Công bố báo cáo thống kê hộ tịch và nguyên nhân tử vong ở Việt Nam

Hội thảo có sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, cơ quan, tổ chức quốc tế, đối tác phát triển và các cơ quan thông tấn, báo chí, người dùng tin trong và ngoài nước. (Ảnh: HNV)

Ngày 12/11, tại Hà Nội, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) phối hợp Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) và Tổ chức Y tế công cộng toàn cầu (Vital Strategies) tổ chức hội thảo công bố “Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch năm 2025” và báo cáo “Thực trạng và xu hướng nguyên nhân tử vong tại Việt Nam giai đoạn 2021-2025”.

Hội thảo là diễn đàn nhằm chia sẻ, thảo luận về kết quả nghiên cứu, đánh giá những khó khăn, hạn chế trong quá trình thu thập và khai thác dữ liệu, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng hệ thống đăng ký và thống kê hộ tịch, dữ liệu nguyên nhân tử vong phục vụ hoạch định chính sách tại Việt Nam.

Phát biểu khai mạc, bà Đỗ Thị Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Thống kê khẳng định, hệ thống đăng ký và thống kê hộ tịch (CRVS) có vai trò vô cùng quan trọng và mang tính nền tảng trong việc bảo đảm quyền nhân thân và quyền pháp lý của mỗi người dân; đồng thời, cung cấp nguồn dữ liệu hành chính thiết yếu, liên tục và có tính bao quát, phục vụ công tác quản lý nhà nước, lập kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực y tế công cộng.

Phó Cục trưởng Cục Thống kê Đỗ Thị Ngọc phát biểu khai mạc. (Ảnh: HNV)

Thực tế, hệ thống cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử toàn quốc do Bộ Tư pháp quản lý những năm qua đã được xây dựng và vận hành hiệu quả. Việc tăng cường sử dụng, khai thác nguồn dữ liệu hành chính này để biên soạn, phân tích các chỉ tiêu thống kê nhân khẩu học và y tế là hướng đi có ý nghĩa chiến lược, góp phần đổi mới phương thức sản xuất thông tin thống kê, giảm sự phụ thuộc vào điều tra, thu thập thông tin trực tiếp và thúc đẩy hiện đại hóa hoạt động thống kê theo hướng tận dụng hiệu quả dữ liệu hành chính.

Trong phát biểu chào mừng, bà Đỗ Lê Thu Ngọc, Trợ lý Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên hợp quốc Việt Nam (UNFPA) bày tỏ cam kết UNFPA sẽ luôn đồng hành tích cực trong hỗ trợ và hợp tác với Việt Nam trong đó có Cục Thống kê liên quan các nội dung liên quan công tác dân số trong đó có thống kê hộ tịch và tử vong.

Đăng ký, thống kê hộ tịch năm 2025: Nhiều kết quả tích cực song vẫn tồn tại

“Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch năm 2025” kế thừa kết quả của Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2021-2024, đồng thời mở rộng phân tích, đánh giá về chất lượng và khả năng khai thác dữ liệu hộ tịch điện tử phục vụ công tác thống kê.

Nguồn: Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch năm 2025.

Đại diện Cục Thống kê (Bộ Tài chính) báo cáo, năm 2025, tỷ lệ đăng ký khai sinh của Việt Nam đạt 83,9%, tỷ lệ đăng ký khai tử đạt 91,4%. Trong số các trường hợp được đăng ký khai sinh trong vòng 5 năm từ khi sinh, số trường hợp đăng ký đúng hạn chiếm 82,5%. Đối với các trường hợp đăng ký khai tử trong năm 2025, số trường hợp đăng ký đúng hạn chiếm 63,9%. Tuy nhiên, tình trạng đăng ký khai sinh, khai tử muộn vẫn còn khá phổ biến ở một số dân tộc thiểu số.

Đáng chú ý, tỷ trọng đăng ký khai sinh quá hạn cao nhất thuộc về dân tộc Xtiêng (60,3%) và Lô Lô (52,1%); trong khi đối với đăng ký khai tử, tỷ trọng đăng ký khai tử quá hạn cao nhất thuộc về dân tộc Chu Ru (70,4%) và Ba Na (69,4%). Đây là những vấn đề cần tiếp tục được quan tâm nhằm bảo đảm quyền đăng ký hộ tịch của người dân và nâng cao tính đầy đủ, kịp thời của dữ liệu.

Dữ liệu hộ tịch điện tử cũng phản ánh những vấn đề dân số đáng quan tâm hiện nay. Tổng tỷ suất sinh năm 2025 đạt 1,66 con/phụ nữ, thấp hơn 0,18 con/phụ nữ so với năm 2024 và thấp hơn 0,2 con/phụ nữ so với năm 2023. Mức sinh thấp tiếp tục là vấn đề cần lưu ý, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang có những thay đổi về quy mô và cơ cấu dân số. Tỷ số giới tính khi sinh đạt 110,1 bé trai trên 100 bé gái, giảm nhẹ so với mức 110,7 của năm 2024 nhưng vẫn cao hơn ngưỡng cân bằng sinh học tự nhiên (104-106 bé trai trên 100 bé gái), cho thấy tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn tiếp diễn.

Năm 2025, tuổi trung bình của người mẹ khi sinh con là 28,7 tuổi, giảm nhẹ so với mức 28,8 tuổi năm 2024. Tuy nhiên, vẫn có sự khác biệt giữa các dân tộc: Phụ nữ dân tộc Hoa và dân tộc Kinh có tuổi trung bình khi sinh con cao nhất, lần lượt là 29,6 và 29,2 tuổi; trong khi ở dân tộc Mông và Xinh Mun, độ tuổi này chỉ là 23,5 tuổi.

Về tình hình tử vong, tuổi trung bình khi chết của các trường hợp được đăng ký năm 2025 là 70,4 tuổi, tăng so với mức 69,9 tuổi năm 2024. Tuổi trung bình khi chết của nữ là 76,3 tuổi, cao hơn 10,6 tuổi so với nam giới (65,7 tuổi).

Bệnh tật là nguyên nhân chủ yếu của tử vong, nhiều nhóm bệnh có xu hướng gia tăng

Theo đại diện Cục Hành chính tư pháp (Bộ Tư pháp), Báo cáo “Thực trạng và xu hướng nguyên nhân tử vong tại Việt Nam giai đoạn 2021-2025” được xây dựng dựa trên việc khai thác dữ liệu đăng ký khai tử, cung cấp bức tranh tổng thể về cơ cấu và xu hướng nguyên nhân tử vong của Việt Nam giai đoạn 2021-2025.

Kết quả cho thấy, bệnh tật là nguyên nhân tử vong chủ yếu, chiếm 64,5% tổng số trường hợp tử vong. Trong nhóm tử vong do bệnh tật, chỉ có 28,0% trường hợp được xác định nguyên nhân bệnh, trong khi 72,0% trường hợp chưa xác định được nguyên nhân cụ thể. Các nhóm nguyên nhân tử vong khác gồm suy yếu do tuổi già (20,6%), tử vong không xác định được nguyên nhân (10,2%) và tử vong do các biến cố bên ngoài (4,8%).

Trong số các trường hợp tử vong do bệnh tật, ung thư, đột quỵ, nhồi máu cơ tim, xơ gan và suy thận là những nguyên nhân đáng chú ý, với số trường hợp tử vong có xu hướng gia tăng trong cả giai đoạn nghiên cứu. Đặc biệt, số trường hợp tử vong do ung thư tăng từ 19,4 nghìn trường hợp năm 2021 lên 46,8 nghìn trường hợp năm 2025, gấp khoảng 2,4 lần. Trung bình, cứ 3 người chết vì ung thư thì có 2 người là nam giới.

Tương tự, số trường hợp tử vong do đột quỵ cũng có xu hướng tăng mạnh, từ 16,0 nghìn trường hợp năm 2021 lên 33,1 nghìn trường hợp năm 2025, gấp 2,07 lần sau 4 năm. Những kết quả này cho thấy gánh nặng tử vong do các bệnh không lây nhiễm đang là vấn đề cần được quan tâm trong công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Đại diện Cục Hành chính tư pháp (Bộ Tư pháp) chia sẻ tại hội thảo. (Ảnh: HNV)

Đối với các trường hợp tử vong do nguyên nhân bên ngoài, tai nạn giao thông là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu và có sự chênh lệch giới rất lớn - nam giới chiếm 78,2% tổng số trường hợp. Bên cạnh tai nạn giao thông, đuối nước và tự tử cũng là những nguyên nhân tử vong đáng chú ý. Tử vong do đuối nước tập trung nhiều ở trẻ em, nhất là nhóm dưới 15 tuổi, trong khi nam giới chiếm khoảng ba phần tư số trường hợp. Đối với tự tử, cả nước ghi nhận khoảng 13,8 nghìn trường hợp trong giai đoạn 2021-2025, trong đó nam giới chiếm 78,8%. Phần lớn các trường hợp tử vong do tự tử ở nam giới tập trung trong độ tuổi lao động (20-54 tuổi).

Bên cạnh những kết quả phân tích về cơ cấu và xu hướng tử vong, báo cáo cũng chỉ ra những hạn chế đáng kể về chất lượng thông tin nguyên nhân tử vong. Trong giai đoạn 2021-2025, có 285,2 nghìn trường hợp tử vong không xác định được nguyên nhân trong dữ liệu hộ tịch điện tử, chiếm 10,2% tổng số trường hợp tử vong được đăng ký khai tử. Tỷ trọng tử vong do suy yếu tuổi già cũng chiếm tới 20,6%, trong khi có tới 72,0% số trường hợp tử vong do bệnh tật chưa xác định được nguyên nhân cụ thể.

Thực trạng này cho thấy việc ghi nhận nguyên nhân tử vong vẫn còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng phân tích, đánh giá chính xác tình hình sức khỏe và gánh nặng bệnh tật của dân số. Do đó, cần tiếp tục chuẩn hóa quy trình ghi nhận, xác nhận và mã hóa nguyên nhân tử vong; nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ thực hiện; đồng thời tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa hệ thống đăng ký hộ tịch và ngành y tế.

Hoàn thiện hệ thống đăng ký và thống kê hộ tịch, nâng cao chất lượng dữ liệu phục vụ hoạch định chính sách

Kết quả của hai báo cáo khẳng định vai trò quan trọng của dữ liệu hộ tịch điện tử không chỉ trong việc bảo đảm quyền đăng ký và xác lập các sự kiện hộ tịch của mỗi người dân, mà còn là nguồn dữ liệu đầu vào thiết yếu để xây dựng hệ thống thống kê hộ tịch và dân số đầy đủ, chính xác, kịp thời.

Thông qua việc khai thác hiệu quả dữ liệu hộ tịch điện tử, các cơ quan quản lý có thêm cơ sở để theo dõi những biến động về dân số, đánh giá xu hướng sinh, tử, cơ cấu dân số và tình hình sức khỏe nhân dân; từ đó cung cấp bằng chứng tin cậy phục vụ xây dựng, thực hiện và đánh giá các chính sách phát triển kinh tế-xã hội, cũng như theo dõi tiến độ thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs).

Trong thời gian tới, các báo cáo khuyến nghị Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống đăng ký và thống kê hộ tịch theo hướng bảo đảm tính đầy đủ, kịp thời, thống nhất và chính xác; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan liên quan; đồng thời nâng cao chất lượng thông tin về nguyên nhân tử vong thông qua cải thiện quy trình ghi nhận, xác nhận và mã hóa nguyên nhân chết.

Đặc biệt, cần tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý hộ tịch và ngành y tế trong việc thu thập, đối chiếu, chuẩn hóa và khai thác thông tin; nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ làm công tác đăng ký, thống kê hộ tịch và ghi nhận nguyên nhân tử vong.

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp nêu trên sẽ góp phần hoàn thiện hệ thống đăng ký và thống kê hộ tịch, nâng cao chất lượng thống kê dân số và y tế, tạo lập nguồn dữ liệu tin cậy phục vụ công tác quản lý, điều hành và hoạch định chính sách, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới.