹ lưỡng về mô hình này, đánh giá nguồn lực của ngành về tài chính, nhân lực, xây dựng mô hình thí điểm một cách thận trọng.

Bà Khúc Thị Hoa Phượng - Giám đốc, Tổng biên tập NXB Phụ nữ Việt Nam - cho rằng cần có những nghiên cứu kỹ lưỡng về mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông. Ảnh: Việt Linh.

Đóng góp thêm ý kiến về mô hình này, ông Trần Minh Tuấn - người sáng lập công ty sách Quảng Văn - nêu cần tham khảo mô hình quốc tế để cân nhắc mô hình phù hợp. Mô hình Anh, Mỹ lấy thị trường làm trung tâm; hay mô hình Trung Quốc gộp các NXB, Tạp chí thành các tập đoàn. Thành công của tập đoàn xuất bản Trung Quốc phải xét tới cả lợi thế của độ lớn thị trường quốc gia này.

Luật Xuất bản cần nêu vị trí, vai trò của Hội Xuất bản

PGS.TS Nguyễn Thị Báo - Phó giám đốc Trung tâm Bảo vệ bản quyền (Hội Xuất bản Việt Nam) - kiến nghị đưa vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam vào Luật Xuất bản.

PGS.TS Nguyễn Thị Báo - Phó giám đốc Trung tâm Bảo vệ bản quyền (Hội Xuất bản Việt Nam). Ảnh: Việt Linh.

Theo đó, việc đưa Hội Xuất bản Việt Nam vào Luật vừa là thể chế hóa quan điểm của Đảng trong Chỉ thị 04-CT/TW về tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng trong hoạt động xuất bản; vừa đáp ứng nhu cầu thực tiễn để tránh ngành xuất bản có các sản phẩm kém chất lượng.

Bà Nguyễn Thị Báo cũng dẫn Luật Báo chí, Luật điện ảnh đã quy định rõ vai trò của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp. Trong đó, Luật Báo chí quy định ở điều 12, Luật Điện ảnh quy định ở Điều 7.

“Việc bổ sung điều luật về Hội nhằm xác lập cơ chế tham gia của Hội Xuất bản trong việc quản lý ngành xuất bản. Trong bối cảnh xuất bản phẩm số phát triển, cơ quan quản lý Nhà nước không thể một mình xử lý hiệu quả các vấn đề như bảo vệ bản quyền, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp,…”, bà Nguyễn Thị Báo nói.

Bà Khúc Thị Hoa Phượng cũng cho rằng cần đưa Hội Xuất bản Việt Nam vào Luật Xuất bản, trong đó điều luật quy định rõ về trách nhiệm hoạt động và quyền hạn của Hội Xuất bản tương tự Luật Báo chí quy định về Hội Nhà báo Việt Nam.