Cô đơn tuổi già: 'Làn sóng ngầm' đẩy người cao tuổi đến trầm cảm

Từ nỗi cô đơn đến khủng hoảng tâm lý

Điển hình, trường hợp bệnh nhân N.T.H. (66 tuổi, Bắc Giang). Trước đây, bệnh nhân H là người vui vẻ, khỏe mạnh. Ba năm trước, người chồng bị đột quỵ nặng, mất khả năng tự chăm sóc bản thân. Trong suốt thời gian đó, bệnh nhân H là người trực tiếp chăm sóc chồng, từ việc đưa đi điều trị đến lo liệu mọi sinh hoạt hằng ngày.

Sáu tháng trước, chồng qua đời. Sự mất mát lớn khiến người bệnh sống một mình trong căn nhà vắng vẻ. Dù các con thường xuyên quan tâm, nhưng đều làm việc xa nên không thể ở bên cạnh mẹ thường xuyên.

Từ đó, bệnh nhân dần rơi vào trạng thái cô đơn kéo dài, mất ngủ nhiều đêm liên tiếp, ăn uống kém, sụt 5kg chỉ trong vòng hai tháng. Tính cách thay đổi rõ rệt, từ hoạt bát trở nên khép kín, ít giao tiếp và không còn hứng thú với những hoạt động thường ngày.

Khi kéo dài, sự cô đơn không chỉ làm suy giảm chất lượng cuộc sống mà còn có thể dẫn đến các rối loạn tâm thần như lo âu, trầm cảm. Ảnh minh họa

ThS.BS Nguyễn Văn Hải - Phòng Sức khỏe Tâm thần người cao tuổi (M8), Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, qua thăm khám lâm sàng, các xét nghiệm và trắc nghiệm tâm lý chuyên sâu, các bác sĩ xác định bệnh nhân mắc giai đoạn trầm cảm nặng kèm các triệu chứng loạn thần.

Bệnh nhân được điều trị bằng thuốc chống trầm cảm, trị liệu tâm lý, thư giãn luyện tập và kích thích từ trường xuyên sọ (TMS). Sau hơn hai tuần điều trị, tình trạng sức khỏe và tinh thần cải thiện rõ rệt, đủ điều kiện xuất viện.

Theo các bác sĩ, trường hợp này cho thấy cô đơn kéo dài không chỉ là cảm xúc nhất thời mà có thể trở thành yếu tố nguy cơ dẫn đến các rối loạn tâm thần nghiêm trọng nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời.

Cần thực hiện nguyên tắc "4 không"

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, mặc dù cô đơn chưa được phân loại là một bệnh lý riêng biệt trong các bảng phân loại bệnh quốc tế, nhưng đây trở thành vấn đề sức khỏe tâm thần được y văn thế giới đặc biệt quan tâm bởi những tác động sâu sắc đến chất lượng sống của người cao tuổi. Khi được phát hiện sớm, người cao tuổi hoàn toàn có thể được hỗ trợ hiệu quả bằng các biện pháp tâm lý, xã hội và điều trị y khoa phù hợp.

Từ thực tiễn điều trị, các chuyên gia cho rằng điều người cao tuổi cần nhất không chỉ là sự chăm sóc về vật chất mà còn là sự kết nối cảm xúc từ gia đình và cộng đồng.

Cần tạo cho người cao tuổi những vai trò phù hợp trong gia đình như chăm sóc cây cảnh, chuẩn bị bữa ăn, kể chuyện cho cháu hoặc tham gia đóng góp ý kiến trong các công việc chung. Ảnh minh họa

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, gia đình nên thực hiện nguyên tắc "4 không": Không áp đặt suy nghĩ của người trẻ, không xem nhẹ cảm xúc của người già, không trách móc phán xét và luôn lắng nghe trước khi đưa ra lời khuyên.

Đối với những gia đình có con cháu ở xa, nên duy trì thời gian gọi điện hoặc gọi video cố định hằng ngày. Nếu sống gần nhau, hãy cố gắng duy trì những bữa cơm gia đình, các buổi gặp mặt cuối tuần hoặc những hoạt động chung để người cao tuổi cảm nhận được sự gắn kết.

Bên cạnh đó, cần tạo cho người cao tuổi những vai trò phù hợp trong gia đình như chăm sóc cây cảnh, chuẩn bị bữa ăn, kể chuyện cho cháu hoặc tham gia đóng góp ý kiến trong các công việc chung. Điều này giúp họ cảm thấy mình vẫn có ích và được tôn trọng.

Mặt khác, gia đình cũng nên kiên nhẫn hỗ trợ người cao tuổi tiếp cận công nghệ. Một chiếc điện thoại thông minh có thể trở thành cầu nối giúp họ xem ảnh con cháu, đọc báo, nghe nhạc hay trò chuyện với người thân.

Ngoài gia đình, việc tham gia các câu lạc bộ người cao tuổi, nhóm dưỡng sinh, đi bộ, dân vũ hoặc các hoạt động cộng đồng cũng giúp mở rộng các mối quan hệ xã hội và giảm cảm giác cô lập. Đồng thời, kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt là thính lực và thị lực cũng rất quan trọng. Bởi suy giảm các giác quan có thể khiến người cao tuổi thu mình, hạn chế giao tiếp và gia tăng cảm giác cô đơn.

Bác sĩ khuyến cáo, nếu người cao tuổi xuất hiện các dấu hiệu như mất ngủ kéo dài, ăn uống kém, sụt cân, buồn chán liên tục trên hai tuần, giảm hứng thú với cuộc sống hoặc có những thay đổi bất thường về cảm xúc và hành vi, gia đình cần đưa người thân đến các cơ sở chuyên khoa tâm thần để được thăm khám và hỗ trợ kịp thời.

Đặc biệt, sự quan tâm không chỉ được đo bằng tiền bạc hay điều kiện vật chất. Đôi khi, một cuộc gọi mỗi ngày, một bữa cơm sum họp hay một cuộc trò chuyện chân thành cũng có thể trở thành "liều thuốc" quý giá giúp người cao tuổi vượt qua cô đơn, sống vui, sống khỏe và cảm nhận được ý nghĩa của tuổi già.