Công cụ pháp lý mạnh mẽ quản lý hoạt động quảng cáo trong kỷ nguyên số

Sửa đổi để kịp thời quản lý, điều chỉnh thực tiễn hoạt động quảng cáo

Là một trong 12 ngành công nghiệp văn hóa của nước ta, hoạt động quảng cáo luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm, chú trọng, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển đồng bộ trong công cuộc xây dựng ngành công nghiệp văn hóa nhằm tạo ra “sức mạnh mềm” từ văn hóa. Luật Quảng cáo đã góp phần quan trọng cho sự phát triển ngành công nghiệp quảng cáo - một ngành kinh tế sáng tạo.

Nhưng qua 12 năm thực hiện, Luật bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. Đơn cử như, quảng cáo đang phát triển mạnh mẽ và càng ngày một khẳng định được vị trí trong hoạt động doanh nghiệp của cơ chế thị trường. Do vậy, nhiều đối tượng đã lợi dụng sự phổ biến và thông dụng của các phương tiện quảng cáo, đặc biệt là mạng xã hội, người chuyển tải sản phẩm quảng cáo có ảnh hưởng để truyền tải các nội dung quảng cáo sai sự thật, gây ảnh hưởng đến người tiêu dùng. Trong khi đó, Luật Quảng cáo năm 2012 sửa đổi, bổ sung năm 2018 không quy định quyền và nghĩa vụ của người chuyển tải sản phẩm quảng cáo mà chủ yếu tập trung vào trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ, do đó, chưa có chế tài hoặc ràng buộc đối với người chuyển tải sản phẩm quảng cáo trong trường hợp nội dung quảng cáo là không đúng sự thật hoặc yêu cầu người chuyển tải sản phẩm quảng cáo phải là người đã tìm hiểu, sử dụng sản phẩm đó và có trách nhiệm về các nội dung mình cung cấp.

Một số sản phẩm hàng hóa, dịch vụ đặc biệt ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người và môi trường cần phải quy định nội dung bắt buộc phải thể hiện trên sản phẩm quảng cáo nhưng chưa có quy định cụ thể tại Luật Quảng cáo mà nằm trong Nghị định hướng dẫn và nhiều văn bản pháp luật chuyên ngành gây mâu thuẫn, chồng chéo.

Một trong những hạn chế, bất cập nữa của Luật Quảng cáo hiện hành là quy định về quảng cáo trên báo chí. Phần lớn các cơ quan báo chí hiện nay đều hoạt động theo cơ chế tự chủ tài chính, vì vậy phải đối mặt với rất nhiều khó khăn trong việc bảo đảm tự chủ tài chính khi số lượng người xem sụt giảm, khách hàng không còn đầu tư quảng cáo trên các phương tiện này. Vì vậy, các cơ quan báo chí phải tận dụng mọi biện pháp để tối ưu hóa lợi nhuận từ quảng cáo. Trong khi đó, Luật Quảng cáo năm 2012 sửa đổi, bổ sung năm 2018 quy định về quảng cáo trên báo in gây bó buộc cho các cơ quan báo chí trong việc linh hoạt thay đổi các gói quảng cáo, không thể tối ưu giá quảng cáo để cạnh tranh, thu hút doanh nghiệp…

Từ những hạn chế nêu trên của Luật Quảng cáo năm 2012 sửa đổi, bổ sung năm 2018, cùng với sự phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Luật Quảng cáo cần được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện để kịp thời quản lý và điều chỉnh các quan hệ xã hội mới, đang diễn ra ở lĩnh vực này.

Ngày 16/6/2025 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo (Luật Quảng cáo sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 và được Bộ VH,TT&DL đánh giá là tháo gỡ “điểm nghẽn pháp lý” cho quảng cáo trong kỷ nguyên số.

Các nội dung sửa đổi bổ sung của Luật Quảng cáo sửa đổi tập trung chủ yếu vào việc làm rõ nội hàm của các khái niệm về “quảng cáo”, xác định rõ quyền và nghĩa vụ của “người phát hành quảng cáo”, “người chuyển tải sản phẩm quảng cáo”, “quảng cáo trên mạng và quảng cáo xuyên biên giới” trong bối cảnh hai loại hình hoạt động quảng cáo này đang trở nên rất phổ biến hiện nay.

Đơn cử như khái niệm “quảng cáo”, theo Luật Quảng cáo sửa đổi bao gồm cả việc “sử dụng người” nhằm “giới thiệu đến người tiếp nhận quảng cáo về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ”. Quy định này một mặt thể hiện nỗ lực hiện đại hóa khái niệm “quảng cáo” để phản ánh thực tế phát triển của hoạt động quảng cáo nói chung, mặt khác, xác định rõ đối tượng quản lý đối với các hoạt động quảng cáo thông qua người có ảnh hưởng (là chuyên gia, người có uy tín, người được xã hội chú ý trong lĩnh vực, ngành, nghề cụ thể, theo quy định tại khoản 9 Điều 3 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023) cũng như các hình thức truyền thông cá nhân hiện nay.

Để đồng bộ hóa với khái niệm “quảng cáo” được mở rộng, Luật Quảng cáo sửa đổi đồng thời sửa đổi các khái niệm như “người phát hành quảng cáo” (là tổ chức, cá nhân sử dụng người chuyển tải sản phẩm quảng cáo, phương tiện quảng cáo thuộc trách nhiệm quản lý của mình nhằm giới thiệu sản phẩm quảng cáo); “người chuyển tải sản phẩm quảng cáo” (là người trực tiếp quảng cáo, khuyến nghị, xác nhận sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trên mạng hoặc trực tiếp quảng cáo bằng hình thức mặc, treo, gắn, dán, vẽ, sử dụng có mục đích sinh lợi hoặc hình thức khác theo quy định của Chính phủ); bổ sung khái niệm mới “vật thể quảng cáo” (là đồ vật được thiết kế, đặt hoặc sử dụng nhằm mục đích chuyển tải thông tin quảng cáo)…

Kịp thời phản ánh các thay đổi trong hoạt động quảng cáo, Luật Quảng cáo sửa đổi đã bổ sung khái niệm “hoạt động quảng cáo trên mạng” (bao gồm quảng cáo trên báo điện tử, trang thông tin điện tử, mạng xã hội, ứng dụng trực tuyến, nền tảng số có kết nối Internet). Người kinh doanh dịch vụ quảng cáo trên mạng có rất nhiều trách nhiệm để ngăn chặn quảng cáo vi phạm.

Thúc đẩy ngành quảng cáo phát triển bền vững trong dòng chảy công nghiệp văn hóa

Khẳng định Luật Quảng cáo sửa đổi là bước hoàn thiện quan trọng nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thực tiễn phát triển của thị trường quảng cáo hiện nay, trao đổi với truyền thông, bà Ninh Thị Thu Hương - Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, Bộ VH,TT&DL đặc biệt nhấn mạnh những quy định mới về quảng cáo trên môi trường số và nền tảng xuyên biên giới là một trong những điểm tiến bộ, đột phá nhất của Luật lần này. Đây là bước đi tất yếu nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn, đồng thời tạo ra công cụ pháp lý mạnh mẽ hơn để quản lý hiệu quả hoạt động quảng cáo trong kỷ nguyên số, bảo đảm thị trường minh bạch, công bằng và lành mạnh hơn.

Luật Quảng cáo sửa đổi là công cụ pháp lý mạnh mẽ quản lý hoạt động quảng cáo trong kỷ nguyên số. (Ảnh minh họa - Nguồn: ST)

Theo bà Ninh Thị Thu Hương, thứ nhất, trước đây, Luật Quảng cáo năm 2012 sửa đổi, bổ sung năm 2018 chưa có quy định điều chỉnh cụ thể hoạt động quảng cáo trên các nền tảng xuyên biên giới như: Facebook, Youtube, Tiktok. Điều này tạo ra khoảng trống pháp lý, khiến cơ quan quản lý khó xử lý vi phạm. Luật mới đã bổ sung quy định về quảng cáo trên mạng, làm cơ sở pháp lý buộc các nền tảng này phải tuân thủ pháp luật Việt Nam. Đây là cơ chế quản lý hiện đại, phù hợp thông lệ quốc tế.

Thứ hai, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể. Lần đầu tiên, luật quy định rõ nghĩa vụ của người chuyển tải sản phẩm quảng cáo, trong đó có những người có ảnh hưởng (KOLs/KOCs). Họ phải xác minh thông tin, tài liệu liên quan đến sản phẩm, dịch vụ trước khi quảng cáo; không được giới thiệu sản phẩm mà bản thân chưa từng sử dụng hoặc chưa nắm rõ. Điều này giúp ngăn chặn quảng cáo sai sự thật, đồng thời nâng cao tính chuyên nghiệp và trách nhiệm xã hội của KOLs/KOCs.

Thứ ba, bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng. Khi thông tin quảng cáo phải minh bạch, trung thực và có cơ chế xử lý vi phạm rõ ràng, người tiêu dùng sẽ được bảo vệ hiệu quả hơn. Cơ quan quản lý cũng có cơ sở để xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng không gian mạng để lách luật, phát tán quảng cáo sai sự thật.

“Chúng tôi kỳ vọng Luật Quảng cáo sửa đổi sẽ mang lại những tác động thực tiễn tích cực và sâu rộng trên cả ba phương diện. Về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật Quảng cáo sửa đổi đã đặt ra yêu cầu pháp lý cụ thể đối với “người chuyển tải sản phẩm quảng cáo” - trong đó có các cá nhân có ảnh hưởng (KOLs/KOCs) - buộc họ phải xác minh thông tin, tài liệu liên quan đến sản phẩm, dịch vụ trước khi giới thiệu. Điều này giúp hạn chế tình trạng quảng cáo sai sự thật, “thổi phồng” công dụng, đồng thời bảo vệ trực tiếp quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, tránh những rủi ro, thiệt hại về tài chính và sức khỏe.

Về tạo môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh, Luật Quảng cáo sửa đổi mở ra sân chơi công bằng cho các doanh nghiệp. Những đơn vị kinh doanh chân chính, tuân thủ pháp luật sẽ được bảo vệ, trong khi các hành vi quảng cáo lừa dối, cạnh tranh không lành mạnh sẽ bị xử lý nghiêm. Việc cải cách thủ tục hành chính, bãi bỏ các quy định không còn phù hợp và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm cũng giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí, tập trung cho sản xuất kinh doanh, đúng với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Về nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, Luật Quảng cáo sửa đổi đã bổ sung công cụ pháp lý để quản lý quảng cáo trong kỷ nguyên số, đặc biệt trên mạng xã hội và các nền tảng xuyên biên giới, bắt kịp tốc độ phát triển công nghệ và xu thế toàn cầu. Đồng thời, việc phân công, phân cấp rõ ràng hơn cho chính quyền địa phương sẽ giúp quản lý sát thực tiễn, nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm.

Những điểm mới này sẽ góp phần xây dựng một môi trường quảng cáo minh bạch, chuyên nghiệp, văn minh, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành quảng cáo nói riêng và các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam nói chung”, theo Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện Ninh Thị Thu Hương.

Hồng Minh - Hương Giang