Du lịch Việt Nam với bài toán chuyển đổi mô hình bền vững

Du khách tham quan làng hoa Sa Đéc, Đồng Tháp

Được phê duyệt ngày 25.12.2024 và chính thức khởi động vào 28.2.2025, Dự án ST4SD đã triển khai nhiều hoạt động với sự chỉ đạo của Lãnh đạo Bộ VHTTDL, sự hỗ trợ của nhà tài trợ Tổng cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ (SECO) và nỗ lực của đơn vị thực hiện. Đến nay, dự án đã đạt những kết quả tích cực ở cả 3 hợp phần: hỗ trợ chính sách và đối thoại công - tư; nâng cao năng lực các cơ sở đào tạo; phát triển điểm đến và hỗ trợ doanh nghiệp du lịch theo hướng bền vững.

Một trong những vấn đề lớn nhất của du lịch bền vững là tính thực chất. Thực tế cho thấy không ít chương trình dừng ở hội thảo, nghiên cứu hoặc khuyến nghị chính sách. Với ST4SD, năm 2025 bước đầu cho thấy cách tiếp cận khác, khi các hoạt động đã tạo ra tác động cụ thể tại điểm đến.

Phát biểu tại hội nghị tổng kết năm 2025 của Dự án ST4SD vừa diễn ra ngày 9.1 ở Hà Nội, Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh nhấn mạnh, các kết quả của dự án không chỉ nằm trên giấy mà đã đi vào đời sống du lịch địa phương. Việc thôn Lô Lô Chải (Tuyên Quang) và làng rau Trà Quế (Đà Nẵng) được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới” cho thấy khi chính sách, hỗ trợ kỹ thuật và cộng đồng gặp nhau, du lịch bền vững có thể tạo ra giá trị thực.

Tuy nhiên, chính những thành công này lại đặt ra vấn đề tiếp theo: khả năng nhân rộng. Lô Lô Chải hay Trà Quế là những mô hình điểm được đầu tư bài bản, có sự đồng hành của chuyên gia và cơ quan quản lý. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để các địa phương khác, với nguồn lực hạn chế hơn, có thể áp dụng các nguyên tắc tương tự để du lịch bền vững không phải là một “đặc quyền” của số ít điểm đến.

Làng rau Trà Quế (Đà Nẵng) được vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2024

Một vấn đề then chốt khác được ST4SD quan tâm tới là chất lượng nguồn nhân lực. Chương trình đào tạo Quản trị Du lịch và Khách sạn cao cấp Swiss EHT và mạng lưới chuyên gia Thụy Sỹ - Việt Nam được xem là nỗ lực nhằm giải quyết điểm yếu lâu nay của du lịch Việt Nam: thiếu tư duy quản trị theo chuẩn quốc tế. Năm 2025, dự án đã triển khai 10 khóa đào tạo, qua đó hình thành đội ngũ giảng viên đạt chứng nhận, đồng thời các hoạt động kết nối chuyên gia cũng bắt đầu được mở rộng và lan tỏa.

Theo Cục trưởng Nguyễn Trùng Khánh, đây là nền tảng quan trọng cho phát triển nguồn nhân lực bền vững. Tuy vậy, thách thức vẫn nằm ở khả năng đưa những chuẩn mực này đến khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn chiếm tỉ trọng lớn nhưng ít có điều kiện tiếp cận các chương trình đào tạo chuyên sâu.

Bên cạnh đó, quản trị điểm đến cũng nổi lên như một vấn đề cốt lõi. ST4SD tiếp cận bài toán này thông qua hỗ trợ chính sách, đối thoại công - tư và thúc đẩy mô hình quản lý điểm đến theo hướng DMO (tổ chức điều phối thống nhất giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng tại điểm đến), cùng việc xây dựng và áp dụng Bộ chỉ số Phát triển Du lịch Việt Nam (VTDI).

Đây là bước chuyển quan trọng từ quản lý dựa trên cảm tính sang quản lý dựa trên dữ liệu. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng hiệu quả của các công cụ này phụ thuộc rất lớn vào năng lực điều phối của địa phương, đặc biệt trong bối cảnh bộ máy quản lý thay đổi sau sắp xếp lại địa giới hành chính.

Góc nhìn từ phía nhà tài trợ càng làm rõ hơn những thách thức dài hạn. Phát biểu tại hội nghị, bà Sibylle Bachmann, Trưởng đại diện Tổng cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ tại Việt Nam ghi nhận, năm 2025 là năm đột phá của du lịch Việt Nam với việc đón 21,2 triệu lượt khách quốc tế. Tuy nhiên, tăng trưởng nhanh không đồng nghĩa với phát triển bền vững. Biến đổi khí hậu đang gây áp lực ngày càng lớn lên điểm đến và hạ tầng; việc thiếu hụt kĩ năng và chi phí gia tăng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dịch vụ.

Theo bà Sibylle Bachmann, nếu không được quản trị tốt, tốc độ phát triển cao có thể dẫn tới khai thác quá mức tài nguyên thiên nhiên và văn hóa, làm suy yếu nền tảng phát triển lâu dài.

Dự án ST4SD được triển khai tại Tuyên Quang (trước đây là Hà Giang), Đà Nẵng (trước đây là Quảng Nam) và Đồng Tháp giai đoạn 2024 - 2027, hướng tới thúc đẩy du lịch bền vững thông qua hỗ trợ chính sách, đối thoại công - tư, phát triển chương trình đào tạo Quản trị Du lịch và Khách sạn cao cấp Swiss EHT cùng mạng lưới chuyên gia Thụy Sỹ - Việt Nam, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo, áp dụng tiêu chuẩn du lịch bền vững và phát triển sản phẩm tại ba địa phương mục tiêu.

Những vấn đề này được phản chiếu khá rõ qua thực tiễn tại các địa phương tham gia dự án. Bà Nguyễn Thị Hoài, Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Tuyên Quang cho biết, năm 2025 du lịch địa phương này tăng trưởng 34% so với năm 2024, từng bước định vị hình ảnh du lịch xanh và du lịch văn hóa. Tuy nhiên, trong bối cảnh sáp nhập tỉnh, bài toán đặt ra là phải khảo sát, định vị lại không gian phát triển và bảo vệ các danh hiệu quốc tế đã đạt được.

Du thuyền trên hồ Na Hang (Tuyên Quang)

Đà Nẵng đã ghi nhận các kết quả nổi bật như ban hành Bộ Tiêu chí Du lịch Xanh, đẩy mạnh đào tạo nâng cao năng lực ngành du lịch, làng rau Trà Quế được công nhận là Làng Du lịch tốt nhất thế giới năm 2024… Dù vậy, thành phố cũng cần mở rộng đào tạo chuyên gia tại các cơ sở lưu trú lớn, phát triển sản phẩm du lịch theo khung chính sách phù hợp thực tiễn Việt Nam, tăng cường kết nối doanh nghiệp du lịch xanh và nghiên cứu xây dựng hệ thống chứng nhận riêng cho dự án ST4SD.

Theo ông Võ Phạm Tân, Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Đồng Tháp, tại địa phương này du lịch được xác định là lĩnh vực ưu tiên trong không gian phát triển mới, nhưng yêu cầu tích hợp quy hoạch và nguồn lực vẫn là thách thức lớn…

Từ những vấn đề được đặt ra, có thể thấy ST4SD không chỉ mang lại các kết quả cụ thể trong năm 2025, mà còn đóng vai trò như một “tấm gương soi” cho những điểm nghẽn của du lịch Việt Nam. Hội nghị tổng kết vì vậy không chỉ là dịp nhìn lại thành quả, mà còn cho thấy rõ câu hỏi trung tâm của giai đoạn tới: Làm thế nào để du lịch bền vững không dừng ở mô hình điểm hay dự án thí điểm, mà trở thành phương thức phát triển chủ đạo của toàn ngành?

Chia sẻ kế hoạch năm 2026, ông Olivier Messmer - Chuyên gia trưởng Dự án cho biết, ST4SD sẽ triển khai các hợp phần theo hướng đồng bộ và đi vào chiều sâu, gắn với những chỉ số đầu ra rõ ràng. Trọng tâm của dự án là tiếp tục hỗ trợ hoàn thiện chính sách, thúc đẩy đối thoại công - tư, điều chỉnh và áp dụng Bộ chỉ số Phát triển Du lịch Việt Nam (VTDI) trong quản lý điểm đến bền vững, đồng thời triển khai các sáng kiến marketing sáng tạo và tăng cường trao đổi, học hỏi kinh nghiệm quốc tế.

Cùng với đó, dự án sẽ đẩy mạnh Chương trình Swiss EHT và mạng lưới chuyên gia nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch; mở rộng hỗ trợ phát triển điểm đến và doanh nghiệp tại Tuyên Quang, Đà Nẵng và Đồng Tháp theo định hướng du lịch xanh và đổi mới sáng tạo. Hoạt động truyền thông, giám sát và đánh giá tiếp tục được tăng cường để minh bạch hóa dữ liệu và nâng cao hiệu quả chung của dự án…

Có thể nói, cách giải quyết những vấn đề này trong năm 2026, năm bản lề của ST4SD, sẽ góp phần quyết định giá trị lâu dài của dự án cũng như hướng đi của du lịch Việt Nam trong thời gian tới.

PHÚC BÌNH