Làn sóng nói không với AI trong văn học

Giới truyện tranh và cả tiểu thuyết đều đang e ngại sử dụng AI trong sáng tác.

Vào tháng 12/2025, Hiệp hội nhà văn khoa học viễn tưởng và kỳ ảo (SFWA) thông báo rằng họ đang điều chỉnh các quy tắc cho Giải thưởng văn học Nebula.

Theo đó, các tác phẩm hoàn toàn do mô hình ngôn ngữ lớn LLM viết ra sẽ không đủ điều kiện tham dự giải. Ngoài ra, các tác giả sử dụng LLM “trong bất kỳ thời điểm nào của quá trình viết” phải công khai thông tin này. Lúc đó, những người bình chọn giải thưởng sẽ tự đưa ra quyết định của mình.

Trong bản tin Genre Grapevine trên Substack, nhà bình luận Jason Sanford cho biết những quy định mới đã gây phản ứng dữ dội trong dư luận. Trong khi SFWA dường như có lập trường cứng rắn với AI, các điều chỉnh của họ cũng mở đường cho việc cho phép sử dụng LLM.

Ban giám đốc của SFWA đã đưa ra lời xin lỗi vài ngày sau thông báo trên: “Cách tiếp cận và cách diễn đạt của chúng tôi là sai và chúng tôi xin lỗi vì khiến cộng đồng buồn lòng và mất lòng tin”.

Các quy tắc tiếp tục được sửa đổi, nêu rõ các tác phẩm “được viết toàn bộ hoặc một phần bằng các công cụ LLM sẽ không đủ điều kiện” nhận Giải thưởng Nebula và tác phẩm sẽ bị loại nếu phát hiện có sử dụng LLM.

Khó tránh khỏi AI

Trong một bài đăng tiếp theo, nhà phê bình Sanford cho biết ông rất vui khi thấy SFWA lắng nghe công chúng. Bản thân ông cũng từ chối sử dụng AI trong quá trình viết tiểu thuyết, “không chỉ vì hành vi ăn cắp của AI mà còn vì các công cụ này thực sự không sáng tạo và làm mất đi toàn bộ ý nghĩa của việc kể chuyện”.

Tuy nhiên, ông viết rằng cần phải trả lời những câu hỏi quan trọng về cách sử dụng LLM trong bối cảnh hiện nay, đặc biệt là khi “các tập đoàn lớn đang ép buộc mọi người sử dụng những sản phẩm AI tạo sinh”.

“Nếu bạn sử dụng bất kỳ công cụ tìm kiếm trực tuyến hoặc sản phẩm máy tính nào hiện nay, rất có thể bạn đang sử dụng thứ gì đó được hỗ trợ hoặc kết nối với LLM,” Sanford nói.

“Do đó, chúng ta phải cẩn thận để những nhà văn sử dụng các công cụ xử lý văn bản và nghiên cứu có tích hợp phần mềm LLM không bị loại một cách bất công khỏi các giải thưởng như Nebula hoặc bị độc giả và các nhà văn khác chỉ trích”.

Hội chợ truyện tranh San Diego Comic-Con thường niên cũng đã phải đối mặt với một tranh cãi tương tự trong tháng này sau khi đơn vị tổ chức cho phép trưng bày (nhưng không được bán) các tác phẩm nghệ thuật do AI tạo ra.

Sau khi các nghệ sĩ phàn nàn, quy định đã được âm thầm thay đổi thành: “Các tác phẩm do AI tạo ra, dù một phần hay toàn bộ, đều không được phép trưng bày trong triển lãm nghệ thuật”.

Trong khi lời xin lỗi của Comic-Con ít được chú ý hơn khi so với SFWA, một số nghệ sĩ cho biết họ đã nhận được thông điệp xin lỗi từ người đứng đầu triển lãm nghệ thuật Comic-Con Glen Wooten.

Ông Wooten thừa nhận rằng vấn đề sử dụng AI trong giới văn học ngày càng trở nên phổ biến, vì vậy cần phải có ngôn từ mạnh mẽ hơn để ngăn chặn triệt để: “Nói không! Rõ ràng và đơn giản”, Wooten nói.

Theo Techcrunch, nhiều tổ chức khác cũng sẽ đưa ra lập trường cứng rắn tương tự với AI trong năm nay.

Minh Hoa