Con bài mặc cả Hezbollah trong chiến lược khu vực của Iran

Ngày 14-6 (giờ Mỹ), Thủ tướng Pakistan - ông Shehbaz Sharif thông báo rằng Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận ngừng bắn, trong đó cả hai bên tuyên bố sẽ ngay lập tức và vĩnh viễn chấm dứt các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm tại Lebanon, theo đài CNN.

Hezbollah coi Iran là người bảo hộ của Lebanon

Thỏa thuận đã tạo ra một tình huống trong đó Iran được xem là bên giúp chấm dứt các cuộc tấn công của Israel ở Lebanon. Các quan chức Iran và Hezbollah dự kiến sẽ tiếp tục nhấn mạnh điểm này và lập luận rằng không phải giới lãnh đạo chính thức của Lebanon đã đưa đất nước thoát khỏi cuộc khủng hoảng, mà chính là Iran.

Hezbollah coi Iran là người bảo hộ của Lebanon. Ảnh: AFP

Đầu tuần này, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết rằng “chấm dứt chiến tranh ở Lebanon là một phần không thể tách rời của thỏa thuận ngừng bắn toàn diện. Iran đang theo dõi sát sao việc thực hiện các cam kết”.

Về phần mình, Hezbollah đã chính thức chúc mừng “Iran, giới lãnh đạo và nhân dân nước này về thành tựu to lớn đạt được thỏa thuận, dẫn đến lệnh ngừng bắn toàn diện trên tất cả các mặt trận, bao gồm Lebanon”. Nhóm này cho biết họ bày tỏ “lòng biết ơn sâu sắc đối với sự ủng hộ kiên định của Iran dành cho Lebanon, nhân dân và lực lượng kháng chiến, và việc Iran kiên quyết yêu cầu Lebanon phải có mặt trong mọi thỏa thuận”.

“Từ góc nhìn của Iran, ưu tiên hàng đầu hiện nay là đảm bảo Hezbollah được tham gia vào bất kỳ thỏa thuận chính trị và đàm phán hòa bình tiềm năng nào” - chuyên gia về Trung Đông Arman Mahmoudian thuộc ĐH South Florida (Mỹ) nhận định.

Hezbollah - trụ cột chính trong chiến lược khu vực của Iran

Trên hết, đối với Iran, vấn đề cốt lõi là ảnh hưởng của nước này trong khu vực, theo tờ DW.

Chuyên gia Mahmoudian nói rằng nếu Hezbollah “tiếp tục bị Israel tấn công trong khi đồng thời tạo ấn tượng rằng Tehran đang bỏ rơi họ, điều này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho Iran và làm suy yếu lòng tin của các bên khác trong khu vực liên kết với Iran chẳng hạn như lực lượng Houthis ở Yemen hoặc các lực lượng dân quân Shia ở Iraq”.

“Xét cho cùng, Hezbollah tham gia vào cuộc xung đột này chủ yếu vì lòng trung thành với Iran và tấn công Israel sau vụ ám sát [cố Lãnh tụ tối cao Iran - ông Ayatollah Ali] Khamenei” - ông Mahmoudian nói.

Sau khi cuộc chiến giữa Mỹ-Israel với Iran bùng nổ vào cuối tháng 2 và vụ ám sát ông Khamenei trong một cuộc không kích của Israel vào Tehran, Hezbollah đã bắn tên lửa vào Israel, qua đó tham gia vào cuộc chiến về phía Iran. Israel đã đáp trả bằng các cuộc không kích vào vùng ngoại ô phía nam thủ đô Beirut và các khu vực khác của Lebanon, khiến chiến tranh lan rộng sang Lebanon.

Hezbollah là lực lượng thuộc dòng Hồi giáo Shia nổi lên vào đầu những năm 1980 trong cuộc nội chiến Lebanon và sau đó là cuộc chiến giữa Lebanon và Israel. Nhóm này có một cánh vũ trang, nhưng cũng có đại diện là một đảng chính trị trong quốc hội Lebanon và điều hành các tổ chức xã hội.

Các cuộc tấn công của Israel đã làm suy yếu khả năng quân sự và giết chết nhiều lãnh đạo Hezbollah của kể từ vụ tấn công của Hamas vào Israel ngày 7-10-2023. Tuy nhiên, nhóm này đã có thể xây dựng lại cấu trúc của mình, ít nhất là một phần, bất chấp những tổn thất nặng nề.

Trong nhiều thập niên, Hezbollah là trụ cột chính trong chiến lược khu vực của Iran. Chuyên gia Arash Azizi mô tả cách tiếp cận này là "phòng thủ tiền tuyến". Theo chiến lược này, Iran tìm cách ngăn chặn các mối đe dọa tiềm tàng ở càng xa lãnh thổ của mình càng tốt thông qua các đồng minh.

Tuy nhiên, chiến lược này đã đảo ngược một phần. Ngày nay, Iran ngày càng buộc phải chủ động bảo vệ các đồng minh của mình, ngay cả khi phải trả giá bằng các cuộc tấn công trực tiếp vào Israel cũng như các cuộc phản công vào lãnh thổ và cơ sở hạ tầng của chính mình.

Theo ông Azizi, giới lãnh đạo mới của Iran đang cố gắng biện minh cho sự ủng hộ của họ đối với Hezbollah dựa trên lợi ích an ninh quốc gia hơn là các lập luận về ý thức hệ. "Tuy nhiên, lập luận vẫn là Iran, với tư cách là một quốc gia tự coi mình đang xung đột với Israel, không thể đơn giản bỏ rơi các đồng minh khu vực của mình" - ông Azizi nói với DW.

Hezbollah vẫn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược khu vực của Iran. Ảnh: Al Arabiya

Chiến lược đa tầng của Iran

Sự phụ thuộc ngày càng tăng vào nguồn tài trợ và định hướng chiến lược của Iran đã làm giảm tính tự chủ và tính linh hoạt của Hezbollah, theo tờ Arab News. Sự phụ thuộc này một cách nghịch lý đã củng cố quyền kiểm soát của Iran, đồng thời làm giảm giá trị răn đe độc lập của Hezbollah. Nói cách khác, Hezbollah đang trở thành một chủ thể ít tự lực hơn và trở thành một tài sản được nắm giữ chặt chẽ hơn trong tính toán khu vực rộng lớn hơn của Iran.

Đồng thời, bối cảnh khu vực đã thay đổi theo những cách hạn chế khả năng triển khai Hezbollah của Iran như trước đây. Cuộc khủng hoảng hiện nay không còn giới hạn ở Lebanon hay thậm chí là biên giới phía bắc của Israel mà đã mở rộng thành một cuộc đối đầu đa tầng liên quan an ninh hàng hải, đàm phán hạt nhân và dòng chảy năng lượng toàn cầu. Hành động của Iran ở eo biển Hormuz cho thấy Tehran hiện đang dựa vào các đòn bẩy quyền lực khác nhau, đặc biệt là những đòn bẩy có tác động kinh tế toàn cầu.

Sự thay đổi này rất quan trọng. Hezbollah từng đóng vai trò là lực lượng răn đe chính của Iran đối với Israel, thì giờ đây eo biển Hormuz hoạt động như một điểm gây áp lực chiến lược đối với toàn bộ hệ thống quốc tế. Hàm ý rất rõ ràng: Iran đang đa dạng hóa các công cụ của mình. Hezbollah vẫn quan trọng nhưng nó không còn là con át chủ bài duy nhất hay thậm chí là con át chủ bài nữa.

Yếu tố Lebanon càng làm cho bức tranh trở nên phức tạp hơn. Lần đầu tiên sau nhiều thập niên, nhà nước Lebanon đang cố gắng khẳng định vai trò độc lập hơn trong các cuộc đàm phán với Israel, với các cuộc thảo luận hướng tới một thỏa thuận dài hạn hơn, có thể bao gồm việc giải giáp hoặc kiềm chế Hezbollah. Trong khuôn khổ mới nổi này, Hezbollah không còn chỉ là công cụ trong chính sách của Iran, mà còn là một gánh nặng cần được quản lý trong bất kỳ giải pháp bền vững nào.

Do đó, Iran dường như đang chuyển vai trò của Hezbollah từ vai trò tấn công hoặc răn đe sang vai trò con bài mặc cả trong các cuộc đàm phán vượt xa phạm vi Lebanon. Bằng chứng cho điều này có thể thấy trong các báo cáo cho rằng chính Hezbollah đã ghi nhận áp lực từ Iran đã tạo điều kiện cho thỏa thuận ngừng bắn gần đây, nhấn mạnh khả năng của Tehran trong việc điều chỉnh hành động của nhóm này phù hợp với các mục tiêu ngoại giao của mình.