Cơ hội từ phụ phẩm thành ngành kinh tế tỷ USD của nông nghiệp ĐBSCL

Thạc sĩ Nguyễn Duy Trung phát biểu tại diễn đàn

ĐBSCL tiếp tục là vùng nông nghiệp trọng điểm của cả nước với sản lượng hàng năm đạt hơn 24 triệu tấn lúa, khoảng 4,79 triệu tấn thủy sản và 6,7 triệu tấn trái cây. Những con số này thể hiện vai trò đặc biệt quan trọng của vùng trong việc bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và phục vụ xuất khẩu nông sản của Việt Nam.

Song đi cùng với sản lượng lớn là khối lượng phụ phẩm khổng lồ phát sinh sau mỗi vụ sản xuất. Riêng ngành lúa gạo của ĐBSCL tạo ra khoảng 24-25 triệu tấn rơm rạ mỗi năm, nhưng hiện chỉ khoảng 30% được thu gom, phần lớn còn lại bị đốt hoặc vùi xuống đồng ruộng.

Trong khi đó, nhiều loại phụ phẩm từ thủy sản, trái cây hay chăn nuôi vẫn chủ yếu được khai thác ở phân khúc giá trị thấp hoặc chưa được tổ chức thu gom, chế biến bài bản.

Tham luận tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 vòng địa phương diễn ra ở Cần Thơ, ngày 13/10/2026, Thạc sĩ Nguyễn Duy Trung thuộc Trung tâm Nghiên cứu - Tư vấn ứng dụng hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa Mekong Delta, Ủy viên Ban chấp hành Hội Doanh nhân trẻ Sóc Trăng, cho rằng đây là một trong những nghịch lý lớn của nông nghiệp vùng.

"Câu chuyện của nông nghiệp ĐBSCL không còn là sản xuất được bao nhiêu, mà là tạo ra bao nhiêu giá trị từ một đơn vị đất, nước, nguyên liệu và phụ phẩm", ông Trung nhấn mạnh trong tham luận về kinh tế nông nghiệp tuần hoàn.

Giới chuyên môn từ lâu đã xem phụ phẩm nông nghiệp là nguồn tài nguyên có giá trị lớn. Tổng lượng phụ phẩm nông nghiệp của Việt Nam hiện vào khoảng 160 triệu tấn mỗi năm. Đáng chú ý, gần 1 triệu tấn phụ phẩm của ngành thủy sản nếu được chế biến sâu có thể tạo thêm nguồn thu từ 4-5 tỷ USD.

"Doanh nhân trẻ không nhất thiết phải sở hữu hàng nghìn hecta đất. Cơ hội có thể nằm ở công nghệ, dữ liệu, logistics, chế biến phụ phẩm, tín chỉ carbon và các giải pháp giảm phát thải", ông Nam chia sẻ.

Để kinh tế tuần hoàn trở thành động lực tăng trưởng mới, các chuyên gia cho rằng cần đẩy mạnh tín dụng xanh, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn môi trường và hệ thống đo lường phát thải. Đồng thời, cần phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo, các cụm liên kết ngành hàng và hệ sinh thái khởi nghiệp nông nghiệp xanh tại khu vực ĐBSCL.

Trong bối cảnh dư địa tăng trưởng từ sản lượng đang dần thu hẹp, việc chuyển từ tư duy "sản xuất nhiều hơn" sang "tạo giá trị nhiều hơn" được xem là yêu cầu tất yếu.

Như nhận định của Thạc sĩ Nguyễn Duy Trung, nếu biết biến phụ phẩm thành tài nguyên, biến phát thải thành giá trị và biến kinh tế tuần hoàn thành chiến lược phát triển, ĐBSCL không chỉ giữ vai trò là vùng sản xuất nông nghiệp lớn nhất cả nước mà còn có thể trở thành trung tâm kinh tế nông nghiệp xanh, tuần hoàn và phát thải thấp hàng đầu Việt Nam trong thập niên tới.