Có một nhà giáo Hoàng Phủ Ngọc Tường

Lâu nay, nhiều người thường hay nhắc tới một nhà thơ, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường nổi tiếng, bởi đó là phương diện dễ nhìn thấy những đóng góp nổi bật của ông cho gia tài văn chương của quê hương, đất nước. Nhưng còn một vai trò khác nữa cũng rất quan trọng chưa được nhiều người biết đến, đó là có một nhà giáo mang tên Hoàng Phủ Ngọc Tường.

Theo tài liệu chính thống mà chúng tôi có được thì nhà giáo Hoàng Phủ Ngọc Tường dạy học ở Huế và ngôi trường mà ông gắn bó nhiều nhất là Trường Quốc học Huế, thời gian dạy ở đây từ 1960-1966. Trong vài lần trò chuyện với nhà thơ Trần Vàng Sao (tác giả thi phẩm “Bài thơ của một người yêu nước mình”) lúc sinh thời, ông cho biết dù mình không trực tiếp học với thầy giáo Hoàng Phủ Ngọc Tường nhưng cũng như nhiều học sinh, sinh viên thời đó rất ngưỡng mộ phong thái sư phạm, kiến văn uyên bác, cách nói hùng biện, thuyết phục của một nhà giáo.  

Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường - Ảnh: Tư liệu

Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường - Ảnh: Tư liệu

Trong hồi ức của mình, nhà giáo, nhà thơ Trần Hữu Lục, cựu học sinh Trường Quốc học Huế cũng đã kể lại khá sinh động nhiều kỷ niệm ấn tượng, tốt đẹp và đáng trân quý về người thầy Hoàng Phủ Ngọc Tường: “Trong ký ức tôi mãi vẫn còn in đậm hình ảnh của các vị giáo sư khả kính, trong đó ấn tượng nhất là thầy Ngô Kha và thầy Hoàng Phủ Ngọc Tường… Thầy Tường dạy môn Văn năm Đệ Nhị. Thầy trong mắt tôi lúc bấy giờ thật gần gũi, thân thương như một người anh. Thầy dạy Văn rất tài hoa và minh triết, thu hút học sinh chúng tôi bằng kiến thức thông thái, những dẫn chứng đầy sinh động và gần gũi…”.

Sau buổi thuyết trình về Văn học trên lớp với chủ đề 10 điều tâm niệm của học sinh, Trần Hữu Lục được thầy Tường đánh giá cao, thầy đã gặp trò và tâm sự, nhắn gửi: “Lúc ni mà nhắc đến hai chữ hòa bình là nguy hiểm lắm! Tôi cũng có điều tâm niệm như em, không chỉ có hòa bình không thôi mà đất nước còn phải thống nhất. Em có năng khiếu văn chương, nếu kiên trì thì sẽ đạt được điều em ấp ủ, mong ước…”.

Giữa thời thế nhiễu nhương, loạn lạc, nhiều người tử tế chọn nghề dạy học không chỉ vì mưu sinh qua ngày, mà quan trọng hơn là giữ lấy thiện lương trong bản thân mình, ít nhiều giúp ích cho đời thông qua con đường giáo hóa. Bởi dù thế sự có biến cải đến đâu, những nhà giáo đúng nghĩa ở thời nào cũng được coi là hiện thân của văn hóa và đạo lý.

Người thầy Hoàng Phủ Ngọc Tường nói như một lời nhắc nhở và nhắn nhủ kín đáo trong nỗi âu lo về số phận học trò qua hồi tưởng trong bút ký vang danh “Rất nhiều ánh lửa”: “Dạy học chỉ là cách trình bày lại một số kiến thức cần nhớ, để các anh tự mình chọn lấy. Công việc của tôi chỉ có như thế. Các anh hoàn toàn tự do để trách nhiệm lấy cuộc đời của mình. Không thể trông cậy vào bất cứ ai, kể cả thầy giáo, trong đó có tôi. Tôi sẽ không có trách nhiệm nào khác đối với các anh…”.

Đó cũng là thời kỳ sôi động với những cuộc xuống đường của giáo chức, học sinh, sinh viên, tiểu thương… mà ngòi nổ hầu như bắt đầu từ trí thức, từ những học đường như Trường Quốc học Huế. Những cuộc tranh đấu vì dân chủ, dân sinh, hòa bình, thống nhất của phong trào đô thị miền Nam mà lúc ấy cố đô Huế là một trung tâm thu hút bao người, được dư luận trong và cả ngoài nước chú ý. Những trí thức hàng đầu trong đó có nhà giáo Hoàng Phủ Ngọc Tường đã trở thành biểu tượng cho lương tri con người của cả một vùng đất văn vật, vẫn thường được tôn vinh là “địa linh nhân kiệt”.

Từ nhà giáo gắn bó với bảng đen, phấn trắng, với bục giảng mỗi ngày để truyền dạy tri thức và chính kiến, thấy giáo Hoàng Phủ Ngọc Tường cùng bao đồng nghiệp đã quyết dấn thân cho quê hương đất nước như một lựa chọn nhân văn nhất. Đó là hướng đi được thôi thúc bởi nội tâm và vận mệnh giang sơn, vì tình yêu Tổ quốc, chấp nhận những thiệt thòi, nguy hiểm, thậm chí cả sinh mệnh của chính bản thân cũng như cả gia đình, dòng họ.

Nhà thơ Trần Hữu Lục nhớ lại: “Tôi đã gặp lại thầy Tường trong một trường hợp khá độc đáo. Thầy Tường và thầy Kha cùng học sinh, sinh viên tham gia biểu tình chống đối chính quyền Sài Gòn. Tôi đến chào hai thầy rồi đứng lùi phía sau, rụt rè. Thầy Tường quàng vai tôi gần với thầy hơn, nói: “Những ngày này, chúng ta là anh em”. Thầy Kha nói tiếp: “Không còn thời gian nữa, các em cho phát ngay trên Đài phát thanh cuộc xuống đường lớn nhất này, không thể chậm trễ hơn”...

Sau ngày nước nhà thống nhất, nhà giáo, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường được chứng kiến một lớp học khá đặc biệt ngay trên Cồn Hến của cố đô Huế. Trong bút ký nổi tiếng “Rất nhiều ánh lửa”, ông kể lại: “Lớp học đêm ở Cồn Hến bắt đầu nhộn nhịp vào giờ ấy. Căn nhà dùng làm phòng học vốn là một cái am xây dở dang và bỏ hoang từ lâu, dựng dưới một cây bồ đề có tán lá sum sê đổ xuống gần mặt sông, trống vách ở bốn phía, mái tôn lợp tạm cứ đập ràn rạt trong gió…”.

Và một cảm giác thật lạ lùng chưa hề có xâm chiếm tâm hồn nhà giáo, nhà văn khi ông tận mắt chứng kiến một lớp-học-hòa-bình: "Khoảng mươi phút sau khi lớp học bắt đầu, tôi chợt cảm thấy bỡ ngỡ như bắt đầu gặp một điều mới lạ. Tôi thấy tôi bị lôi cuốn vào không khí của một lớp học thực sự giống như bất cứ nơi nào trên trái đất này, con người đã từng có một nơi gọi là nhà trường, từ đó nhân loại khởi đầu cuộc hành trình vô tận của nó để đi tới những nền văn minh…”.

Một lớp học tạm bợ, bình dân nhưng lại gây cảm giác lạ lùng, hạnh phúc, yên bình bởi đó là lớp học khi giang sơn thu về một mối, không còn cảnh chiến tranh, bom rơi đạn nổ, vạn thứ bất an. Điều này càng quý giá đối với một nhà giáo đã qua nhiều trải nghiệm cuộc đời thăng trầm như Hoàng Phủ Ngọc Tường.

 Phạm Xuân Dũng

Nguồn Quảng Trị: https://baoquangtri.vn/van-hoa/202611/co-mot-nha-giao-hoang-phu-ngoc-tuong-3853e09/