Cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp chủ động thích ứng biến đổi khí hậu

Xây dựng cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp vì thế không chỉ là yêu cầu về cảnh quan, vệ sinh hay kiểm soát nhiễm khuẩn, mà ngày càng gắn chặt với khả năng chống chịu trước khí hậu cực đoan, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm tác động môi trường của chính ngành Y tế.

Cơ sở y tế vừa dễ tổn thương, vừa có tác động đến môi trường

Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ, hạn hán, xâm nhập mặn, nước biển dâng và sạt lở đất. Trong bối cảnh đó, các cơ sở y tế là một trong những hệ thống hạ tầng thiết yếu cần được bảo đảm khả năng hoạt động liên tục để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân.

Khi thiên tai xảy ra, bệnh viện và trạm y tế có thể đồng thời phải đối mặt với nhiều nguy cơ: mất điện, thiếu nước sạch, gián đoạn nguồn cung vật tư, hư hỏng cơ sở hạ tầng, khó khăn trong vận chuyển người bệnh và thuốc, thiết bị, cũng như gia tăng nhu cầu khám, cấp cứu và điều trị.

Đoàn chuyên gia WHO và Bộ Y tế khảo sát về mô hình nước sạch tại bệnh viện ứng phó với biến đổi khí hậu. Ảnh: WHO

Đặc biệt, tại những khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão lũ, hạn hán hoặc xâm nhập mặn, việc bảo đảm các điều kiện thiết yếu như điện, nước sạch, xử lý nước thải và chất thải y tế trở thành yếu tố quyết định khả năng duy trì hoạt động của cơ sở y tế.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), nguồn cung cấp nước sạch và an toàn là một điều kiện tiên quyết để cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe có chất lượng, đồng thời giúp người dân tiếp cận các dịch vụ y tế ngay tại nơi sinh sống.

Tuy nhiên, ngành Y tế cũng không nằm ngoài bài toán môi trường. Theo các đánh giá quốc tế, ngành y tế toàn cầu đóng góp khoảng 4,6% lượng phát thải khí nhà kính.

Điều này đặt ra yêu cầu kép: các cơ sở y tế phải có khả năng chống chịu tốt hơn trước tác động của biến đổi khí hậu, đồng thời từng bước giảm dấu chân môi trường và lượng phát thải phát sinh từ chính hoạt động chăm sóc sức khỏe.

Xanh - Sạch - Đẹp gắn với khả năng chống chịu khí hậu

Trong những năm qua, Việt Nam đã triển khai nhiều chính sách và giải pháp nhằm xây dựng hệ thống y tế có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời hướng tới môi trường y tế bền vững.

Từ năm 2016, Việt Nam đã triển khai chính sách, kế hoạch xây dựng cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp với các tiêu chí liên quan đến cây xanh, cung cấp nước sạch, nhà vệ sinh, vệ sinh môi trường, quản lý chất thải y tế và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Những tiêu chí này ngày càng có ý nghĩa trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Một cơ sở y tế xanh không chỉ tạo cảnh quan thân thiện mà còn góp phần cải thiện môi trường; một cơ sở y tế sạch không chỉ phục vụ người bệnh tốt hơn mà còn giảm nguy cơ lây nhiễm, ô nhiễm; còn một cơ sở y tế có hạ tầng phù hợp, hệ thống điện, nước, xử lý chất thải và các phương án dự phòng tốt sẽ có khả năng duy trì hoạt động tốt hơn khi xảy ra thiên tai.

Theo hướng này, các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu đã từng bước được đưa vào quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế, hướng tới tăng khả năng chống chịu trước bão, lũ, sạt lở đất, xâm nhập mặn và nước biển dâng.

Đây cũng là cách tiếp cận chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động chuẩn bị, trong đó khả năng chống chịu của cơ sở y tế được tính toán ngay từ quy hoạch, đầu tư, xây dựng và vận hành.

Từ bảo đảm nước sạch đến những mô hình thích ứng cụ thể

Nước sạch là một trong những điều kiện nền tảng của mọi cơ sở y tế. Nếu nguồn nước bị gián đoạn hoặc nhiễm bẩn, hàng loạt hoạt động khám, chữa bệnh, kiểm soát nhiễm khuẩn, vệ sinh và chăm sóc người bệnh đều có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, bên cạnh đầu tư hệ thống cấp nước, ngành Y tế đã triển khai thí điểm một số mô hình bảo đảm nguồn nước cho các cơ sở y tế tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước hoặc nhiễm mặn.

Tại Bệnh viện Cù Lao Minh, mô hình khử muối trong nước sinh hoạt bị nhiễm mặn đã được thí điểm, góp phần tạo thêm giải pháp bảo đảm nguồn nước trong điều kiện xâm nhập mặn.

Chuyên gia Tổ chức Y tế thế giới và các nhân viên y tế trò chuyện cùng người bệnh. Ảnh: Website WHO

Tại Trung tâm Y tế Bảo Nhai hệ thống xử lý nước mưa được triển khai nhằm tận dụng nguồn nước và tăng khả năng chủ động về nước trong những điều kiện phù hợp.

Trong khi đó, Bệnh viện Đa khoa Yên Thành được cung cấp thiết bị xử lý nước bề mặt, thiết bị vi sóng xử lý chất thải rắn lây nhiễm và lắp đặt tấm pin năng lượng mặt trời.

Những mô hình này cho thấy thích ứng biến đổi khí hậu trong y tế không nhất thiết chỉ là những dự án quy mô lớn. Từ nguồn nước, năng lượng, xử lý chất thải đến công nghệ thông tin, mỗi giải pháp nếu được lựa chọn phù hợp với điều kiện địa phương đều có thể góp phần nâng cao khả năng chống chịu của cơ sở y tế.