Công nghiệp văn hóa - động lực tăng trưởng mới

Đóng góp giá trị kinh tế và gia tăng sức mạnh mềm

5 năm qua, công nghiệp văn hóa Việt Nam đã có sự phát triển mạnh mẽ. PGS. TS. Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam nhận định, các ngành công nghiệp văn hóa tại Việt Nam không chỉ đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng, việc làm, thu ngân sách, mà còn gia tăng sức mạnh mềm, tăng cường vị thế quốc tế của quốc gia thông qua các sản phẩm, dịch vụ và hình ảnh văn hóa, con người Việt Nam.

Theo Báo cáo tổng kết nhiệm kỳ 2021 - 2025 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, giá trị sản xuất của các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đóng góp ước đạt bình quân 1,059 triệu tỷ đồng (44 tỷ USD). Tốc độ tăng trưởng số lượng cơ sở kinh tế đạt 7,2%/năm, lực lượng lao động tăng 7,4%/năm. Đây là minh chứng cho sự chuyển dịch từ nhận thức coi văn hóa chỉ là lĩnh vực bảo tồn sang xác định văn hóa là một trụ cột kinh tế - xã hội.

Âm nhạc Việt Nam phát triển mạnh mẽ trong 5 năm qua. Ảnh: BVHTTDL

Trong đó, điện ảnh có sự bứt phá mạnh mẽ, từ giai đoạn phục hồi sau đại dịch Covid-19 sang thời kỳ bùng nổ doanh thu và đa dạng hóa thể loại. Thị trường ghi nhận những cột mốc kỷ lục doanh thu trên 100 tỷ đồng của phim nội địa như Mai, Thám Tử Kiên, Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối, Tử chiến trên không, và đặc biệt Mưa đỏ đạt gần 800 tỷ đồng, minh chứng cho khả năng chinh phục khán giả của cả dòng phim Nhà nước đặt hàng và phim tư nhân. Chất lượng kỹ thuật, dàn dựng được nâng tầm tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế, đáp ứng nhu cầu thưởng thức của khán giả, giúp điện ảnh trở thành ngành công nghiệp có sức cạnh tranh cao.

Âm nhạc Việt Nam dần trở thành ngành công nghiệp mũi nhọn, có khả năng xuất khẩu văn hóa và thúc đẩy du lịch âm nhạc. Hệ sinh thái kinh tế âm nhạc chuyên nghiệp được hình thành, với sự phát triển của nền tảng số và dịch vụ streaming, đưa thói quen nghe nhạc từ miễn phí sang có bản quyền. Các chương trình âm nhạc thực tế quy mô lớn như Anh trai say hi, Anh trai vượt ngàn chông gai góp phần định hình thị hiếu, kết nối truyền thống với hiện đại, đồng thời khai phá thế hệ nghệ sĩ đa năng. Các hòa nhạc ngoài trời thu hút hàng chục nghìn khán giả, khẳng định năng lực tổ chức đạt chuẩn quốc tế và sức mua mạnh mẽ của thị trường nội địa...

Chính phủ đã ban hành Chiến lược phát triển văn hóa giai đoạn 2021 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030; Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045; Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035... Đây là những quyết sách chiến lược, khẳng định quyết tâm đưa văn hóa trở thành trụ cột phát triển bền vững.

Biến tiềm năng thành "sức mạnh mềm"

Nhằm xác lập mô hình tăng trưởng mới, dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng định hướng phát triển “công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản”. Đồng thời, nêu rõ “phát triển mạnh công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu hưởng thụ văn hóa của Nhân dân”…

Phát triển công nghiệp văn hóa nhằm đóng góp về kinh tế và lan tỏa văn hóa Việt Nam. Ảnh: VGP

GS. TS. Từ Thị Loan, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa cộng đồng Việt Nam, nguyên Quyền Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, nhận định: những quan điểm mới trong dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV đã khẳng định bước tiến quan trọng trong tư duy lý luận về văn hóa của Đảng, từ việc coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh của sự phát triển, đến nay văn hóa còn được nhận diện rõ hơn như “sức mạnh mềm” chiến lược - yếu tố then chốt góp phần nâng cao vị thế và uy tín quốc gia trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Khẳng định phát triển công nghiệp văn hóa và sáng tạo là hướng đi chiến lược nhằm biến tiềm năng văn hóa thành nguồn lực kinh tế, đồng thời lan tỏa sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam ra thế giới, GS. TS. Từ Thị Loan góp ý, cần hình thành các trung tâm công nghiệp văn hóa, các cụm/tổ hợp sáng tạo, khu công nghệ văn hóa gắn với lợi thế vùng miền và bản sắc địa phương. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm văn hóa, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế. Nhà nước hỗ trợ kết nối doanh nghiệp với nghệ sĩ, thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa; xây dựng thương hiệu quốc gia cho các sản phẩm văn hóa tiêu biểu như phim ảnh, âm nhạc, thời trang, thủ công mỹ nghệ, ẩm thực, trò chơi điện tử, sản phẩm số...

TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Phát triển Công nghiệp văn hóa và Nghệ thuật đương đại, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, khẳng định, trong bối cảnh mới, việc phát triển và hoàn thiện khung thể chế và chính sách phù hợp với thực tiễn và tiềm năng phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa là một nhiệm vụ quan trọng. Đặc biệt, Nhà nước đóng vai trò định hướng, đầu tư phát triển hạ tầng văn hóa, hỗ trợ tài chính cho các hoạt động văn hóa sáng tạo, tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và huy động các nguồn lực cho phát triển văn hóa…

Khi các giải pháp được thực hiện đồng bộ, công nghiệp văn hóa Việt Nam có cơ hội bứt phá, đưa văn hóa trở thành trụ cột phát triển bền vững, ngành kinh tế sáng tạo có sức cạnh tranh toàn cầu. Đây không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà còn là khát vọng khẳng định vị thế Việt Nam - một quốc gia vừa gìn giữ truyền thống, vừa tiên phong sáng tạo, sẵn sàng hội nhập và lan tỏa bản sắc ra năm châu.

Ngọc Phương