Công nghệ giúp con người có thể sống đến 150 tuổi?

Cuộc nói chuyện giữa Tổng thống Nga Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về khả năng con người sống đến 150 tuổi gây chú ý toàn cầu. Ảnh: Sputnik

Cuộc đua kéo dài tuổi thọ toàn cầu

Trong lễ duyệt binh kỷ niệm 80 năm chiến thắng phát xít tại Trung Quốc ngày 3/9/2025, một mic thu âm trực tiếp đã ghi lại cuộc trao đổi riêng giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin về khả năng con người sống đến 150 tuổi. Cuộc trò chuyện này nhanh chóng gây chú ý toàn cầu, chạm vào khát vọng trường thọ lâu đời của nhân loại.

Nhìn lại thế kỷ XX, tuổi thọ tăng chủ yếu nhờ phát triển kinh tế – xã hội. Nhưng sang thế kỷ XXI, khi tỷ lệ sinh giảm sâu và dân số già hóa nhanh, tuổi thọ trở thành biến số chiến lược.

Một quốc gia có thể giúp người dân sống lâu nhưng bệnh tật, đồng nghĩa với gánh nặng an sinh và y tế khổng lồ. Ngược lại, nếu kéo dài được healthspan – thời gian sống khỏe mạnh, quốc gia đó sẽ duy trì lực lượng lao động hiệu quả lâu hơn, giảm chi phí y tế cuối đời và giữ ổn định xã hội.

Chính vì vậy, công nghệ kéo dài tuổi thọ đang được các cường quốc đưa vào tính toán chiến lược dài hạn, tương tự năng lượng, bán dẫn hay AI.

Mỹ là quốc gia sớm nhất “công nghiệp hóa” khái niệm kéo dài tuổi thọ. Washington và giới công nghệ coi longevity không chỉ là y học mà là một ngành công nghiệp công nghệ cao mới nổi, có khả năng tạo lợi thế kinh tế và dẫn dắt tiêu chuẩn toàn cầu.

Trụ cột của Mỹ gồm ứng dụng AI phân tích tuổi sinh học và dữ liệu y sinh quy mô lớn, phát triển thuốc tác động vào cơ chế lão hóa như senolytics, chuyển hóa tế bào, và xây dựng hệ sinh thái đầu tư mạo hiểm cho phép thử nghiệm nhanh – thất bại nhanh. Cách tiếp cận này giúp Mỹ đi đầu về tốc độ và ý tưởng, nhưng cũng tạo ra rủi ro: chi phí cao, tiếp cận không đồng đều và nguy cơ “bong bóng công nghệ lão hóa”, nơi kỳ vọng thị trường vượt xa bằng chứng khoa học.

Nếu Mỹ coi longevity là thị trường, thì Trung Quốc coi đây là bài toán sống còn về dân số. Với tốc độ già hóa nhanh và tỷ lệ sinh thấp kéo dài, Bắc Kinh buộc phải tìm cách kéo dài thời gian người dân còn khỏe mạnh và có khả năng lao động. Ngay từ năm 2005, Trung Quốc đã triển khai “Dự án Sức khỏe 981” nhằm phòng chống ung thư, quản lý bệnh mạn tính, y học chống lão hóa.

Công nghệ kéo dài tuổi thọ đang được các cường quốc đưa vào tính toán chiến lược dài hạn. Ảnh minh họa.

Cách tiếp cận của Trung Quốc mang tính hệ thống: tận dụng dữ liệu dân số quy mô lớn để phát triển AI y tế, đẩy mạnh robot chăm sóc, giám sát sức khỏe từ xa, đầu tư nghiên cứu tế bào gốc, exosome và y học tái tạo trong khuôn khổ quản lý chặt chẽ.

Châu Âu tập trung vào nghiên cứu cơ chế lão hóa nền tảng, y học dự phòng và quản lý bệnh mạn tính. Lợi thế của châu Âu là hệ thống y tế công và nền khoa học cơ bản vững chắc. Tuy nhiên, các rào cản pháp lý và đạo đức nghiêm ngặt khiến châu Âu chậm hơn trong việc biến công nghệ longevity thành lợi thế kinh tế – chiến lược rõ rệt.

Chưa có phép màu

Cuộc đua giữa các cường quốc trong nghiên cứu công nghệ kéo dài tuổi thọ sẽ thúc đẩy nhanh hơn sự tiến bộ trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, nhìn lại những tiến bộ y học hiện tại cho thấy một bức tranh “tiệm cận nhưng thận trọng”: chúng ta có thể kéo dài thời gian sống khỏe (healthspan) và trì hoãn bệnh mạn tính, còn nâng trần tuổi thọ (maximum lifespan) lại là bài toán khác.

Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), hạn chế calo có kiểm soát (caloric restriction – CR) có thể cải thiện sức khỏe. Nghiên cứu do Tiến sĩ Vishwa Deep Dixit (Đại học Yale) dẫn đầu cho thấy giảm khoảng 14% năng lượng trong hai năm giúp giảm viêm nền, cải thiện chức năng miễn dịch tuyến ức và chuyển hóa. Đây là bằng chứng mạnh cho việc kéo dài thời gian sống khỏe, nhưng chưa chứng minh tăng tuổi thọ tối đa ở người.

Các nghiên cứu tế bào gốc và exosome cũng cho thấy tiềm năng trong sửa chữa mô và điều hòa miễn dịch. Tế bào gốc đã ứng dụng thành công trong một số bệnh rối loạn mô, nhưng chưa chứng minh khả năng kéo dài tuổi thọ tổng thể ở người khỏe mạnh. Exosome – những túi tín hiệu vi mô do tế bào tiết ra – có thể mang tín hiệu hồi phục giữa tế bào, điều hòa miễn dịch và phục hồi tổn thương, nhưng hiện vẫn ở giai đoạn nghiên cứu.

Tế bào gốc đã ứng dụng thành công trong một số bệnh rối loạn mô, nhưng chưa chứng minh khả năng kéo dài tuổi thọ. Ảnh minh họa.

FDA chưa phê duyệt bất kỳ sản phẩm exosome nào cho mục đích điều trị, và CDC Mỹ đã cảnh báo nguy cơ tai biến nghiêm trọng từ sản phẩm không được kiểm soát. MIT Technology Review cũng chỉ ra khoảng cách lớn giữa khoa học phòng thí nghiệm và lời hứa “trẻ hóa toàn thân” của các phòng khám thẩm mỹ.

Nếu phải chọn một hướng có tiềm năng đột phá, đó là thuốc chống lão hóa – các dược chất can thiệp trực tiếp vào cơ chế nền của lão hóa. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực khó nhất. Lão hóa không được coi là bệnh, khiến thử nghiệm lâm sàng gặp nhiều rào cản. Thời gian nghiên cứu kéo dài, chi phí lớn và rủi ro tác dụng phụ cao. Trong tương lai gần, thuốc chống lão hóa nhiều khả năng chỉ làm chậm một số quá trình suy thoái, chứ chưa thể “đảo ngược tuổi tác” như kỳ vọng.

Từ cuộc đua công nghệ đến bài toán xã hội

Điều cốt lõi của cuộc đua kéo dài tuổi thọ không nằm ở việc con người sống bao lâu mà ở cách xã hội tổ chức lại lao động, an sinh và phân bổ nguồn lực khi con người sống lâu hơn. Mỹ, Trung Quốc và châu Âu đang đi những con đường khác nhau, nhưng điểm chung là: không quốc gia nào coi đây là trào lưu nhất thời.

Nhân loại chưa bước vào kỷ nguyên bất tử. Nhưng lần đầu tiên, lão hóa không còn là định mệnh tuyệt đối, mà trở thành đối tượng nghiên cứu, quản lý và can thiệp có giới hạn. Cuộc đua này không phải hành trình đi tìm “trường sinh”, mà là nỗ lực kéo dài những năm tháng sống khỏe mạnh, có ích và có phẩm giá. Người chiến thắng sẽ là công nghệ kết hợp được khoa học nghiêm ngặt, quản lý tỉnh táo và mục tiêu xã hội dài hạn.

Thu Thủy