Công đoàn kết nối, khơi dậy sáng kiến trong sản xuất

Trong mối liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, tổ chức Công đoàn có vai trò kết nối, khơi dậy sáng kiến từ thực tiễn sản xuất, đồng hành cùng người lao động thích ứng với những thay đổi của công nghệ.

Đưa bài toán sản xuất vào giảng đường

Lãnh đạo Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội nắm bắt tình hình và trao quà cho công nhân đang làm việc tại Dự án Xây dựng, lắp đặt bổ sung một số trạm bơm hồ, bể điều tiết, hệ thống đường ống thoát nước lưu vực Tô Lịch, Tả Nhuệ. Ảnh: Hải Hà.

Một dây chuyền cần giảm thao tác thừa, một thiết bị phải cải tiến để tiết kiệm năng lượng hay quy trình vận hành cần ứng dụng công nghệ số. Đó là những vấn đề doanh nghiệp gặp phải hằng ngày và cũng có thể trở thành đề tài nghiên cứu của các cơ sở đào tạo. Đây là một trong những yêu cầu đặt ra đối với mô hình liên kết Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực phát triển.

Thực tế, nhiều cơ sở đào tạo có các đề tài nghiên cứu khoa học, sản phẩm công nghệ và đội ngũ giảng viên, sinh viên có năng lực chuyên môn. Tuy nhiên, không phải công trình nào cũng tìm được địa chỉ ứng dụng. Trong khi đó, doanh nghiệp thường xuyên cải tiến quy trình, giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm và tự động hóa sản xuất nhưng chưa có cơ chế kết nối hiệu quả với các đơn vị nghiên cứu.

TS, Nhà giáo Ưu tú Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, cho rằng muốn rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn, trước hết các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải thay đổi tư duy, chuyển từ đào tạo những gì mình có sang đào tạo theo nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động. Về phía doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu thiết kế chương trình, biên soạn giáo trình, tổ chức đào tạo, hướng dẫn thực hành đến đánh giá kết quả và tuyển dụng.

Tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, thời lượng thực hành chiếm tới 70% quá trình học tập. Sinh viên không chỉ học kiến thức chuyên môn mà còn được tiếp cận môi trường sản xuất, rèn luyện kỹ năng nghề, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), ngoại ngữ và khả năng làm việc nhóm.

Tuy nhiên, điều ông Khánh nhấn mạnh, không chỉ là đào tạo để sinh viên có thể làm việc ngay sau khi tốt nghiệp, mà còn phải mở rộng hợp tác sang lĩnh vực nghiên cứu và phát triển công nghệ. Theo đó, những vấn đề doanh nghiệp đang gặp phải cần được chuyển hóa thành đề tài nghiên cứu cụ thể. Giảng viên và sinh viên tham gia tìm giải pháp; doanh nghiệp phối hợp thử nghiệm, đánh giá và ứng dụng; Nhà nước hỗ trợ cơ chế, chính sách và nguồn lực để quá trình hợp tác được triển khai thuận lợi.

Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội đang hợp tác với các đối tác nghiên cứu cải tiến dây chuyền đưa hàng lên máy bay tại sân bay Nội Bài, ứng dụng công nghệ IoT trong tiết kiệm điện và triển khai các giải pháp phục vụ nông nghiệp công nghệ cao. Những ví dụ này cho thấy nghiên cứu không nhất thiết phải bắt đầu từ những vấn đề quá lớn hay công nghệ quá phức tạp.

Khơi dậy sáng kiến, giúp người lao động làm chủ công nghệ

Nếu nhà trường góp phần tạo ra tri thức và giải pháp công nghệ, thì ngay trên dây chuyền sản xuất, người lao động cũng là một nguồn lực đổi mới sáng tạo không thể bỏ qua. Bà Đinh Lệ Hoa, Phó Chủ tịch Công đoàn Tổng công ty May 10, cho biết trong ngành dệt may, những sáng kiến xuất phát từ công việc hằng ngày của công nhân có thể tác động trực tiếp đến năng suất sản xuất. Đổi mới sáng tạo, theo bà Hoa, không nhất thiết phải là những công trình lớn hay khoản đầu tư công nghệ hàng tỷ đồng. Ở quy mô nhỏ, nhiều sáng kiến bắt nguồn từ kinh nghiệm, sự quan sát và hiểu biết của người lao động đối với chính công việc mình đảm nhiệm.

Tại Tổng công ty May 10, Công đoàn phối hợp với chuyên môn tổ chức các phong trào thi đua “Lao động giỏi, lao động sáng tạo”, hội thi cải tiến kỹ thuật, qua đó phát hiện và đề xuất áp dụng những sáng kiến có hiệu quả. Từ những hoạt động này, người lao động được khuyến khích không chỉ hoàn thành công việc theo quy trình có sẵn mà còn chủ động suy nghĩ, tìm phương pháp làm việc tốt hơn.

Vai trò của Công đoàn không dừng ở việc phát động phong trào hay ghi nhận thành tích. Thông qua việc gần gũi, nắm bắt tâm tư và lắng nghe ý kiến công nhân, tổ chức Công đoàn phát hiện những bất cập trong quá trình sản xuất, tập hợp đề xuất của người lao động để trao đổi với doanh nghiệp. Những kinh nghiệm từ thực tiễn ấy, nếu được tiếp nhận và nghiên cứu đúng hướng, có thể trở thành cơ sở cho các hoạt động cải tiến kỹ thuật, đổi mới quy trình.

Đặc biệt, khi doanh nghiệp chuẩn bị đầu tư thiết bị mới hoặc thay đổi công nghệ quy mô lớn, Công đoàn tham gia từ sớm, phối hợp xây dựng kế hoạch đào tạo, nắm bắt tâm tư và hỗ trợ người lao động thích ứng. Đây là khâu quan trọng bởi một trong những rào cản của chuyển đổi công nghệ là tâm lý lo ngại của người lao động trước nguy cơ thay đổi vị trí việc làm, phải học lại kỹ năng hoặc giảm thu nhập trong thời gian đào tạo.

Ở góc độ thị trường lao động, ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, nhận định khoảng cách giữa người tìm việc và doanh nghiệp hiện nay không chỉ nằm ở trình độ chuyên môn mà còn ở khả năng vận dụng công nghệ, thích ứng với môi trường làm việc và tư duy đổi mới. Doanh nghiệp không chỉ tìm người biết công nghệ mà cần người sử dụng được công nghệ để nâng cao năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả công việc.

Theo ông Thành, khoảng cách lớn nhất hiện nay là khả năng chuyển hóa kiến thức, kỹ năng thành hiệu quả công việc thực tế, cùng năng lực tự học và thích ứng liên tục. Vì vậy, đào tạo không thể chỉ dừng ở việc trang bị kiến thức mà phải hướng tới năng lực thực hành, năng lực số và khả năng học tập suốt đời.

Để giải quyết vấn đề này, mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, gắn với thực hành và dự án thực tế cần được chú trọng. Doanh nghiệp tham gia xác định chuẩn đầu ra, yêu cầu kỹ năng và nhu cầu tuyển dụng; nhà trường cập nhật chương trình, tổ chức đào tạo phù hợp; cơ quan quản lý và các trung tâm dịch vụ việc làm cung cấp thông tin, dự báo nhu cầu nhân lực, kết nối cung - cầu lao động.

Trong mối liên kết đó, Công đoàn có thể tham gia từ khâu nắm bắt nhu cầu học nghề, nâng cao kỹ năng của người lao động đến phối hợp với doanh nghiệp tổ chức đào tạo. Đặc biệt, cần quan tâm đến nhóm lao động gặp khó khăn về thời gian, thu nhập và chi phí học tập, tạo điều kiện để họ có thể vừa làm việc vừa nâng cao trình độ. Khi người lao động được tạo điều kiện học tập và nhìn thấy lợi ích thiết thực từ việc nâng cao kỹ năng, họ sẽ chủ động hơn trong tiếp cận công nghệ mới.

Tổ chức Công đoàn, tuy không thay thế vai trò nghiên cứu của nhà trường hay trách nhiệm đầu tư công nghệ của doanh nghiệp, nhưng có thể góp phần đưa tiếng nói, kinh nghiệm và sáng kiến của công nhân vào quá trình đổi mới. Đồng thời, thông qua đối thoại, thương lượng và các hoạt động chăm lo, Công đoàn giúp người lao động có thêm điều kiện học tập, nâng cao kỹ năng, yên tâm thích ứng với những thay đổi trong sản xuất.

Khi doanh nghiệp chủ động đặt hàng, nhà trường sẵn sàng giải quyết những bài toán thực tế, Nhà nước tạo cơ chế khuyến khích và Công đoàn khơi dậy, kết nối sức sáng tạo của người lao động, đổi mới sẽ không còn là nhiệm vụ riêng của một bộ phận nghiên cứu. Đó sẽ trở thành năng lực được nuôi dưỡng từ giảng đường đến nhà máy, từ phòng thí nghiệm đến từng công đoạn sản xuất.