Công an TP.HCM nêu lý do chưa xử lý hình sự được doanh nghiệp trốn đóng BHXH
Công an TP.HCM tiếp nhận nhiều nguồn tin từ cơ quan BHXH chuyển đến nhưng chưa khởi tố được vụ án, bị can nào liên quan đến doanh nghiệp trốn đóng BHXH.
Ngày 30-7, Sở LĐ-TB&XH TP.HCM phối hợp cùng Bảo hiểm Xã hội (BHXH) TP.HCM tổ chức hội nghị về “Giải pháp thúc đẩy mở rộng độ bao phủ người tham gia BHXH ở những nơi có quan hệ lao động trên địa bàn TP”.
Phát biểu tại hội nghị, thượng tá Ngô Thuận Lăng, Đại diện Công an TP.HCM cho biết qua công tác nắm tình hình địa bàn, Công an TP nhận diện một số hành vi, thủ đoạn có dấu hiệu vi phạm pháp luật liên quan đến lĩnh vực bảo hiểm.
Chưa xử lý hình sự được hành vi trốn đóng BHXH
![Thượng tá Ngô Thuận Lăng, Đại diện Công an TP.HCM phát biểu tại hội nghị. Ảnh: NGUYỄN HIỀN](https://photo-baomoi.bmcdn.me/w700_r1/2024_07_30_114_49766433/bd01c567b6285f760639.jpg)
Thượng tá Ngô Thuận Lăng, Đại diện Công an TP.HCM phát biểu tại hội nghị. Ảnh: NGUYỄN HIỀN
Thượng tá Ngô Thuận Lăng cho biết từ năm 2020 đến nay, Công an TP tiếp nhận rất nhiều nguồn tin từ cơ quan BHXH chuyển đến nhưng chưa khởi tố được vụ án cũng chưa khởi tố bị can nào có liên quan đến đơn vị sử dụng người lao động có hành vi vi phạm pháp luật về BHXH.
Theo thượng tá Lăng, có ba khó khăn lớn liên quan đến việc xử lý các vi phạm về BHXH.
Một là, căn cứ quy định tại Điều 216 BLHS về tội trốn đóng BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) cho người lao động (NLĐ) thì bắt buộc người vi phạm phải "đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm" mới có đủ căn cứ xử lý hình sự.
Tuy nhiên, các hồ sơ kiến nghị khởi tố của Cơ quan BHXH chuyển đến chỉ bị xử lý vi phạm hành chính các hành vi như chậm đóng, đóng không đúng mức quy định.
Bên cạnh đó, những hồ sơ cơ quan BHXH chuyển giao cho Cơ quan CSĐT chưa đảm bảo; toàn bộ chứng từ tài liệu là bản photo, không có giá trị pháp lý;…
Hai là, Nghị quyết 05/2019 của Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao có xác định trốn đóng bảo hiểm quy định tại Điều 216 của Bộ luật Hình sự là hành vi của người sử dụng lao động có nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ mà gian dối hoặc bằng thủ đoạn khác để không đóng...
Tuy nhiên, qua trao đổi với cơ quan BHXH thì quá trình kiểm tra, xử lý, cơ quan BHXH chỉ có thể xác định là không đóng hoặc đóng không đủ số người thuộc diện tham gia BHXH, BHTN, BHYT và đóng không đúng mức đóng BHXH, BHTN, BHYT quy định … Những hành vi này không đủ cơ sở để xác định được các hành vi đó là trốn đóng hay không đóng do không chứng minh được người có nghĩa vụ cố ý và có hành vi gian dối và bằng thủ đoạn khác theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 05/2019.
Ba là, công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan bảo hiểm diễn ra đã lâu. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã không còn hoạt động hoặc đã chuyển sang địa phương khác. Trong nhiều trường hợp, tổ chức, cá nhân có biểu hiện vi phạm lợi dụng kẽ hở của pháp luật để thay đổi pháp nhân hoặc tuyên bố phá sản để tránh né các nghĩa vụ phải thực hiện đối với NLĐ, gây ra rất nhiều khó khăn cho quá trình điều tra, xác minh. …
![Bà Lượng Thị Tới, Phó Giám đốc Sở LĐ-TB&XH TP.HCM cho biết về tình hình người tham gia BHXH tại TP.HCM. Ảnh: NGUYỄN HIỀN](https://photo-baomoi.bmcdn.me/w700_r1/2024_07_30_114_49766433/9987e7e194ae7df024bf.jpg)
Bà Lượng Thị Tới, Phó Giám đốc Sở LĐ-TB&XH TP.HCM cho biết về tình hình người tham gia BHXH tại TP.HCM. Ảnh: NGUYỄN HIỀN
DN lách luật để không đóng BHXH cho người lao động
Cũng tại hội nghị, bà Lượng Thị Tới, Phó Giám đốc Sở LĐ-TB&XH TP.HCM, cho biết số người lao động tham gia BHXH tăng nhanh từ 2,34 triệu người (năm 2018) đến trên 2,76 triệu người (năm 2023).
Trong đó, số người tham gia BHXH bắt buộc đạt trên 54% và số người tham gia BHXH tự nguyện đạt 2% so với lực lượng lao động từ đủ 15 tuổi trở lên trên địa bàn.
Dù vậy, theo ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó Giám đốc BHXH TP.HCM, hiện nay số người tham gia BHXH, BHYT, BHTN của TP vẫn đạt tỷ lệ thấp so với kế hoạch BHXH Việt Nam giao, số tiền chậm đóng BHXH, BHTN, BHYT còn cao; việc khai thác, phát triển người tham gia BHXH còn hạn chế.
Các nguyên nhân chủ yếu là do lao động không đáp ứng các yêu cầu của DN; chế độ phúc lợi như tiền lương, tiền thưởng thấp; điều kiện làm việc như môi trường làm việc, an toàn lao động, chế độ quản lý...
Cũng theo ông Thanh, từ đầu năm đến nay có 10 DN giảm nhiều với gần 20.000 lao động và nhiều người đã dịch chuyển công việc từ khu vực chính thức sang khu vực phi chính thức. Chính vì thế, người lao động chưa quan tâm đến nhu cầu tuyển dụng của các doanh nghiệp.
Ông Thanh cho biết thêm, căn cứ dữ liệu thuế năm 2023 do BHXH Việt Nam cung cấp, toàn TP có 57.345 đơn vị với hơn 1,4 triệu lao động cần phải rà soát do những đơn vị này có sử dụng lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc nhưng thường lách luật BHXH để không tham gia BHXH cho NLĐ.
Ngoài ra, các DN nhỏ, siêu nhỏ ở ngoài khu công nghiệp thường lách luật cố tình không tham gia BHXH cho NLĐ. Khi cơ quan BHXH xuống kiểm tra các đơn vị này chỉ thấy treo biển hiệu, ngoài ra các đơn vị này nhỏ nên không có tổ chức công đoàn để bảo vệ quyền lợi cho NLĐ nên khi NLĐ mất việc làm, thu nhập bị ảnh hưởng nhưng không được quỹ BHXH đảm bảo chi trả.…
Ba ‘chiêu’ trốn đóng BHXH, vi phạm BHYT
Có ba nhóm thủ đoạn chính mà DN áp dụng để trốn đóng BHXH, vi phạm chính sách BHXH, BHYT được Công an TP.HCM nhận diện.
Thứ nhất, các doanh nghiệp chỉ giao kết hợp đồng lao động và tham gia BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ theo mức lương tối thiểu vùng được quy định hằng năm, dẫn đến tình trạng quỹ tiền lương tham gia BHXH, BHYT, BHTN do cơ quan BHXH đang quản lý thấp hơn rất nhiều lần so quỹ lương thực tế đã chi của các đơn vị.
Bên cạnh đó, nhiều DN chia nhỏ quỹ lương thành các khoản phụ cấp, hỗ trợ nằm trong các khoản không phải đóng BHXH hoặc ký các loại hợp đồng với tên gọi khác nhau như thuê cộng tác viên, hợp đồng khoán hoặc trả lương theo ngày để trốn tránh việc đóng BHXH, BHYT, BHTN…
Thứ hai, gian lận để thụ hưởng các chế độ BHXH. Các đối tượng thực hiện các hành vi như lập khống, giả mạo hồ sơ BHXH làm căn cứ cho việc thanh toán chế độ ốm đau, thai sản hoặc lập hồ sơ khống để làm thủ tục hưởng chế độ hưu trí cho một số người chưa đủ thời gian tham gia BHXH.
Ngoài ra, các đối tượng còn thành lập DN “ma”, sau đó làm hợp đồng tuyển dụng lao động khống cho nhân viên nữ để đăng kí đóng BHXH qua đó trục lợi quỹ BHXH.
Thứ ba, các thủ đoạn liên quan đến quản lý và thực hiện bảo hiểm điển hình như trong lĩnh vực y tế. Cụ thể, các nhân viên y tế lợi dụng chức vụ để kê toa thuốc khống cho người nhà hoặc người thân của nhân viên bệnh viện nhưng thực tế không có bệnh mà nhằm mục đích lấy thuốc BHYT để trục lợi; ….
Bên cạnh đó, còn có một số thủ đoạn cố ý làm trái trong khi thi hành công vụ trong lĩnh vực bảo hiểm như: Cấp giấy chứng nhận nghỉ việc, cấp giấy ra viện, giấy khám thai không đúng quy định;… hưởng chế độ BHXH trái pháp luật.
Thượng tá Ngô Thuận Lăng, Đại diện Công an TP.HCM