Công nghệ mở rộng không gian sáng tạo nghệ thuật

Cảnh trong vở xiếc “Sơn Thần Thủy Quái”.

“Sơn Thần Thủy Quái” không phải là câu chuyện hoàn toàn mới với Liên đoàn Xiếc Việt Nam. Cách đây 20 năm, Rạp Xiếc Trung ương đã từng dàn dựng “Sơn Tinh - Thủy Tinh”. NSND Tống Toàn Thắng đóng vai Sơn Tinh trong phiên bản năm 2006. Hai thập niên sau, câu chuyện trở lại nhưng với một diện mạo khác. Đằng sau hiện tượng này là cả một câu chuyện dài về sự gặp gỡ giữa công nghệ và nghệ thuật truyền thống.

Với “Sơn Thần Thủy Quái” hình ảnh, ánh sáng, nước, âm nhạc và chuyển động của nghệ sĩ cùng tham gia kể chuyện, công nghệ trở thành một phần của ngôn ngữ sân khấu, khi đó, nghệ sĩ không còn đơn thuần biểu diễn trước một màn hình. Họ tương tác với không gian sân khấu được mở rộng bởi công nghệ, để cùng tạo nên một chỉnh thể biểu đạt mới.

Cách làm này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn với nghệ sĩ. Người nghệ sĩ không thể chỉ quan tâm một động tác khó đến đâu, mà phải hiểu động tác ấy nằm ở đâu trong tổng thể tác phẩm, phục vụ câu chuyện gì, tạo cảm xúc gì và kết nối với khán giả như thế nào. Đó là sự thay đổi từ tư duy biểu diễn một tiết mục sang tư duy tham gia sáng tạo một tác phẩm.

Đổi mới sân khấu cũng đồng nghĩa với việc tìm cách tiếp cận những lớp khán giả mới. Một trong những ý tưởng được NSND Tống Toàn Thắng hướng tới là xây dựng những vở diễn có nhân vật, hình ảnh và thế giới gần với game mà giới trẻ quen thuộc, sau đó chuyển hóa bằng ngôn ngữ xiếc. Ông cũng tính tới khả năng hợp tác với các đơn vị phát triển game tại Việt Nam để tạo ra những sản phẩm có sự giao thoa giữa hai lĩnh vực. Mục tiêu không phải biến sân khấu xiếc thành một trò chơi điện tử, mà tìm một điểm chạm để người trẻ nhận ra rằng xiếc cũng có thể bước vào những thế giới mà họ quan tâm.

Đồng thời, Nền tảng vé trực tuyến cho phép khán giả dễ dàng tra cứu lịch diễn, chủ động chọn vị trí chỗ ngồi và thực hiện thanh toán nhanh chóng. Từ góc độ vận hành, đây là những thay đổi tưởng chừng rất cụ thể nhưng lại tạo ra bước chuyển quan trọng: Thay vì phụ thuộc vào cách bán vé truyền thống hay chờ đợi khán giả tìm đến rạp, các đơn vị đã chủ động mở ra phương thức kết nối hiện đại, thuận tiện hơn với công chúng.

Theo bà Hương Chi, đại diện vận hành LumiShow - đơn vị chuyên sản xuất các show diễn ứng dụng công nghệ hiện đại như 3D Mapping, đồ họa sân khấu và công nghệ trình chiếu, “Sơn Thần Thủy Quái” không chỉ là một chương trình biểu diễn mà còn hướng tới một sản phẩm văn hóa đặc sắc, có thể trở thành trải nghiệm mà du khách khi đến Hà Nội tìm đến. Ngay từ quá trình xây dựng công nghệ 3D Mapping Panorama 360°, trải nghiệm của khán giả được đặt ở vị trí trung tâm. Một sân khấu có thể đẹp khi nhìn từ phòng kỹ thuật nhưng chưa chắc tạo hiệu quả tương tự từ mọi vị trí trong khán phòng. Vì thế, hình ảnh phải được tính toán để hài hòa với không gian Panorama, mapping sàn lớn và tầm nhìn từ nhiều vị trí khác nhau, tạo cảm giác liền mạch cho toàn bộ vở diễn. Cách làm này cho thấy công nghệ không được đặt vào sau khi kịch bản đã hoàn thành, mà được tính toán ngay trong quá trình kiến tạo sân khấu.

Từ một cuộc gặp giữa nghệ thuật xiếc và công nghệ, một cách làm mới đang dần hình thành. Ở đó, công nghệ không đứng ngoài sân khấu, cũng không thay thế nghệ thuật, mà trở thành công cụ để nghệ sĩ mở rộng không gian sáng tạo.