Công nghệ mở lối cho kinh tế biển Khánh Hoà

Kinh tế biển và ven biển của Khánh Hòa đã đóng góp đến 80% Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của tỉnh. (Ảnh: KS)

Trong bối cảnh mới, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được Khánh Hòa xác định là những động lực quan trọng để chuyển lợi thế biển thành giá trị kinh tế, hướng tới một nền kinh tế biển xanh, hiện đại và bền vững.

Đưa công nghệ ra biển lớn

Một trong những lĩnh vực thể hiện rõ nhất sự chuyển dịch này là nuôi biển. Với lợi thế về điều kiện tự nhiên và hệ sinh thái biển đa dạng, Khánh Hòa đang đẩy mạnh áp dụng công nghệ hiện đại trong đánh bắt xa bờ, đồng thời phát triển nuôi biển công nghệ cao gắn với bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Tỉnh là một trong những địa phương tiên phong triển khai thí điểm mô hình nuôi biển công nghệ cao tại vùng biển mở, qua đó từng bước đưa hoạt động nuôi trồng thủy sản ra xa vùng bờ, giảm áp lực lên không gian ven bờ. Đề án Nuôi biển công nghệ cao của tỉnh sử dụng lồng nhựa HDPE, hệ thống tạo vi khí hậu nhân tạo và thiết bị quan trắc nước tự động, nhằm hạn chế dịch bệnh, giảm ô nhiễm và nâng cao khả năng chống chịu trước điều kiện thời tiết bất lợi.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu chuyển đổi mô hình nuôi biển từ quy mô nhỏ, phân tán sang sản xuất có kiểm soát, ứng dụng thiết bị và dữ liệu để nâng cao năng suất, chất lượng và tính an toàn.

Đến nay, kinh tế biển và ven biển của Khánh Hòa đã đóng góp đến 80% Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của tỉnh; kim ngạch xuất khẩu thủy sản chiếm khoảng 44,8% giá trị xuất khẩu của tỉnh, đưa Khánh Hòa trở thành một trong 5 tỉnh xuất khẩu thủy sản mạnh trong cả nước.

Đáng chú ý, trong giai đoạn năm 2026-2029, tỉnh dành 59,2 tỷ đồng hỗ trợ người dân chuyển đổi lồng bè nuôi biển sang lồng công nghệ cao. Đây được xem là nguồn lực quan trọng để thúc đẩy quá trình hiện đại hóa nghề nuôi biển, giảm thiệt hại do thiên tai, đồng thời từng bước hình thành phương thức sản xuất bền vững hơn.

Khánh Hòa thúc đẩy phát triển nuôi biển công nghệ cao. (Nguồn: VGP)

Không dừng ở sản xuất, khoa học và công nghệ còn được đưa vào bài toán bảo tồn tài nguyên biển. Khánh Hòa đang tăng cường nghiên cứu, theo dõi hệ sinh thái và dữ liệu biển bằng các công nghệ mới, trong đó có viễn thám, hệ thống thông tin địa lý (GIS), mạng cảm biến và các giải pháp quan trắc môi trường. Điều này giúp địa phương có thêm dữ liệu phục vụ đánh giá hiện trạng môi trường, theo dõi biến động hệ sinh thái và đưa ra các giải pháp quản lý phù hợp.

Đặc biệt, việc phục hồi các hệ sinh thái biển đang được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với phát triển kinh tế. Trong kế hoạch phục hồi vịnh Nha Trang, Khánh Hòa đã triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu, trong đó có việc tạo vườn ươm cung cấp nguồn giống san hô tạo rạn nhằm phục hồi và tái tạo hệ sinh thái rạn san hô.

Theo hướng này, công nghệ không chỉ giúp khai thác biển hiệu quả hơn mà còn hỗ trợ bảo vệ chính nền tảng tự nhiên tạo ra giá trị kinh tế cho địa phương.

Số hóa không gian biển, mở rộng dư địa tăng trưởng

Với đường bờ biển dài nhất cả nước và hệ thống các vịnh nước sâu như Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh, Khánh Hòa có lợi thế đặc biệt để phát triển kinh tế cảng, logistics và các ngành dịch vụ biển.

Riêng Khu kinh tế Vân Phong đang được định hướng trở thành trung tâm logistics mang tầm quốc tế. Theo Cảng vụ Hàng hải Nha Trang, Khánh Hòa có đường bờ biển dài 490 km cùng các vịnh nước sâu, tạo điều kiện phát triển cảng biển, khu công nghiệp kết nối cảng biển, dịch vụ logistics và du lịch.

Khu kinh tế Vân Phong. (Nguồn: Thanh niên)

Trong lĩnh vực logistics, tỉnh đang xây dựng Đề án phát triển dịch vụ logistics đến năm 2030, định hướng đến năm 2050 theo hướng hình thành hệ sinh thái hiện đại, xanh, thông minh, có tính liên kết vùng và khả năng hội nhập quốc tế cao. Định hướng này đặt công nghệ số vào trung tâm của quá trình nâng cấp chuỗi logistics, từ quản lý hàng hóa, kho bãi, vận tải đến kết nối cảng biển với các khu công nghiệp, sân bay và các vùng sản xuất.

Du lịch biển cũng đang đứng trước yêu cầu tương tự. Năm 2025, Khánh Hòa đón khoảng 16,4 triệu lượt khách, trong đó có 5,5 triệu lượt khách quốc tế; tổng thu du lịch đạt khoảng 67 nghìn tỷ đồng.

Với quy mô thị trường ngày càng lớn, chuyển đổi số trong quản lý điểm đến, dịch vụ du lịch, giao thông, thanh toán, phân tích dữ liệu du khách và quản lý môi trường biển có thể mở ra dư địa mới để nâng cao chất lượng dịch vụ, đồng thời quản lý tốt hơn sức tải của các điểm đến.

Không gian kinh tế biển của Khánh Hòa sau sáp nhập cũng trở nên đa dạng hơn, với các khu vực biển từ Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh đến Vĩnh Hy, Cà Ná. Điều này mở ra cơ hội hình thành chuỗi liên kết du lịch biển, dịch vụ cảng, logistics, thủy sản và công nghiệp trên một không gian rộng lớn hơn.

Khánh Hòa là địa phương có dải bờ biển dài nhất cả nước, với tổng chiều dài hơn 490 km cùng hơn 200 đảo lớn, nhỏ. (Nguồn: Vietnamnet)

Xây nền kinh tế biển dựa trên dữ liệu và tri thức

Để công nghệ thực sự trở thành động lực của kinh tế biển, Khánh Hòa đang hướng tới xây dựng nền tảng khoa học, dữ liệu và nghiên cứu chuyên sâu về đại dương.

Một trong những bước đi đáng chú ý là Đề án thành lập Trung tâm Nghiên cứu quốc gia về công nghệ đại dương tại Khánh Hòa. Đề án đã được địa phương nghiên cứu từ năm 2023 và đến năm 2026 tiếp tục được hoàn thiện; tháng 4/2026, UBND tỉnh Khánh Hoà tổ chức hội thảo thảo luận cơ chế vận hành Trung tâm, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và các viện, trường.

Theo kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030, Khánh Hòa định hướng xây dựng danh mục nhiệm vụ trọng điểm để Trung tâm có thể triển khai ngay khi được thành lập, trong đó có công nghệ quan trắc - dự báo hải văn, mô hình hóa không gian biển và công nghệ phục hồi hệ sinh thái biển.

Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là một mắt xích quan trọng để kết nối nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn của kinh tế biển, từ nuôi biển, bảo tồn, dự báo thiên tai đến quy hoạch và quản trị không gian biển.

Khánh Hòa đang hướng tới xây dựng nền tảng khoa học, dữ liệu và nghiên cứu chuyên sâu về đại dương. (Ảnh: Bích Phương)

Song song với đó, Khánh Hòa đang xây dựng hạ tầng dữ liệu và đẩy mạnh chuyển đổi số. Tỉnh đã triển khai xây dựng Khung kiến trúc dữ liệu, Khung quản trị, quản lý dữ liệu và từng bước tích hợp các cơ sở dữ liệu lên hệ thống IOC; trong đó có dữ liệu đất đai và hệ thống phục vụ cảnh báo ngập lụt, ứng phó bão lũ.

Khánh Hòa cũng đã ban hành Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế “2 con số”, đồng thời phát triển hạ tầng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hạ tầng dữ liệu hiện đại, đồng bộ.

Theo quy hoạch và các mục tiêu phát triển giai đoạn mới, Khánh Hòa đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 11-12%/năm trong giai đoạn 2026-2030, trong đó tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GRDP đến năm 2030 đạt 35%, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng bình quân hằng năm đạt trên 55%.

Vì vậy, câu chuyện kinh tế biển của Khánh Hòa đang được đặt trong một cách tiếp cận rộng hơn, đó là khai thác những gì biển mang lại và dùng khoa học, công nghệ và dữ liệu để hiểu biển, quản trị biển, tạo ra giá trị mới từ biển.