Cơ hội nào để bệnh nhân được tiếp cận thuốc mới sớm nhất?

Ngày 14-5, tại buổi trao đổi, cập nhật về sở hữu trí tuệ về ngành dược phẩm với chủ đề “Thách thức và cơ hội cho Việt Nam”, bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, Giám đốc Pharma Group đã chia sẻ về các nút thắt trong tiếp cận thuốc mới tại Việt Nam.

Theo bà, sở hữu trí tuệ là một chỉ dấu quan trọng để doanh nghiệp dược quyết định có đưa thuốc vào thị trường hay không và đưa vào thời điểm nào. Đây vốn là một nút thắt tồn tại lâu nay, nhưng đang dần trở thành điểm sáng khi hệ thống quản lý ngày càng minh bạch hơn. Các doanh nghiệp thường theo dõi những vi phạm hoặc rủi ro trong khoảng 12 tháng gần nhất để đánh giá việc đưa thuốc vào thị trường mới.

Buổi trao đổi, cập nhật về sở hữu trí tuệ và ngành dược phẩm chủ để “Thách thức và cơ hội cho Việt Nam”. Ảnh: THẢO PHƯƠNG

Từ góc độ thủ tục, bà Thủy nêu thực tế quá trình tiếp cận thuốc gồm nhiều giai đoạn, trong đó đăng ký thuốc là một điểm nghẽn lớn. Trước đây, thời gian đăng ký thực tế có thể kéo dài hơn 5 năm, thậm chí trên 7 năm, khiến nhiều thuốc khi vào Việt Nam đã trở thành thuốc cũ trên thế giới nhưng vẫn được coi là thuốc mới tại thị trường trong nước.

“Trước thực trạng đó, giai đoạn 2024–2025, Bộ Y tế và Cục Quản lý Dược đã liên tục sửa đổi khung pháp lý, đồng thời đẩy mạnh số hóa quy trình đăng ký thuốc nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ” – bà Thủy chia sẻ.

Dù các nút thắt về quy định đã cơ bản được tháo gỡ, nhưng thách thức hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực thi và phối hợp, trong bối cảnh nguồn lực của cơ quan quản lý còn hạn chế.

Bệnh nhân thăm khám tại một bệnh viện trên địa bàn TP.HCM. Ảnh minh họa: THẢO PHƯƠNG

Ở góc độ thứ hai là khả năng chi trả, bà Thủy nhấn mạnh đây hiện là vấn đề then chốt trong tiếp cận thuốc mới. Tại Việt Nam, thị trường dược - đặc biệt là thuốc điều trị tiên tiến - vẫn phụ thuộc rất lớn vào nguồn chi trả từ Nhà nước, chiếm hơn 2/3 tổng nhu cầu. Vì vậy, nếu thuốc chưa được đưa vào danh mục bảo hiểm y tế thì mức độ tiếp cận thực tế của người bệnh sẽ rất hạn chế.

Hiện nay Việt Nam cập nhật danh mục theo hoạt chất, tức là khi một hoạt chất được đưa vào thì tất cả thuốc chứa hoạt chất đó đều được chi trả. Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất hiện nay không chỉ là có đưa vào hay không, mà là tốc độ cập nhật danh mục, vốn đã kéo dài khoảng 8 năm.

Trước thực tế này, bà Thủy cho biết Bộ Y tế đã có các cam kết mạnh mẽ trong việc thúc đẩy cập nhật danh mục bảo hiểm y tế, với mục tiêu rút ngắn tiến độ ngay trong năm nay. Đồng thời, cơ quan quản lý đang phối hợp để đẩy nhanh quy trình hoàn thiện danh mục, trong đó có các mốc thời gian cụ thể được đặt ra nhằm cải thiện khả năng tiếp cận thuốc cho người dân.

Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh bài toán chi trả không chỉ nằm ở Bộ Y tế mà còn phụ thuộc vào quỹ bảo hiểm y tế. Đây là vấn đề cân đối giữa mở rộng tiếp cận dịch vụ y tế và đảm bảo tính bền vững của quỹ. Áp lực quỹ không chỉ riêng Việt Nam mà nhiều quốc gia như Nhật Bản hay Singapore cũng gặp phải, khi vừa phải tiến tới bao phủ y tế toàn dân, vừa phải kiểm soát chi phí.

“Theo tôi, giải pháp dài hạn là cần xây dựng cơ chế tài chính y tế bền vững hơn, trong đó việc cập nhật danh mục không chỉ đơn thuần là bổ sung thuốc mới mà còn có thể thay thế, điều chỉnh để cân đối quỹ, đồng thời đảm bảo người bệnh được tiếp cận điều trị kịp thời và hiệu quả” – bà Thủy nói.