Còn tồn tại, hạn chế trong quản lý khoáng sản phục vụ đường Vành đai 4

Nguồn vật liệu cơ bản được bảo đảm

Thanh tra Chính phủ vừa công bố Kết luận thanh tra về công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại thành phố Hà Nội, tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Hưng Yên, liên quan đến việc cung cấp vật liệu cho dự án đường Vành đai 4 – Vùng Thủ đô.

Dự án đường Vành đai 4 có tổng chiều dài khoảng 112,8km, đi qua Hà Nội, Hưng Yên và Bắc Ninh, với tổng mức đầu tư được phê duyệt khoảng 85.563 tỷ đồng. Nhu cầu vật liệu xây dựng của dự án vượt 25 triệu m3 (gồm khoảng 8 triệu m3 cát, 6 triệu m3 đá và 11 triệu m3 đất).

Để đáp ứng nhu cầu này, hồ sơ khảo sát năm 2023 xác định 144 điểm mỏ thuộc 10 tỉnh, thành phố có khả năng cung cấp vật liệu, với tổng trữ lượng khoảng 476 triệu m3. Ngoài ra, có 7 điểm mỏ dự phòng với tổng trữ lượng hơn 7,6 triệu m3.

Hình ảnh là dự án xây dựng cầu Hồng Hà, đây là một hạng mục giao thông then chốt thuộc dự án thành phần 3 của tuyến đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô (Ảnh: Hữu Thắng).

Thanh tra Chính phủ đánh giá, các địa phương đã xây dựng, phê duyệt quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản; chủ động rà soát, bổ sung quy hoạch, đồng thời triển khai cơ chế đặc thù cấp phép khai thác một số mỏ để phục vụ dự án. 

Hà Nội đã cấp 3 bản xác nhận đăng ký khai thác khoáng sản theo cơ chế đặc thù, gồm 2 mỏ cát và 1 mỏ đất san lấp; Bắc Ninh cấp 3 giấy phép khai thác đối với các mỏ đất san lấp. Hưng Yên không cấp phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng theo cơ chế này.

Đến thời điểm thanh tra, nhu cầu vật liệu phục vụ các dự án thành phần xây dựng đường song hành trên địa bàn Hà Nội và Hưng Yên cơ bản được đáp ứng. Tại Bắc Ninh, dự án đường song hành còn gặp khó khăn về nguồn đá xây dựng với khối lượng khoảng 306.000m3. 

Trước tình hình này, địa phương đã đề nghị tỉnh Lạng Sơn hỗ trợ nâng công suất một số mỏ đá giáp ranh. Lạng Sơn thống nhất chủ trương nâng công suất hai mỏ Lân Đa và Lân Khuyến để bảo đảm nguồn cung, các cơ quan liên quan đang thực hiện thủ tục theo quy định.

Đối với dự án thành phần 3 xây dựng đường cao tốc, từ khi khởi công ngày 6/9/2025 đến hết thời kỳ thanh tra ngày 30/6/2026, doanh nghiệp dự án và các nhà thầu đã mua vật liệu từ các mỏ thương mại, cơ bản đáp ứng yêu cầu thi công. 

Tuy nhiên, giai đoạn từ ngày 1/7/2026 đến khi hoàn thành dự án, dự kiến vào cuối năm 2027, vẫn cần huy động thêm khoảng 3,6 triệu m3 đá, 6,26 triệu m3 đất đắp và 3,3 triệu m3 cát.

Để tháo gỡ khó khăn, chủ đầu tư và nhà thầu đã đề nghị các địa phương cấp thêm mỏ, nâng công suất khai thác một số mỏ hiện có. Hà Nội chấp thuận cho nhà thầu khảo sát, thực hiện thủ tục cấp một mỏ cát theo cơ chế đặc thù tại Phú Mỹ. Bắc Ninh đã cấp phép mỏ đất Vua Bà, đồng thời hoàn tất thủ tục đối với mỏ Tân An. 

Tỉnh Phú Thọ thống nhất chủ trương để nhà thầu thực hiện thủ tục cấp phép mỏ đá Xóm Rụt, nâng công suất mỏ Om Làng và xem xét giải quyết thủ tục theo cơ chế "Luồng xanh", cắt giảm ít nhất 50% thời gian xử lý hành chính.

Theo Thanh tra Chính phủ, các địa phương và cơ quan liên quan đã quan tâm tháo gỡ những khó khăn về nguồn cung vật liệu. Chủ đầu tư, nhà thầu đang tiếp tục hoàn thiện thủ tục cấp phép, nâng công suất mỏ nhằm đáp ứng tiến độ dự án.

Chậm phê duyệt tiền cấp quyền khai thác mỏ

Bên cạnh kết quả đạt được, kết luận thanh tra chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong việc chấp hành pháp luật về quản lý trữ lượng và cấp phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng.

Cụ thể, sau khi Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 có hiệu lực và các địa phương được sắp xếp, sáp nhập, Sở Nông nghiệp và Môi trường tại Hà Nội, Bắc Ninh và Hưng Yên chưa kịp thời tham mưu UBND cấp tỉnh ban hành quy chế phối hợp quản lý nhà nước về khoáng sản phù hợp với quy định mới và tình hình thực tế. Trách nhiệm được xác định thuộc UBND và Sở Nông nghiệp và Môi trường các địa phương liên quan.

Một hạn chế đáng chú ý được phát hiện tại mỏ đất Vườn Tùng, được UBND tỉnh Bắc Ninh cấp phép khai thác theo cơ chế đặc thù để cung cấp vật liệu cho dự án đường Vành đai 4. Giấy phép khai thác khoáng sản số 435 ngày 13/2/2026 giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước đối với mỏ.

Tuy nhiên, do chất lượng vật liệu không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của dự án, mỏ phải dừng hoạt động từ ngày 25/4/2026. Từ khi cấp phép đến thời điểm thanh tra, Sở Nông nghiệp và Môi trường chưa tiến hành kiểm tra mỏ, đồng thời chưa tham mưu biện pháp xử lý kịp thời theo chức năng được giao.

Sau đó, cơ quan này đã báo cáo hướng khắc phục, dự kiến tham mưu Chủ tịch UBND tỉnh xem xét sử dụng nguồn đất san lấp tại mỏ cho những dự án khác có nhu cầu và đáp ứng điều kiện theo quy định pháp luật. Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm thuộc UBND tỉnh Bắc Ninh và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh.

Công tác thực hiện nghĩa vụ tài chính tại mỏ Vườn Tùng cũng có thiếu sót. Theo quy định, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày giấy phép khai thác khoáng sản có hiệu lực, cơ quan chuyên môn phải xác định, phê duyệt tiền cấp quyền khai thác khoáng sản. 

Tuy nhiên, đến ngày 24/7/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh mới ban hành Quyết định số 1464 phê duyệt tiền cấp quyền khai thác tại mỏ, với tổng số tiền trên 64 triệu đồng, chậm 132 ngày so với thời hạn quy định.

Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm đối với những tồn tại này thuộc UBND tỉnh Bắc Ninh và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh.

Trên cơ sở kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì nghiên cứu cơ chế điều chuyển khối lượng vật liệu được chỉ định theo cơ chế đặc thù nhưng không còn nhu cầu sang các dự án khác đang cần nguồn cung.

Việc điều chuyển phải bảo đảm sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên, khoáng sản và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo quy định.

Đối với Hà Nội, Bắc Ninh và Hưng Yên, Thanh tra Chính phủ kiến nghị thực hiện nghiêm các chỉ đạo của Chính phủ; tiếp tục rà soát, thanh tra, kiểm tra để làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân liên quan, xử lý vi phạm theo thẩm quyền.

Các địa phương cũng được yêu cầu tăng cường quản lý trữ lượng, quy hoạch khoáng sản làm vật liệu xây dựng; chủ động rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế "Luồng xanh", phối hợp với các địa phương liên quan để bảo đảm nguồn cung và tiến độ dự án, ngăn ngừa hành vi lợi dụng, trục lợi chính sách.