Công nghệ đồng hành cùng nhà nông

Giữa những vườn nho, táo ở xã Ninh Phước, hệ thống giám sát côn trùng thông minh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang hỗ trợ nông dân và ngành nông nghiệp trong việc phát hiện, nhận diện, thống kê các loại côn trùng, cung cấp dữ liệu để dự báo nguy cơ dịch hại. Từ đó, chủ động bảo vệ mùa màng, giảm chi phí sản xuất và hướng đến nền nông nghiệp an toàn, bền vững.

Công cụ hỗ trợ hữu ích 

Ở vùng sản xuất nông nghiệp thôn Phước Khánh, xã Ninh Phước, hệ thống giám sát côn trùng thông minh InSentinel® do Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Công ty Cổ phần RYNAN Technologies Vietnam triển khai đang bước đầu phát huy hiệu quả. Đưa vào vận hành thí điểm từ ngày 6-10-2026, thiết bị sử dụng năng lượng mặt trời, tích hợp camera và công nghệ AI để tự động thu hút, ghi nhận hình ảnh, nhận diện, phân loại và thống kê các loài côn trùng. Đồng thời, hệ thống thu thập các thông tin về nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, tốc độ và hướng gió, sau đó truyền dữ liệu về máy chủ để phân tích. Nhờ đó, cán bộ chuyên môn có thể theo dõi sự xuất hiện, biến động của các loài côn trùng, sớm phát hiện đối tượng gây hại và hướng dẫn người dân phòng trừ kịp thời, hiệu quả.

Người dân chăm sóc vườn táo mùa mưa, thời điểm sâu bệnh dễ phát sinh, cần được hỗ trợ dự báo sớm để chủ động phòng trừ.

Theo báo cáo của Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Phan Rang - Ninh Phước - Thuận Nam, từ ngày 2 đến 8-11, hệ thống ghi nhận 234 cá thể côn trùng gây hại thuộc 9 loài. Trong đó, ruồi đục quả chiếm nhiều nhất với 159 con, tiếp đến là rầy nâu (24 con), rầy xanh (15 con) và một số loài khác. Đáng chú ý, số côn trùng vào bẫy giảm từ 61 con ngày 2-11 xuống còn 13 con ngày 8-11. Bên cạnh đó, hệ thống còn ghi nhận 857 cá thể thuộc 7 loài thiên địch như kiến ba khoang, bọ xít nước ăn thịt, bọ rùa... Những dữ liệu này giúp ngành nông nghiệp có thêm cơ sở đánh giá thành phần côn trùng, phân biệt loài gây hại và loài có ích, từ đó lựa chọn biện pháp phòng trừ phù hợp, hạn chế ảnh hưởng đến hệ sinh thái.

Hệ thống giám sát côn trùng thông minh tại thôn Phước Khánh, xã Ninh Phước có tổng kinh phí lắp đặt 545 triệu đồng. Trong đó, Công ty Cổ phần RYNAN Technologies Vietnam hỗ trợ thiết bị trị giá 495 triệu đồng, địa phương đối ứng 50 triệu đồng xây dựng hạ tầng. Hệ thống hiện giám sát trong phạm vi dưới 20ha do địa phương quản lý, bảo vệ và cơ quan chuyên môn theo dõi dữ liệu. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đang tham mưu lắp đặt hệ thống có phạm vi giám sát trên 20ha tại vùng trồng bưởi Khánh Vĩnh và sầu riêng Khánh Sơn. Người dân trong vùng hưởng lợi có thể cài đặt ứng dụng RYNAN trên điện thoại để theo dõi dữ liệu côn trùng, chủ động phòng ngừa sâu bệnh.

Ông Trần Minh Quý - phụ trách Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Phan Rang - Ninh Phước - Thuận Nam cho biết, trước đây, việc theo dõi sâu bệnh chủ yếu thông qua các đợt kiểm tra trực tiếp trên đồng ruộng. Với hệ thống này, giúp cán bộ kỹ thuật cập nhật số lượng, chủng loại côn trùng hằng ngày, qua đó kịp thời phát hiện những biến động bất thường để tập trung kiểm tra. Chẳng hạn, số lượng ruồi đục quả ghi nhận khá cao là dấu hiệu cần chú ý tại các vùng trồng cây ăn quả. Tuy nhiên, dữ liệu từ hệ thống chỉ có giá trị tham khảo, cần kết hợp với kiểm tra thực tế mới có thể đánh giá chính xác mức độ gây hại và đưa ra khuyến cáo phù hợp cho nông dân.

Đưa dữ liệu số đến đồng ruộng

Với người trồng nho, táo, sâu bệnh luôn là nỗi lo trong quá trình sản xuất. Trong đó, ruồi đục quả có thể làm giảm chất lượng, giá trị thương phẩm của trái. Vì vậy, việc phát hiện sớm nguy cơ gây hại để chủ động phòng trừ đúng thời điểm rất cần thiết. Ông Nguyễn Ngọc Hòa - hộ trồng nho, táo tại xã Ninh Phước chia sẻ: “Trước đây, việc phòng trừ sâu bệnh chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật. Nếu có hệ thống theo dõi, cảnh báo sớm để biết thời điểm sâu bệnh có nguy cơ phát triển thì rất hữu ích. Nhờ đó, người dân có thể phòng trừ đúng lúc, giảm công sức, chi phí thuốc mà vẫn bảo vệ được vườn cây”.

Hệ thống giám sát côn trùng thông minh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) được lắp đặt tại thôn Phước Khánh, xã Ninh Phước.

Từ kết quả giám sát tại Ninh Phước, cơ quan chuyên môn xác định ruồi đục quả là đối tượng cần chú ý, đồng thời khuyến cáo người dân thường xuyên vệ sinh vườn, thu gom trái bị hại, cắt tỉa cành, bao trái và sử dụng bẫy dẫn dụ phù hợp. Đối với rầy nâu, cần theo dõi chặt chẽ nguồn rầy, nhất là tại các vùng sản xuất lúa giáp ranh, để chủ động phòng ngừa.

Theo ông Nguyễn Đức Thuận - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, giá trị của hệ thống không chỉ nằm ở việc nhận diện, thống kê côn trùng mà quan trọng hơn là sử dụng dữ liệu để nâng cao chất lượng dự tính, dự báo dịch hại, hướng dẫn nông dân phòng trừ đúng thời điểm, hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Đây cũng là hướng đi phù hợp với quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), ưu tiên các biện pháp canh tác, sinh học và chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc “4 đúng” khi cần thiết. Tuy nhiên, do mới triển khai thí điểm, hệ thống cần tiếp tục được đánh giá về độ chính xác, tính ổn định và hiệu quả thực tế. Trên cơ sở đó, chi cục sẽ tham mưu nhân rộng tại những vùng sản xuất phù hợp.

Để công nghệ thực sự phát huy hiệu quả, bên cạnh vận hành thiết bị, cần tiếp tục đối chiếu dữ liệu với kết quả kiểm tra thực tế trên đồng ruộng, đồng thời chuyển thông tin cảnh báo đến người dân kịp thời, dễ hiểu và dễ áp dụng. Từ hệ thống giám sát côn trùng tại Ninh Phước, một hướng tiếp cận mới trong bảo vệ cây trồng đang được mở ra: Sử dụng dữ liệu để chủ động phòng ngừa, giảm chi phí và hạn chế tác động đến môi trường. Khi thông tin công nghệ trở thành những khuyến cáo thiết thực, giúp nông dân biết khi nào cần phòng trừ, khi nào chưa cần sử dụng thuốc, hiệu quả của chuyển đổi số mới thực sự được thể hiện trong sản xuất.