Việt Nam-Azerbaijan: Bền chặt tình hữu nghị, rộng mở đường tương lai

Từ những giếng dầu bên bờ Caspi đến những cánh đồng điện gió, điện mặt trời hôm nay; từ chuyến thăm lịch sử của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến những dự án đầu tư đang được doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu trên vùng đất Kavkaz, quan hệ Việt Nam-Azerbaijan đã đi qua một hành trình đặc biệt.

Hơn sáu thập niên vun đắp tình hữu nghị đang mở đường cho một chương hợp tác mới, thực chất và giàu triển vọng hơn.

Chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng thống Ilham Aliyev từ ngày 19-21/11 là dịp để hai nước cùng nhìn lại hành trình ấy và mở ra những chân trời hợp tác mới.

Nơi ký ức về Chủ tịch Hồ Chí Minh còn mãi

Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm mỏ dầu ven biển tại Baku, Azerbaijan, tháng 7/1959. (Nguồn: ĐSQ Azerbaijan tại Việt Nam)

Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm mỏ dầu ven biển tại Baku, Azerbaijan, tháng 7/1959. (Nguồn: ĐSQ Azerbaijan tại Việt Nam)

Có những thành phố mà ngay khi đặt chân đến, người ta đã cảm nhận được sự gắn bó với một đất nước cách xa hàng nghìn cây số. Baku là một thành phố như thế đối với Việt Nam.

Bên bờ biển Caspi, thủ đô Azerbaijan hôm nay hiện lên với những đại lộ rộng mở, những công trình kiến trúc hiện đại và cụm ba tòa tháp Ngọn lửa (Flame Towers) rực sáng trong đêm. Giữa nhịp sống sôi động ấy, Baku vẫn lưu giữ những dấu ấn lịch sử của một thời kỳ thành phố là một trong những trung tâm dầu mỏ lớn nhất thế giới.

Tháng 7/1959, trong chuyến thăm Liên Xô, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến Baku. Hơn sáu thập niên trôi qua, hình ảnh Người vẫn được nhân dân Azerbaijan trân trọng gìn giữ. Tại Đại học Công nghiệp dầu khí quốc gia Azerbaijan, không gian lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh là một địa chỉ đặc biệt, gợi nhắc tình cảm mà Người dành cho đất nước và con người nơi đây.

Trong khuôn khổ chương trình “Những ngày Việt Nam” lần thứ tư tại Baku năm 2026, đoàn Việt Nam đã đến dâng hoa tại tượng đài Heydar Aliyev và thăm phòng lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại ngôi trường này. Vượt lên ý nghĩa của những hoạt động tưởng niệm, đó như là cuộc gặp gỡ giữa quá khứ và hiện tại, giữa ký ức lịch sử và khát vọng tiếp nối tình hữu nghị của hai dân tộc.

Nếu Baku lưu giữ dấu chân Chủ tịch Hồ Chí Minh, thì trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt Nam, Azerbaijan cũng có một người con đặc biệt: Heydar Aliyev - Lãnh tụ của nhân dân Azerbaijan.

Người bạn lớn của Việt Nam

Tổng Bí thư Lê Duẩn (phải) tiếp Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Heydar Aliyev nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam năm 1983. (Nguồn: ITV)

Tổng Bí thư Lê Duẩn (phải) tiếp Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Heydar Aliyev nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam năm 1983. (Nguồn: ITV)

Ông Heydar Aliyev là một trong những nhà lãnh đạo có ảnh hưởng sâu sắc nhất trong lịch sử Azerbaijan hiện đại. Với Việt Nam, tên tuổi ông còn gắn liền với tình cảm và sự quan tâm đặc biệt dành cho một đất nước đã trải qua những năm tháng chiến tranh gian khổ.

Năm 1983, trên cương vị lãnh đạo cấp cao của Liên Xô, ông Heydar Aliyev dẫn đầu đoàn đại biểu sang thăm Việt Nam. Đó là thời điểm đất nước ta đang nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh, đối mặt với muôn vàn khó khăn trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Qua các chuyến thăm Hà Nội, Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh và nhiều cơ sở kinh tế, nhà lãnh đạo Azerbaijan đã trực tiếp chứng kiến ý chí vươn lên của nhân dân Việt Nam.

Trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt Nam từng học tập tại Azerbaijan, ông Heydar Aliyev luôn được nhắc đến với tình cảm dành cho một người bạn lớn của Việt Nam.

Tình hữu nghị ấy được vun đắp bằng sự sẻ chia và những đóng góp cụ thể. Trong thời kỳ Liên Xô, Azerbaijan đã góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho ngành dầu khí Việt Nam. Hàng nghìn sinh viên Việt Nam từng học tập tại đây, nhiều người sau này trở thành những kỹ sư, nhà khoa học, chuyên gia và cán bộ quản lý, có những đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Bởi vậy, bên cạnh những chuyến thăm và văn kiện ngoại giao, quan hệ Việt Nam-Azerbaijan còn được ghi dấu trong cuộc đời, sự nghiệp và ký ức của nhiều thế hệ.

Tại cuộc gặp Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân ở Baku tháng 10/2026, Tổng thống Ilham Aliyev một lần nữa nhắc lại những dấu ấn lịch sử và sự hỗ trợ của Azerbaijan dành cho Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng, đào tạo nguồn nhân lực. Những câu chuyện từ quá khứ tiếp tục được nhắc nhớ như một minh chứng cho nền tảng tin cậy mà hai nước đã dày công xây dựng và gìn giữ.

Chung khát vọng năng lượng xanh

Đoàn cán bộ Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tham dự chương trình Baku Summer Energy School 2026 tại Azerbaijan từ ngày 6-17/7, với sự đồng hành của Tập đoàn Dầu khí quốc gia Azerbaijan (SOCAR). (Nguồn: Petrovietnam)

Đoàn cán bộ Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tham dự chương trình Baku Summer Energy School 2026 tại Azerbaijan từ ngày 6-17/7, với sự đồng hành của Tập đoàn Dầu khí quốc gia Azerbaijan (SOCAR). (Nguồn: Petrovietnam)

Nếu tình hữu nghị là nền móng thì năng lượng có thể trở thành một trong những trụ cột quan trọng của hợp tác Việt Nam-Azerbaijan trong giai đoạn mới.

Azerbaijan từng được biết đến như một “vựa dầu” của Liên Xô, với lịch sử khai thác dầu mỏ lâu đời và vị trí quan trọng trên bản đồ năng lượng thế giới. Ngày nay, quốc gia bên bờ Caspi đang đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, phát triển điện gió, điện mặt trời và hướng tới mục tiêu chuyển đổi xanh.

Trong khi đó, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển các nguồn năng lượng sạch và hiện thực hóa những cam kết về chuyển đổi xanh. Những điểm gặp gỡ về lợi ích và nhu cầu phát triển ấy đang mở ra không gian hợp tác giàu triển vọng giữa hai nước.

Quan hệ giữa Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Công ty Dầu khí nhà nước Azerbaijan (SOCAR) là một trong những hướng hợp tác đáng chú ý. Hai bên đang hướng tới mở rộng phối hợp trong cung ứng dầu thô, thăm dò, khai thác, chế biến dầu khí, hóa dầu, dịch vụ kỹ thuật, cũng như nghiên cứu các cơ hội phát triển năng lượng tái tạo.

Đáng chú ý, các doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước chuyển từ tìm hiểu thị trường Azerbaijan sang nghiên cứu những dự án đầu tư cụ thể.

Tháng 9/2026, trong khuôn khổ Diễn đàn Đầu tư quốc tế Azerbaijan lần thứ hai, Bộ Năng lượng Azerbaijan và Tập đoàn ROX của Việt Nam đã ký Biên bản ghi nhớ về nghiên cứu khả năng triển khai các dự án điện gió và điện mặt trời tại nước này.

Theo đó, hai bên dự kiến nghiên cứu dự án điện gió trên bờ có công suất 600 MW và dự án điện mặt trời công suất 200 MW tại Cộng hòa tự trị Nakhchivan, trong đó có định hướng xuất khẩu điện.

Trước đó, lãnh đạo ROX Energy Global đã có các cuộc trao đổi với Bộ trưởng Năng lượng Azerbaijan Parviz Shahbazov về khảo sát địa điểm, nghiên cứu khả thi, đo gió và khả năng phát triển các dự án năng lượng tái tạo tại Nakhchivan - địa bàn được Azerbaijan định hướng xây dựng thành “Vùng năng lượng xanh”.

Đằng sau những con số hàng trăm Megawatt là một sự chuyển động giàu ý nghĩa biểu tượng: Nếu trước đây, người Việt Nam đến Baku để học hỏi kinh nghiệm khai thác dầu khí, thì hôm nay, các doanh nghiệp Việt Nam đang tìm kiếm cơ hội đóng góp vào tương lai năng lượng xanh của Azerbaijan.

Mạch nguồn hợp tác được tiếp nối qua các thế hệ, với nội dung và tầm vóc mới.

Âm nhạc trở thành ngôn ngữ chung

Các nghệ sĩ Việt Nam biểu diễn tại Baku, thủ đô Azerbaijan, trong khuôn khổ chương trình “Những ngày Việt Nam” lần thứ tư, diễn ra từ 29/7-3/8. (Nguồn: ĐSQ Azerbaijan tại Việt Nam)

Các nghệ sĩ Việt Nam biểu diễn tại Baku, thủ đô Azerbaijan, trong khuôn khổ chương trình “Những ngày Việt Nam” lần thứ tư, diễn ra từ 29/7-3/8. (Nguồn: ĐSQ Azerbaijan tại Việt Nam)

Có những giá trị mà các con số thương mại hay những văn kiện ngoại giao khó có thể diễn đạt trọn vẹn. Đó là sự đồng cảm giữa các dân tộc, là khả năng để những nền văn hóa khác biệt tìm thấy tiếng nói chung.

Năm 2026, đoàn gồm 27 nghệ sĩ của Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, do NSND Bùi Công Duy dẫn đầu, tham dự GabalaFest - một sự kiện âm nhạc quốc tế nổi bật tại Azerbaijan.

Giữa không gian núi rừng Gabala, tiếng đàn bầu, đàn T’rưng, sáo trúc, đàn tính, tiếng trống hội và những làn điệu Then của Việt Nam hòa vào dòng chảy âm nhạc quốc tế, cùng các nghệ sĩ đến từ Azerbaijan và nhiều quốc gia khác.

Từ Gabala, âm nhạc Việt Nam tiếp tục vang lên tại Baku trong chương trình Ngày Âm nhạc Việt Nam tại Azerbaijan. Trên cùng một sân khấu, các nghệ sĩ hai nước đã có cuộc đối thoại bằng những thanh âm vượt qua mọi rào cản ngôn ngữ.

Tiếng đàn bầu mang theo nét sâu lắng của tâm hồn Việt, trong khi tiếng đàn T’rưng, tiếng sáo và những làn điệu dân gian mở ra một không gian văn hóa giàu bản sắc. Không cần đến những bài diễn văn dài, âm nhạc tự thân đã kể câu chuyện về đất nước và con người Việt Nam theo cách tự nhiên, chân thành nhất.

Sự giao lưu ấy cũng diễn ra theo chiều ngược lại. Tháng 3/2026, lễ hội Novruz quốc tế tại Hà Nội đã giới thiệu tới công chúng Việt Nam những nét đặc sắc trong văn hóa Azerbaijan, từ trang phục, âm nhạc, ẩm thực đến phong tục đón năm mới. Đến tháng 10/2026, các nghệ sĩ Azerbaijan tiếp tục mang nghệ thuật dân gian, âm nhạc ashug và những sắc màu văn hóa truyền thống đến Festival Văn hóa các dân tộc thế giới lần thứ hai tại Hà Nội.

Từ Gabala đến Hà Nội, từ tiếng đàn dân tộc Việt Nam đến những giai điệu Azerbaijan, nhịp cầu văn hóa đang được bền bỉ vun đắp, giúp nhân dân hai nước hiểu thêm về lịch sử, tâm hồn và những giá trị làm nên bản sắc của mỗi dân tộc.

Nhịp cầu xây đắp bằng tình người

Cuốn sách Những gì tôi thấy ở Việt Nam của đạo diễn điện ảnh Azerbaijan Ajdar Ibrahimov được giới thiệu bằng bản tiếng Việt tại Hà Nội năm 2026. (Ảnh: Yến Vi)

Cuốn sách Những gì tôi thấy ở Việt Nam của đạo diễn điện ảnh Azerbaijan Ajdar Ibrahimov được giới thiệu bằng bản tiếng Việt tại Hà Nội năm 2026. (Ảnh: Yến Vi)

Bên cạnh những công trình lớn hay các thỏa thuận cấp nhà nước, tình hữu nghị còn được bồi đắp âm thầm qua cuộc đời của những con người bình dị.

Đó là những cựu sinh viên Việt Nam từng học tập tại Baku, mang theo ký ức về một thời tuổi trẻ trên đất Azerbaijan; là những người Azerbaijan từng sinh sống, học tập và làm việc tại Việt Nam, luôn dành tình cảm sâu đậm cho đất nước hình chữ S.

Đạo diễn điện ảnh Azerbaijan Ajdar Ibrahimov là một biểu tượng đẹp của sự gắn bó ấy. Ông từng góp phần đặt nền móng cho điện ảnh Việt Nam, để lại dấu ấn sâu sắc trong đời sống nghệ thuật nước ta.

Năm 2026, cuốn sách Những gì tôi thấy ở Việt Nam (What I Saw in Vietnam) của ông được giới thiệu bằng bản dịch tiếng Việt tại Hà Nội. Qua những trang viết, độc giả có dịp tiếp cận những ký ức của một người làm nghệ thuật, đồng thời cảm nhận đất nước và con người Việt Nam qua góc nhìn của một người bạn Azerbaijan.

Có lẽ, giá trị bền vững nhất của tình hữu nghị giữa hai dân tộc chính là ở đó: Lịch sử vượt ra khỏi những trang biên niên hay văn kiện ngoại giao để hiện diện trong ký ức, tình cảm và sự gắn bó giữa con người với con người.

Mở cánh cửa cho tương lai

Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev chủ trì Lễ đón cấp Nhà nước Tổng Bí thư Tô Lâm và Phu nhân tại thủ đô Baku, chiều 7/5/2025. (Ảnh: Nguyễn Hồng)

Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev chủ trì Lễ đón cấp Nhà nước Tổng Bí thư Tô Lâm và Phu nhân tại thủ đô Baku, chiều 7/5/2025. (Ảnh: Nguyễn Hồng)

Tháng 5/2025, chuyến thăm cấp Nhà nước tới Azerbaijan của Tổng Bí thư Tô Lâm đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi hai nước quyết định nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược. Dấu mốc này vừa ghi nhận những thành quả hợp tác trong quá khứ, vừa thể hiện quyết tâm đưa quan hệ song phương lên một tầm cao mới.

Những chuyển động trong năm 2026 cho thấy, khuôn khổ quan hệ mới đang từng bước được cụ thể hóa. Tháng 10/2026, Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân tới Baku tham dự Hội nghị CICA và có cuộc gặp Tổng thống Ilham Aliyev. Hai bên trao đổi về hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, giao thông - logistics, năng lượng tái tạo, du lịch và mở rộng hợp tác giữa Petrovietnam với SOCAR.

Ngoài năng lượng, dư địa hợp tác giữa hai nước còn trải rộng trên nhiều lĩnh vực. Azerbaijan nằm ở giao điểm giữa châu Âu và châu Á, là mắt xích quan trọng trên các hành lang giao thông Đông - Tây. Trong khi đó, Việt Nam nằm ở trung tâm Đông Nam Á, có hệ thống cảng biển và mạng lưới thương mại quốc tế ngày càng phát triển.

Vì thế, sự kết nối giữa hai nền kinh tế có thể mở rộng ra ngoài phạm vi thị trường song phương, hướng tới Nam Kavkaz, Trung Á và châu Âu.

Theo đánh giá của Đại sứ Việt Nam tại Nga, kiêm nhiệm Azerbaijan Đặng Minh Khôi, tiềm năng hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa hai nước còn rất lớn. Điều quan trọng là chuyển hóa những tiềm năng ấy thành các chương trình, dự án cụ thể, với đối tác và lộ trình triển khai rõ ràng.

Đó cũng chính là yêu cầu đặt ra trong giai đoạn phát triển mới của quan hệ Đối tác Chiến lược: Tình cảm hữu nghị cần được tiếp sức bằng những lợi ích thiết thực, sự tin cậy chính trị cần được phát huy để tạo thêm cơ hội phát triển cho cả hai bên.

Viết tiếp câu chuyện tương lai

Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân chụp ảnh cùng Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev bên lề Hội nghị thượng đỉnh CICA lần thứ 7 tại Baku, ngày 15/10. (Nguồn: TTXVN)

Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân chụp ảnh cùng Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev bên lề Hội nghị thượng đỉnh CICA lần thứ 7 tại Baku, ngày 15/10. (Nguồn: TTXVN)

Hơn sáu thập niên kể từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đến Baku, hơn bốn mươi năm kể từ chuyến thăm Việt Nam của Lãnh tụ Heydar Aliyev và hơn ba mươi năm kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao, Việt Nam và Azerbaijan đã cùng đi qua nhiều biến động của thời cuộc. Hai đất nước đã đổi thay, thế giới đã đổi thay, nhưng sự trân trọng và tình cảm dành cho nhau vẫn là sợi dây gắn kết bền chặt.

Từ vùng đất của những giếng dầu huyền thoại, Azerbaijan hôm nay đang vươn lên trở thành một trung tâm kinh tế năng động bên bờ Caspi, hướng tới tương lai xanh và mở rộng kết nối với thế giới. Việt Nam cũng đã vươn mình mạnh mẽ, hội nhập sâu rộng và ngày càng có nhiều doanh nghiệp khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

Bởi vậy, câu chuyện Việt Nam-Azerbaijan hôm nay không thể chỉ được kể bằng những ký ức đẹp của một thời đã qua. Câu chuyện ấy cần được viết tiếp bằng những dự án năng lượng, những tuyến kết nối logistics, những cơ hội đầu tư, những chương trình hợp tác giáo dục, những cuộc gặp gỡ văn hóa và những người bạn mới.

Chuyến thăm chính thức Việt Nam lần này của Tổng thống Ilham Aliyev vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện ngoại giao. Đây là cơ hội để hai nước khẳng định quyết tâm đưa quan hệ Đối tác Chiến lược đi vào chiều sâu, phát huy nền tảng hữu nghị thành động lực phát triển và mở rộng chân trời hợp tác trong tương lai.

Có thể hình dung một hành trình đầy ý nghĩa nối Baku với Hà Nội. Một đầu là hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh bên bờ Caspi năm 1959, đầu kia là những dự án điện gió, điện mặt trời mà doanh nghiệp Việt Nam đang nghiên cứu trên đất Azerbaijan hôm nay.

Trên hành trình ấy có dấu ấn của Lãnh tụ Heydar Aliyev, có những thế hệ sinh viên Việt Nam từng trưởng thành trên đất bạn, những chuyên gia Azerbaijan từng gắn bó với Việt Nam, những thước phim của đạo diễn Ajdar Ibrahimov và những giai điệu dân tộc ngân vang từ Gabala đến Hà Nội.

Đó là hành trình khởi nguồn từ tình hữu nghị, được bồi đắp bằng lòng tin và đang mở ra những cơ hội hợp tác mới.

Từ tình bạn của các thế hệ đi trước đến quan hệ Đối tác chiến lược hôm nay, Việt Nam và Azerbaijan đang cùng viết tiếp câu chuyện của mình. Trong câu chuyện ấy, ký ức là cội nguồn, lòng tin là điểm tựa và khát vọng phát triển chung chính là tương lai.

Phan Hải

Nguồn TG&VN: https://baoquocte.vn/viet-nam-azerbaijan-ben-chat-tinh-huu-nghi-rong-mo-duong-tuong-lai-470449.html