Cơ hội phục hồi đan xen thách thức

Triển vọng phục hồi

Đầu năm nay, cả Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đều đã nâng dự báo tăng trưởng toàn cầu khi tác động tiêu cực của thuế quan giảm dần.

Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế thế giới mới nhất, IMF dự báo nền kinh tế toàn cầu sẽ tăng trưởng 3,3% trong năm nay, cao hơn 0,2 điểm phần trăm so với dự báo trước đó vào tháng 10/2025, nhưng tăng trưởng dự kiến sẽ chậm lại ở mức 3,2% vào năm 2027. Lạm phát toàn cầu dự kiến sẽ giảm xuống 3,8% trong năm nay, giảm so với mức 4,1% năm 2025.

Thương mại toàn cầu đang phải đối mặt với cơn lốc thay đổi, khi ba phần tư tăng trưởng hiện đến từ các nước đang phát triển. Ảnh tư liệu

Những dự báo này nhấn mạnh khả năng phục hồi của nền kinh tế toàn cầu vốn đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi các cuộc xung đột quân sự ở Trung Đông và Ukraine, đồng thời bị bất ổn bởi quyết định áp thuế quan cao của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với hầu hết các đối tác thương mại của Mỹ.

Tại thời điểm công bố báo cáo, ông Pierre-Olivier Gourinchas - kinh tế trưởng của IMF cho biết, sự bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, cùng với các điều kiện tài chính thuận lợi hơn trên toàn thế giới, đang hỗ trợ tăng trưởng. Ông cũng lưu ý thuế quan của Mỹ, điều mà nhiều người dự đoán sẽ gây ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế toàn cầu, đã được giảm nhẹ tác động nhờ các miễn trừ, thỏa thuận và sự trì hoãn.

Trước đó, WB cũng đã nâng dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay lên mức 2,6%, cao hơn so với dự báo trước đó là 2,4%.

Phần lớn sự nâng cấp trong dự báo của năm nay xuất phát từ những dự báo tăng trưởng mạnh mẽ hơn ở Mỹ và Trung Quốc, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Sản lượng kinh tế của Mỹ đang được củng cố bởi sự bùng nổ đầu tư công nghệ, vốn đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2001 xét theo tỷ trọng tổng sản lượng kinh tế. Những khoản đầu tư này, cùng với việc cắt giảm thuế mới và lãi suất thấp hơn, dự kiến sẽ giúp nền kinh tế Mỹ tăng trưởng 2,4% trong năm nay, cao hơn mức 2,1% của năm 2025.

Tại Trung Quốc, IMF dự báo việc giảm thuế quan và các biện pháp kích thích tài chính do Chính phủ trung ương ban hành sẽ giúp sản lượng kinh tế của nước này đạt 4,5% trong năm nay. Tốc độ tăng trưởng này chậm hơn so với mức 5% năm 2025 nhưng vẫn cao hơn so với ước tính 4,2% hồi tháng 10/2025 của quỹ.

Mặc dù phần lớn sự cải thiện trong tăng trưởng toàn cầu là kết quả của sự phục hồi mạnh mẽ hơn của nền kinh tế Mỹ, nhưng các nền kinh tế lớn khác cũng đã chứng tỏ khả năng phục hồi tốt hơn dự kiến. IMF ước tính, tăng trưởng tại các nền kinh tế phát triển dự kiến đạt 1,8% trong năm nay, trong khi sản lượng tại các thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển được kỳ vọng sẽ duy trì ở mức trên 4%.

Dòng chảy thương mại bất định

Tuy nhiên, trong khi nền kinh tế toàn cầu đã thích ứng với một loạt cú sốc và tăng trưởng tốt hơn dự kiến, thì những cú sốc mới lại tiếp tục ập đến ngay trong những tuần đầu tiên của năm 2026.

Chỉ trong bốn ngày, Tổng thống Mỹ một lần nữa lại khơi mào viễn cảnh một cuộc chiến thương mại xuyên Đại Tây Dương khi ông đe dọa trừng phạt các quốc gia châu Âu nếu họ không chấp thuận yêu cầu của ông về việc nhượng Greenland cho Mỹ.

Những lời đe dọa đã khiến thị trường chứng khoán toàn cầu lao dốc, các nhà lãnh đạo châu Âu triệu tập các cuộc họp khẩn cấp, gọi điện thoại gấp gáp cho người đứng đầu nước Mỹ, tạm dừng nỗ lực hoàn tất thỏa thuận thương mại với Mỹ mà họ đã dày công đàm phán và nhất trí chỉ vài tháng trước đó.

Sau đó, Tổng thống Trump lại làm điều ông thường làm. Ông rút lại tuyên bố, nói rằng ông đã đạt được “khung thỏa thuận cho một tương lai” về Greenland và Bắc Cực. Thông tin về thỏa thuận này được công bố rất ít, nhưng ông Trump khẳng định đó sẽ là một “thỏa thuận tuyệt vời” cho Mỹ. Ông nói rằng các mức thuế mà ông dự định áp đặt lên tám quốc gia châu Âu bắt đầu từ ngày 1/2/2026 không còn cần phải có hiệu lực nữa. Ngay lập tức, thị trường chứng khoán toàn cầu lại tăng vọt và Liên minh châu Âu (EU) tuyên bố sẽ tạm dừng thêm 6 tháng nữa gói biện pháp thương mại trả đũa trị giá 93 tỷ Euro chống lại Mỹ.

Tổng thống Mỹ có thể đã nhanh chóng rút lui khỏi cuộc chiến thương mại đang leo thang với châu Âu, nhưng những gì ông để lại là một nguy cơ gây bất ổn khác trong thương mại toàn cầu.

Thỏa thuận với EU không phải là thỏa thuận thương mại duy nhất mà người đứng đầu nước Mỹ đã đặt câu hỏi trong thời gian gần đây. Ngay trong tháng đầu năm, Tổng thống Trump đã bác bỏ Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) mà ông đã đàm phán và ký kết trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình là "không còn phù hợp", làm dấy lên nghi ngờ về việc liệu hiệp định này có thể vượt qua các cuộc đàm phán trong năm nay hay không. Không dừng lại ở đó, Tổng thống Trump còn cảnh báo sẽ áp thuế 100% đối với hàng hóa Canada nếu nước láng giềng Bắc Mỹ này "thỏa thuận với Trung Quốc".

Tình hình càng thêm bất ổn khi Tòa án Tối cao Mỹ đang xem xét việc Tổng thống Trump sử dụng luật khẩn cấp để ban hành nhiều loại thuế quan. Nếu Tòa án Tối cao phán quyết chống lại ông Trump, điều đó có thể dẫn đến một thời kỳ bất ổn khác khi nhiều loại thuế quan của tổng thống bị bãi bỏ nhưng sau đó được thay thế bằng các loại thuế khác chưa mường tượng được.

“Điều đó sẽ làm gia tăng thêm sự bất ổn về chính sách thương mại trong nền kinh tế toàn cầu” - ông Pierre-Olivier Gourinchas cho biết.

Về tổng thể, kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm hơn nhưng chưa suy thoái, ổn định nhưng thiếu nền tảng bền vững. Thuế quan, AI và sự bứt phá của vàng cùng phản ánh một thực tế chung: các động lực kinh tế vẫn tồn tại, song niềm tin vào luật chơi toàn cầu cũ đang suy giảm rõ rệt.

Vì vậy, năm 2026 không phải là năm của khủng hoảng, mà là phép thử đối với khả năng quản trị bất ổn - từ thương mại, công nghệ, tài chính đến cạnh tranh địa - chính trị.

Nền kinh tế toàn cầu dự kiến sẽ tăng trưởng nhanh hơn so với dự báo trước đây trong năm nay, nhưng có thể chững lại nếu các rào cản thương mại gia tăng trở lại. Ảnh tư liệu

Hoàng Lê