Cô đỡ thôn bản nơi vùng biên

Cô đỡ Hà Thị Lân (áo đỏ), thôn Na Khà cùng lãnh đạo Trạm Y tế Mường Lát thực hiện tiêm chủng cho trẻ em trong độ tuổi.

Bản Ché Lầu, thuộc xã biên giới Na Mèo, có 70 hộ dân đều là người Mông, trong đó có 56 phụ nữ đang trong độ tuổi sinh đẻ. Trước đây, khi chưa có đường giao thông thuận lợi, người dân Ché Lầu phải mất tới 3 giờ đồng hồ mới ra đến trung tâm xã. Nay nhờ cải thiện giao thông nên thời gian đi lại chỉ còn khoảng 30 phút. Chị Lâu Thị Dính, sinh năm 1998 đã trải qua nhiều khó khăn khi bắt đầu làm công tác y tế của bản từ cuối năm 2015, thời điểm Ché Lầu chưa có đường bê tông, chưa có điện lưới lẫn sóng điện thoại. Đều đặn mỗi tháng một lần, chị lại vượt đường xa hiểm trở để ra xã nộp báo cáo dân số.

Kỷ niệm đáng nhớ nhất trong đời làm cô đỡ của chị Lâu Thị Dính là ca đỡ đẻ đầu tiên vào đầu năm 2016 cho chị Sung Thị Mỵ sinh con đầu lòng. Khi đó, thiếu thốn đủ đường, không có dụng cụ y tế chuyên dụng, chị Dính đã phải linh hoạt dùng kéo cắt vải và dây chỉ ngâm rượu để xử lý, còn găng tay thì dùng túi bóng buộc lại. Dù rất lo sợ và bị động chị vẫn đỡ đẻ thành công. Tính đến nay, chị Dính đã đỡ thành công 9 ca đẻ, trong đó có 5 ca diễn ra lúc nửa đêm. Không chỉ đỡ đẻ, chị còn thường xuyên đến thăm hỏi bà mẹ sau sinh, theo dõi tình hình dân số và làm báo cáo định kỳ hàng tháng.

Công việc quan trọng nhất của cô đỡ thôn bản không chỉ là hỗ trợ sinh nở mà còn là tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức cho chị em phụ nữ và Nhân dân trong bản về chăm sóc sức khỏe ban đầu. Chị Dính luôn kiên trì vận động các bà mẹ mang thai đi khám định kỳ và đến cơ sở y tế để sinh con nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối.

Cô đỡ Phạm Thị Lưu, thôn Tén Tằn, xã Mường Lát hỗ trợ người dân cài đặt sổ sức điện tử trên VNeID.

Ông Vi Văn Nhuận, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Na Mèo, cho biết: Trước khi sáp nhập thôn, Na Mèo có 9 bản, duy nhất bản Ché Lầu có cô đỡ thôn bản phụ trách. Cả 4 bản trong xã, gồm: Na Mèo, Xộp Huối, Tân Lập và Ché Lầu đều là bản đặc biệt khó khăn. Để kiện toàn đội ngũ cô đỡ thôn bản, UBND xã đang tích cực triển khai Công văn số 7950/SYT-TCCB ngày 14/8/2026 của Sở Y tế tỉnh Thanh Hóa về hướng dẫn tuyển chọn, bố trí và quản lý cô đỡ thôn bản. Tính đến nay, xã đã tiếp nhận 4 bộ hồ sơ và chuẩn bị tiến hành xét chọn theo quy định tại Điểm c, Khoản 2, Điều 3 Nghị quyết số 20/2026/NQ-HĐND ngày 17/7/2026 của HĐND tỉnh.

Ở những khu vực địa hình chia cắt, giao thông trở ngại, cô đỡ thôn bản chính là cầu nối y tế quan trọng nhất đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Nhờ cùng ngôn ngữ, am hiểu phong tục, tập quán và sinh sống ngay tại bản, họ đảm nhận khối lượng công việc đa dạng và thiết yếu. Trực tiếp bám bản, bám dân, đội ngũ cô đỡ thôn bản thời gian qua đã có nhiều đóng góp thiết thực trong việc tư vấn, vận động phụ nữ thai sản đi khám định kỳ và đến cơ sở y tế sinh đẻ. Sự hiện diện của họ góp phần thay đổi rõ rệt tập quán lâu đời của đồng bào dân tộc thiểu số, làm giảm đáng kể các ca sinh tại nhà thiếu an toàn, bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và trẻ sơ sinh; phối hợp cùng trạm y tế đến từng hộ gia đình hỗ trợ cài đặt sổ sức khỏe điện tử trên VNeID.

Tại xã biên giới Mường Lát, các cô đỡ thôn bản đang cắm bản tại 5 thôn đặc biệt khó khăn gồm: Mường Lát, Na Khà, Chiên Pục, Đoàn Kết, Tén Tằn. Công việc của họ đã và đang làm thay đổi rõ rệt nhận thức của người dân về chăm sóc sức khỏe ban đầu, tiêu biểu như cô đỡ Phạm Thị Lưu, thôn Tén Tằn; Hà Thị Hoàng, thôn Mường Lát; Hà Thị Lân, thôn Na Khà... luôn hết lòng vì bà con, đặc biệt là phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và trẻ em.

Bà Nguyễn Thị Thúy, Trạm trưởng Trạm Y tế Mường Lát, cho biết: Thời gian qua, hoạt động của đội ngũ cô đỡ thôn bản đang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Cụ thể, các trang thiết bị được cấp qua thời gian dài đã hư hỏng, thiếu hụt; hủ tục lạc hậu vẫn tồn tại khi người dân ốm đau thường mời thầy cúng, họ chỉ đến cơ sở y tế lúc bệnh đã chuyển nặng. Bên cạnh đó, địa bàn thôn bản rộng lớn, giao thông đi lại khó khăn, trong khi mức phụ cấp cho cô đỡ vẫn còn thấp. Hiện nay, xã Mường Lát đã thực hiện tuyển chọn, bố trí cô đỡ thôn bản tại 5 thôn trên địa bàn.

Cô đỡ bản Ché Lầu Lâu Thị Dính (bên trái) thăm gia đình chị Hơ Thị Xó từng được cô hỗ trợ sinh con đầu lòng vào năm 2017.

Giai đoạn 2026-2030 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại các vùng khó khăn của tỉnh Thanh Hóa. Ngày 20/9/2026, Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã chính thức ban hành Quyết định số 803/QĐ-BDTTG công bố Danh sách thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN), thôn đặc biệt khó khăn giai đoạn 2026-2030 (đợt 1). Theo đó, tỉnh Thanh Hóa có 623 thôn thuộc vùng đồng bào DTTS&MN, trong đó có 311 thôn được xác định là thôn đặc biệt khó khăn. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng cùng với Nghị quyết 20/2026/NQ-HĐND ngày 17/7/2026 của HĐND tỉnh Thanh Hóa ban hành quy định về số lượng, chức danh và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách và người tham gia hoạt động ở thôn, tổ dân phố; mức hỗ trợ cho hoạt động của thôn, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Quy định cho phép bố trí 1 cô đỡ thôn bản tại mỗi bản đặc biệt khó khăn, dự kiến toàn tỉnh sẽ bố trí tối đa khoảng 311 cô đỡ thôn bản trong giai đoạn này.

Nhiều năm qua, lực lượng cô đỡ thôn bản từng đối mặt với không ít khó khăn do thiếu chế độ phụ cấp ổn định. Nghị quyết 20/2026/NQ-HĐND đã mang đến tín hiệu rất phấn khởi khi xếp chức danh cô đỡ thôn bản vào nhóm lực lượng tham gia hoạt động ở cộng đồng được hưởng hỗ trợ hằng tháng. Cụ thể, cô đỡ tại 311 thôn đặc biệt khó khăn (thuộc nhóm 1) được hưởng mức phụ cấp theo hệ số 0,8 lần mức lương cơ sở/tháng. Sự kết hợp giữa các chính sách mới từ Quyết định 803/QĐ-BDTTG, Nghị quyết 20/2026/NQ-HĐND cùng sự tận tụy của lực lượng cô đỡ thôn bản tại Thanh Hóa góp phần nâng cao công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng nơi đại ngàn xứ Thanh.