Công khai doanh nghiệp bỏ địa chỉ: Chắn rủi ro, bảo vệ người ngay

Tại dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế mới, Bộ Tài chính đề xuất công khai thông tin người nộp thuế ngừng hoạt động hoặc bỏ địa chỉ kinh doanh. Dữ liệu công bố gồm họ tên và một phần thông tin định danh bị che. Đề xuất nhằm cảnh báo rủi ro, bảo vệ người mua hóa đơn, giúp dân phát hiện bị đánh cắp ID.

Hàng trăm ngàn doanh nghiệp "ma" đang cản trở nền kinh tế, tiếp tay mua bán hóa đơn khống và gây rủi ro cho các đơn vị làm ăn chân chính. Vì vậy, đề xuất sửa đổi pháp lý gần đây được đánh giá là tín hiệu tích cực để minh bạch hóa, dù việc thực thi vẫn còn nhiều thách thức.

Màng lọc cảnh báo, bảo vệ giao dịch ngay tình

Việc sớm công khai danh sách (có che giấu một phần dãy số định danh để bảo mật) lại là một "cứu cánh" vô cùng cần thiết. Câu chuyện bi đát của chị Hiền (TP.HCM) là một ví dụ điển hình. Cuối năm ngoái, khi đang làm thủ tục xuất cảnh tại sân bay Tân Sơn Nhất để đi du lịch, chị Hiền bàng hoàng khi bị lực lượng chức năng từ chối phục vụ.

Lý do là hệ thống ghi nhận chị đang là giám đốc đại diện pháp luật của một công ty nợ thuế, bỏ địa chỉ kinh doanh. Trong khi chị Hiền không liên quan gì đến công ty nợ thuế trên. Cái kết, chị phải lên xuống sở ngành, qua cơ quan công an vẫn đang chờ xác minh giả mạo lấy thông tin của chị.

“Nếu danh sách này được công khai sớm, tôi đã có thể tra cứu và chủ động khiếu nại từ đầu, thay vì chịu hàm oan và bị cấm xuất cảnh ngay giữa sân bay", chị Hiền chia sẻ.

Công khai thông tin doanh nghiệp bỏ địa chỉ giúp minh bạch môi trường kinh doanh, bảo vệ người ngay. Ảnh minh họa: QH

Không chỉ cá nhân, các doanh nghiệp đang chèo chống làm ăn thật cũng rất cần một cơ chế minh bạch thông tin như vậy. Bà M., giám đốc một công ty thương mại vật liệu xây dựng tại phường Thủ Đức, cho biết công ty bà từng may mắn thoát một án phạt truy thu thuế khổng lồ nhờ kế toán tinh ý cắt đứt giao dịch với một nhà cung cấp thép có dấu hiệu "lặn mất tăm".

"Nếu có một danh sách công bố chính thức và cập nhật liên tục từ cơ quan thuế, các doanh nghiệp chân chính như chúng tôi sẽ có ngay công cụ đối chiếu đáng tin cậy để chủ động ngừng giao dịch, né tránh kịp thời những đối tác rủi ro", bà M. bộc bạch.

Đồng tình với những lợi ích thực tiễn này, Luật sư Nguyễn Đức Nghĩa (Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý Doanh nghiệp nhỏ và vừa - HUBA) nhấn mạnh rằng việc công khai thông tin có giá trị cốt lõi nhất là bảo vệ "giao dịch ngay tình".

Ông lập luận: "Cần phải luật hóa rõ ràng, mốc thời gian cơ quan thuế chính thức công bố danh sách bêu tên trên cổng thông tin điện tử chính là chứng cứ pháp lý quan trọng nhất.

Nếu một doanh nghiệp làm ăn thật có mua bán hàng hóa, nhận hóa đơn trước thời điểm công ty kia bị bêu tên bỏ trốn, thì giao dịch đó bắt buộc phải được pháp luật công nhận là hợp pháp. Tuyệt đối không được hồi tố, bắt doanh nghiệp mua hàng phải chịu vạ lây".

Dù ủng hộ nhiệt tình, Luật sư Nghĩa cũng đưa ra lời cảnh báo nghiêm khắc về quy trình thực thi. Việc "bêu tên" một doanh nghiệp hay cá nhân lên không gian mạng ảnh hưởng sống còn đến uy tín của họ.

Do đó, cơ quan quản lý không thể chỉ ngồi trong phòng giấy để chốt danh sách. Cần phải khôi phục vai trò rà soát từ cơ sở, yêu cầu phối hợp chặt tiếp với lực lượng công an phường, xã, chính quyền địa phương để xác minh thực địa khách quan, đảm bảo không có bất kỳ ai bị bêu danh oan uổng.

Việc công khai doanh nghiệp bỏ trốn giúp đối tác chân chính tránh được các rủi ro pháp lý oan. Ảnh: QH

Hoàn thiện quy trình giải thể, mở lối ra cho doanh nghiệp

Đánh giá cao nỗ lực làm sạch môi trường kinh doanh của Bộ Tài chính, Luật sư Trần Xoa, Chuyên gia thuế cho rằng đây là thời điểm "vàng" để ngành thuế tiến thêm một bước trong việc tháo gỡ tận gốc những vướng mắc thủ tục cho người dân.

Nhìn vào con số hơn 300.000 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký (chiếm gần 30% tổng số doanh nghiệp), Luật sư Xoa nhận định đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để cơ quan quản lý rà soát, làm sạch và phân loại dữ liệu khổng lồ này. Thực tế, không phải tất cả doanh nghiệp rời khỏi địa chỉ đăng ký đều có mục đích trục lợi hay trốn thuế.

"Rất nhiều doanh nghiệp làm ăn chân chính nhưng gặp khó khăn, thua lỗ đã chủ động nộp hồ sơ xin giải thể đàng hoàng. Tuy nhiên, thời gian qua, khâu kiểm tra, quyết toán thuế để hoàn tất thủ tục đôi khi còn kéo dài. Trong thời gian chờ đợi, doanh nghiệp đã cạn kiệt tài chính, không kham nổi chi phí thuê mặt bằng nên đành rời đi, dẫn đến việc hệ thống ghi nhận là bỏ địa chỉ kinh doanh", Luật sư Xoa phân tích.

Công bố danh sách doanh nghiệp bỏ trốn tạo mốc pháp lý vững chắc bảo vệ giao dịch ngay tình. Ảnh: QH

Từ góc nhìn thấu cảm đó, chuyên gia kiến nghị giải pháp căn cơ nhất là cơ quan thuế cần đẩy nhanh hơn nữa tiến độ xử lý hồ sơ giải thể, tối ưu hóa quy trình kiểm tra đối với các doanh nghiệp báo lỗ. Khi cơ quan quản lý tạo được một "lối ra" thông thoáng, hỗ trợ doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường một cách thuận lợi và hợp pháp, danh sách doanh nghiệp mang tiếng "bỏ trốn" sẽ tự động giảm đi đáng kể.

Bên cạnh đó, để chính sách thực sự mang lại giá trị kiến tạo, Luật sư Trần Xoa đề xuất cần đẩy mạnh liên thông dữ liệu hành chính. Khi người dân phát hiện bị lợi dụng thông tin cá nhân để lập công ty, thay vì phải tự mình gõ cửa nhiều cơ quan (Sở Tài chính, Thuế, Công an), các ban ngành nên thiết lập một cơ chế tiếp nhận và xử lý "một cửa".

"Khi các cơ quan quản lý chủ động phối hợp, đối chiếu thông tin nội bộ để giải quyết vướng mắc cho người dân, chính sách không chỉ phát huy sức mạnh quản lý mà còn thể hiện rõ tinh thần chính quyền đồng hành, phục vụ nhân dân", Luật sư Xoa nhấn mạnh.