Công nghệ Deepfake và yêu cầu nâng cao cảnh giác trên không gian mạng

Cán bộ Bộ Tư lệnh 86 thực hiện nhiệm vụ tác chiến thông tin bảo vệ các sự kiện chính trị trọng đại của đất nước. Ảnh: Bộ Tư lệnh 86

Nguy cơ từ thông tin giả mạo

Trong cuộc tổng tuyển cử tại Ấn Độ năm 2024, nhiều video lợi dụng công nghệ Deepfake để giả mạo hình ảnh hai diễn viên Bollywood Aamir Khan và Ranveer Singh được phát tán trên mạng xã hội. Những video này thu hút hàng trăm nghìn lượt xem, gây lo ngại về khả năng lợi dụng công nghệ để tác động đến nhận thức chính trị của cử tri. Vụ việc cho thấy, khi hình ảnh và uy tín của người nổi tiếng bị sử dụng trái phép, thông tin giả mạo có thể nhanh chóng tiếp cận công chúng và gây khó khăn cho việc xác định sự thật.

Phân tích về nguy cơ này, Thiếu tướng Nguyễn Hồng Quân, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược quốc phòng nhận định, sự phát triển mạnh mẽ của AI và công nghệ giả mạo hình ảnh, âm thanh đang tạo ra một dạng công cụ có thể bị lợi dụng để tác động đến an ninh, trật tự và nhận thức xã hội. Trên không gian mạng, các đối tượng có thể lợi dụng công nghệ Deepfake để giả mạo phát ngôn của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, xuyên tạc chủ trương, đường lối hoặc bôi nhọ cán bộ. Công nghệ này cũng có thể bị lợi dụng để tạo dựng hình ảnh, video sai sự thật về thiên tai, dịch bệnh, gây hoang mang trong cộng đồng; hoặc phục vụ các thủ đoạn lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

Mạng xã hội tiếp tục làm tăng thách thức này. Những video ngắn có nội dung gây sốc, kích động cảm xúc hoặc tạo tranh cãi thường dễ thu hút sự chú ý và được chia sẻ nhanh chóng. Khi người dùng tương tác, nội dung có thể tiếp tục được đề xuất tới những người khác, mở rộng phạm vi tiếp cận. Nếu kết hợp với các tài khoản giả mạo hoặc hoạt động chia sẻ có chủ đích, một video sai sự thật có thể lan truyền trước khi cơ quan chức năng hoặc nguồn tin đáng tin cậy kịp đưa ra thông tin xác minh.

Trong môi trường có lượng thông tin lớn và tốc độ lan truyền nhanh, người dùng dễ bị tác động bởi những nội dung xuất hiện nhiều lần hoặc được nhiều tài khoản chia sẻ. Tâm lý đám đông, định kiến cá nhân và thói quen tiếp nhận thông tin thiếu kiểm chứng có thể khiến người xem vội vàng tin tưởng, bình luận hoặc phát tán nội dung giả mạo. Vì vậy, nguy cơ các đối tượng xấu lợi dụng công nghệ Deepfake không chỉ nằm ở khả năng tạo các hình ảnh, âm thanh giả mạo, mà còn ở cách chúng sử dụng các video giả để dẫn dắt nhận thức và hành vi của người tiếp nhận.

Nâng cao kỹ năng kiểm chứng thông tin

Việc phân biệt thật - giả trên mạng xã hội ngày càng khó khăn, khi công nghệ tạo nội dung phát triển nhanh. Theo chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu, các sản phẩm giả mạo vẫn có thể để lộ những dấu hiệu bất thường về hình ảnh, âm thanh hoặc chuyển động. Tuy nhiên, những dấu hiệu này không phải lúc nào cũng xuất hiện rõ ràng, cũng không đủ để kết luận một video là giả. Do đó, người dùng không nên chỉ dựa vào cảm nhận bằng mắt thường mà cần kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn.

Trước một video hoặc đoạn ghi âm gây chú ý, nhất là nội dung liên quan đến lãnh đạo, cơ quan chức năng, tình hình an ninh, quốc phòng hoặc những sự kiện nhạy cảm, người dùng cần bình tĩnh, kiểm tra nguồn đăng tải và đối chiếu với thông tin từ các cơ quan báo chí, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền. Nếu chưa có đủ căn cứ xác thực, không nên vội tin, bình luận theo hướng khẳng định hoặc chia sẻ rộng rãi. Khi phát hiện dấu hiệu giả mạo, cần tìm kiếm thông tin kiểm chứng và sử dụng các kênh phù hợp để phản ánh.

Trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi, các dấu hiệu kỹ thuật dùng để nhận biết nội dung giả mạo cũng có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời. Vì vậy, năng lực tự kiểm chứng thông tin cần được coi là một kỹ năng thiết yếu của người tham gia không gian mạng. Mỗi cá nhân cần chủ động trang bị kiến thức về an toàn thông tin, hiểu các thủ đoạn lừa đảo phổ biến, tuân thủ quy định pháp luật và chịu trách nhiệm với nội dung mình đăng tải, chia sẻ.

Bên cạnh trách nhiệm của từng cá nhân, việc nâng cao nhận thức cộng đồng cũng cần được quan tâm. Các cơ quan, tổ chức, trường học và đơn vị có thể tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng nhận diện thông tin giả mạo, bảo vệ dữ liệu cá nhân và xử lý tình huống nghi bị lừa đảo. Nội dung tuyên truyền cần gần gũi, dễ hiểu, gắn với những tình huống thường gặp, giúp người dân biết cách kiểm tra thông tin thay vì chỉ cảnh báo chung về mức độ nguy hiểm của công nghệ.

Chủ động ứng dụng công nghệ để bảo vệ không gian mạng

Trước sự phát triển mạnh mẽ của AI, giải pháp ứng phó cần được triển khai đồng bộ, kết hợp giữa hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao năng lực kỹ thuật và phát huy trách nhiệm của người sử dụng. Các nền tảng số cần tăng cường phát hiện, cảnh báo và xử lý nội dung giả mạo theo quy định; đồng thời tạo điều kiện để người dùng báo cáo những trường hợp có dấu hiệu vi phạm. Việc minh bạch nguồn gốc nội dung do AI tạo ra, trong điều kiện phù hợp, cũng giúp công chúng có thêm căn cứ đánh giá thông tin.

Về mặt kỹ thuật, AI có thể được sử dụng để hỗ trợ phát hiện nội dung giả mạo do AI tạo ra. Các hệ thống phân tích tự động có khả năng rà soát lượng dữ liệu lớn, nhận diện dấu hiệu bất thường và hỗ trợ cảnh báo sớm. Tuy nhiên, kết quả phân tích của công cụ không nên được coi là căn cứ duy nhất để kết luận nội dung thật hay giả. Việc xác minh vẫn cần có quy trình phù hợp, kết hợp giữa công nghệ, chuyên môn và thông tin từ các nguồn đáng tin cậy.

Đề cập đến yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên số, Thiếu tướng Nguyễn Hồng Quân cho rằng, cần ứng dụng AI và công nghệ học máy để nâng cao khả năng phát hiện, ngăn chặn các hoạt động tấn công trên không gian mạng. Theo ông, việc chủ động nắm tình hình, nhận diện sớm các chiến dịch phát tán thông tin sai lệch và xử lý kịp thời những nội dung giả mạo có ý nghĩa quan trọng đối với công tác bảo vệ an ninh quốc gia, giữ vững ổn định xã hội. Cùng với đó, cần quan tâm nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ, hạn chế sự phụ thuộc vào các nền tảng bên ngoài.

Đối với lực lượng vũ trang, nhiệm vụ bảo vệ an ninh trên không gian mạng đòi hỏi sự chủ động trong nắm tình hình, nâng cao năng lực chuyên môn và phối hợp với các cơ quan chức năng theo nhiệm vụ, thẩm quyền. Trong môi trường thông tin biến động nhanh, khả năng phát hiện, xác minh và xử lý kịp thời nội dung giả mạo có ý nghĩa quan trọng, nhất là khi những thông tin liên quan đến quốc phòng, an ninh có thể tác động đến nhận thức của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.

Không gian mạng đã trở thành một lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia. Để công nghệ Deepfake không trở thành “vũ khí mềm” của tội phạm lừa đảo, cần sự phối hợp giữa cơ quan chức năng, các nền tảng công nghệ và cộng đồng. Trong đó, năng lực kiểm chứng thông tin, trách nhiệm khi chia sẻ và khả năng chủ động ứng dụng công nghệ giữ vai trò thiết thực. Bảo vệ sự thật trên không gian mạng bắt đầu từ việc mỗi người biết dừng lại để kiểm tra trước khi tin và chia sẻ, đồng thời cần được củng cố bằng những giải pháp quản lý, kỹ thuật và nghiệp vụ phù hợp.