Công nghiệp hóa chất và hóa dầu: Hiện đại hóa công nghệ sản xuất

Cải tiến công nghệ hiện hữu

Quyết định số 2795/QĐ-BCT của Bộ Công Thương ban hành Chiến lược khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển ngành Công Thương đến năm 2030 đã nêu rõ định hướng trọng tâm nghiên cứu phát triển, ứng dụng và chuyển giao công nghệ phục vụ phát triển ngành Công Thương.

Nghiên cứu làm chủ và đưa vào áp dụng các công nghệ sản xuất sản phẩm cao su kỹ thuật đặc chủng, các mặt hàng lốp ô tô. Ảnh: Q.N

Trong đó, đối lĩnh vực công nghiệp hóa chất và hóa dầu, Chiến lược yêu cầu nghiên cứu làm chủ và đưa vào áp dụng các công nghệ chế biến sâu các sản phẩm từ các nhà máy và tổ hợp hóa dầu/hóa khí (từ khí thiên nhiên) nhằm kéo dài chuỗi giá trị gia tăng và đa dạng hóa sản phẩm hóa dầu, đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu.

Đồng thời, phát triển các công nghệ hóa dầu từ nguồn nguyên liệu như biomas, hydro xanh, hydro lam... để thay thế nguyên liệu hóa thạch truyền thống; phát triển công nghệ sản xuất khí hiếm có giá trị cao như Xe, Kr, khí đặc biệt (khí tinh khiết cao, khí bán dẫn, khí chuẩn và khí trộn) phục vụ các ngành kinh tế kỹ thuật cao, giảm dần tỷ lệ nhập khẩu; sản xuất khí hydro từ nguồn năng lượng tái tạo.

Nghiên cứu làm chủ và đưa vào áp dụng các công nghệ sản xuất sản phẩm cao su kỹ thuật đặc chủng, như băng tải, dây cua-roa, gioăng, phớt và các phụ kiện cao su kỹ thuật phục vụ cho các ngành công nghiệp khác; các mặt hàng lốp ô tô, gioăng, phớt, vòng đệm, chi tiết, phụ tùng lắp ráp mới và thay thế có chất lượng cao phục vụ cho nội địa hóa công nghiệp sản xuất ô tô, xe máy.

Bên cạnh đó, nghiên cứu phát triển và đưa vào sử dụng các sản phẩm thuốc nổ công nghiệp theo hướng tăng sức công phá, giảm khói, khí bụi, tăng thời gian chịu nước, an toàn cao, phát triển sản phẩm có kích thước phi tiêu chuẩn; các sản phẩm phụ kiện nổ công nghiệp đáp ứng yêu cầu đặc biệt như nhiều số vi sai, tăng độ bền kéo, va đập, độ tin cậy khi các hầm lò khai thác ngày càng sâu, địa hình phức tạp; thuốc nổ và phụ kiện nổ phục vụ ngành dầu khí; vật liệu nổ công nghiệp thân thiện môi trường.

Nghiên cứu đổi mới, hiện đại hóa công nghệ sản xuất các loại phân bón nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm; các loại phân bón thế hệ mới có hàm lượng dinh dưỡng cao, bổ sung các nguyên tố trung vi lượng, vi sinh vật hữu ích; các loại phân bón cho các vùng chuyên canh; nghiên cứu phát triển các loại thuốc trừ sâu thế hệ mới đáp ứng nhu cầu phát triển nền nông nghiệp sạch, nông nghiệp xanh.

Chiến lược cũng yêu cầu, nghiên cứu ứng dụng công nghệ mới hoặc cải tiến công nghệ hiện hữu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên thiên nhiên như: Tăng hiệu suất sử dụng quặng; chế biến sâu tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao từ nguồn nguyên liệu thô; nâng cao hiệu quả xử lý tro xỉ, bã thải thạch cao PG thành nguyên vật liệu, phụ gia phục vụ ngành xây dựng,...

Nghiên cứu phát triển, ứng dụng công nghệ sản xuất các sản phẩm hóa chất cơ bản theo hướng nâng cao chất lượng, hàm lượng cao, tinh khiết. Nghiên cứu thay thế một phần nguyên liệu từ năng lượng hóa thạch bằng nguyên liệu sản xuất từ nguồn năng lượng tái tạo trong các nhà máy hóa chất, góp phần giảm phát thải khí nhà kính.

Nghiên cứu sản xuất các sản phẩm hóa chất xanh từ nguồn nguyên liệu sẵn có trong nước như sản xuất hydro, oxi, amoniac, muối và các sản phẩm sau muối từ nguồn nguyên liệu nước biển và năng lượng tái tạo; các dung môi hữu cơ, các hóa chất sử dụng trong sản xuất các sản phẩm hóa dầu, hóa chất có thể trở thành nhiên liệu cho các ngành công nghiệp khác; hóa chất vô cơ phục vụ cho nhu cầu phát triển của các ngành công nghiệp như bột giặt, kính thủy tinh, giấy,...

Cùng với đó, nghiên cứu phát triển công nghệ chế biến, chiết tách, tinh chế để sản xuất sản phẩm hóa dược từ nguyên liệu có nguồn gốc thiên nhiên từ các loại động, thực vật nhiệt đới, sinh vật biển và bán tổng hợp mà trong nước có lợi thế về tài nguyên; công nghệ sản xuất các loại hoạt chất, tá dược có nhu cầu lớn, thiết yếu cho an toàn sức khỏe cộng đồng, như các loại vắc xin, kháng sinh thế hệ mới.

Nghiên cứu phát triển công nghệ sản xuất một số loại ắc quy, pin chuyên dụng cao cấp như: Ắc quy kín khí, pin nhiên liệu rắn, pin niken hydro kim loại hoặc pin lon-Li, pin sạc thế hệ mới dùng trong các thiết bị điện tử cao cấp, đặc biệt là các loại ắc quy phục vụ cho chương trình nội địa hóa ôtô, xe máy, ắc quy cho các trạm nguồn của viễn thông, cho các loại ôtô đặc chủng.

Ngoài ra, nghiên cứu biện pháp xử lý hiệu quả các sản phẩm phụ hoặc chất thải trong quá trình sản xuất hóa chất nhằm tăng hiệu quả sử dụng nguyên liệu, giảm tác động xấu đến môi trường, hướng tới mô hình hóa học xanh, kinh tế tuần hoàn, phát triển bền vững ngành công nghiệp hóa chất.

Yếu tố quan trọng cho tăng trưởng

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Đào Trọng Cường, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) cho biết, trong những năm qua, VINACHEM đặc biệt coi trọng công tác khoa học và công nghệ, coi đây là nhân tố quan trọng, cơ bản cho sự tăng trưởng và hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh.

Khu vực triển khai thử nghiệm công nghiệp hóa phẩm nâng cao hệ số thu hồi dầu tại mỏ Bạch Hổ

Tập đoàn đã tập trung đổi mới trình độ công nghệ, máy móc thiết bị bằng cách tăng cường nhập khẩu công nghệ tiên tiến hiện đại, kết hợp chặt chẽ với việc phát huy nội lực, phát triển năng lực nghiên cứu triển khai để làm chủ các công nghệ nhập, đồng thời từng bước tạo ra công nghệ của mình.

Các doanh nghiệp thuộc VINACHEM đã chủ động xây dựng và triển khai nhiều chương trình, đề án nghiên cứu khoa học gắn với nhu cầu thực tiễn của từng đơn vị thành viên, tập trung vào các lĩnh vực then chốt như tối ưu hóa quy trình sản xuất, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực khoa học và công nghệ cũng được chú trọng nhằm hình thành đội ngũ cán bộ kỹ thuật có trình độ cao, đủ khả năng tiếp nhận, vận hành và cải tiến công nghệ mới.

"Thông qua việc tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và đối tác trong và ngoài nước, Tập đoàn từng bước nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, góp phần khẳng định vai trò của khoa học và công nghệ trong phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của VINACHEM trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế" - ông Đào Trọng Cường nhấn mạnh.

Còn trong lĩnh vực thăm dò, khai thác và chế biến dầu khí, Bộ Công Thương đánh giá, nhiều công nghệ mới, tiên tiến nhất trong lĩnh vực dầu khí của thế giới đã được áp dụng, đem lại sự phát triển mạnh mẽ cho ngành. Không những ứng dụng và làm chủ được công nghệ hiện đại trên thế giới, cùng với các đơn vị nghiên cứu, tư vấn có năng lực trong nước, nhiều doanh nghiệp dầu khí Việt Nam đã nghiên cứu, chế tạo và triển khai thành công những công trình mang lại hiệu quả kinh tế và ý nghĩa mang tầm khu vực và thế giới.

Tại Hội nghị tổng kết hoạt động năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Viện Dầu khí Việt Nam (VPI), TS. Nguyễn Văn Tư, Phó Viện trưởng phụ trách VPI chia sẻ, trong năm 2025, VPI đã đẩy mạnh phát triển sản phẩm thương mại từ các kết quả nghiên cứu, đăng ký bản quyền với 3 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích, 3 đơn đăng ký sáng chế được chấp nhận hợp lệ, 13 giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, 8 sản phẩm dạng 1 và 1 công nghệ thử nghiệm. Công tác thương mại hóa được VPI triển khai hiệu quả với 6 sản phẩm từ kết quả nghiên cứu được đưa vào ứng dụng.

Đồng thời, VPI đã tập trung cho nghiên cứu ứng dụng và dịch vụ khoa học và công nghệ, gắn chặt chẽ và tham gia sâu vào chuỗi giá trị sản xuất kinh doanh của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Việt Nam (Petrovietnam) và các đơn vị như: Hoạch định chiến lược, quy hoạch; nâng cao sản lượng sản xuất, tối ưu chi phí, công nghệ, sản phẩm mới.

Trong năm 2026, VPI sẽ chủ động, đột phá trong đề xuất/thực hiện các đề tài, nhiệm vụ trọng tâm: Dầu khí truyền thống (E&P); vật liệu, hóa chất, nhiên liệu mới; năng lượng mới, tái tạo, pin lưu trữ các loại; công nghệ số: AI, IoT, Robot, cơ sở dữ liệu; công nghệ, sản phẩm cho an toàn môi trường...

Quỳnh Nga