Công tác chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội Khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031: Bảo đảm nguyên tắc 'mỗi việc có một đầu mối chịu trách nhiệm'

Nguyên tắc xuyên suốt là “đúng luật - đúng quy trình - đúng tiến độ - đúng trách nhiệm”

Thông tin chuyên đề về “Công tác chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội Khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031” tại Hội nghị báo cáo viên Trung ương toàn quốc tháng 3/2026 do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Đảng ủy Quốc hội tổ chức,Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu, Phó Chánh Văn phòng thường trực Văn phòng Hội đồng Bầu cử Quốc gia Tạ Thị Yên cho biết, cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh toàn hệ thống đang triển khai sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy; mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được tổ chức vận hành, kéo theo sự điều chỉnh các đầu mối thực thi và cơ chế phối hợp ở địa phương.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kiểm tra, giám sát công tác chuẩn bị bầu cử tại phường Hoa Lư, Ninh Bình. Ảnh: Hồ Long

Mặc dù ngày bầu cử được ấn định sớm hơn thông lệ, rút ngắn các mốc thời gian nhưng tuyệt đối vẫn tuân thủ đúng quy trình, thủ tục, không bỏ qua bước nào trong quy trình bầu cử.

Mặt khác, yêu cầu nâng cao chất lượng đại biểu ngày càng rõ nét trong bối cảnh nhiệm kỳ mới đặt ra nhiều vấn đề khó, cần năng lực phân tích, thẩm tra, giám sát, phản biện và giải trình.

Cùng với đó, chuyển đổi số và quản trị dựa trên dữ liệu đang trở thành xu hướng tất yếu, tác động trực tiếp đến công tác lập danh sách cử tri, quản lý hồ sơ, điều hành tiến độ và tổng hợp báo cáo.

Từ bối cảnh nêu trên, yêu cầu chung đặt ra là tổ chức bầu cử dân chủ, đúng pháp luật, an toàn, tiết kiệm, thực chất; bảo đảm quyền bầu cử, ứng cử của công dân; tăng cường công khai, minh bạch; đồng thời lựa chọn được những đại biểu xứng đáng, tiêu biểu về phẩm chất, năng lực và uy tín.

Phó Chánh Văn phòng thường trực Văn phòng Hội đồng Bầu cử Quốc gia nhấn mạnh, nguyên tắc xuyên suốt là “đúng luật - đúng quy trình - đúng tiến độ - đúng trách nhiệm”. Trong đó, "đúng trách nhiệm” phải được cụ thể hóa bằng phân công rõ người chịu trách nhiệm cuối cùng ở từng việc, từng mốc thời gian, từng sản phẩm đầu ra.

Bảo đảm triển khai thống nhất, tránh xử lý tình huống theo cảm tính

Lãnh đạo Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Đảng ủy Quốc hội và các đại biểu thực hiện nghi thức phát động Cuộc thi trực tuyến tìm hiểu về cuộc bầu cử ĐBQH Khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Ảnh: Phạm Thắng

Hoàn thiện và quán triệt hệ thống pháp luật, văn bản hướng dẫn bầu cử là vấn đề đặc biệt hệ trọng, liên quan trực tiếp đến quyền chính trị của công dân và tính chính danh của cơ quan nhà nước; vì vậy, “đúng luật” là điều kiện tiên quyết. Trong điều kiện tổ chức bộ máy thay đổi theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và tiến độ bầu cử rút ngắn, việc rà soát, điều chỉnh, bổ sung các quy định liên quan và hệ thống văn bản hướng dẫn là yêu cầu bắt buộc.
Điều quan trọng không chỉ là ban hành đủ văn bản, mà là quán triệt thống nhất, tránh tình trạng "mỗi nơi hiểu một kiểu", xử lý tình huống một cách cảm tính. Công tác tập huấn cần gắn với các điểm mới, các mốc thời gian bắt buộc, các “điểm không được sai”, và cơ chế phối hợp - báo cáo - kiểm tra theo chiều dọc. Cần tăng cường hướng dẫn theo tình huống và theo danh sách những việc cần làm để giảm sai sót lặp lại.

Lưu ý một số nhiệm vụ trọng tâm trong công tác chuẩn bị bầu cử, Phó Chánh Văn phòng thường trực Văn phòng Hội đồng Bầu cử Quốc gia cho biết, về thành lập và vận hành bộ máy phụ trách bầu cử, bộ máy bầu cử phải được kiện toàn đúng thời hạn và vận hành thống nhất.

Ở địa phương, Ủy ban bầu cử, Ban bầu cử, Tổ bầu cử cần phân công nhiệm vụ cụ thể, có quy chế làm việc rõ ràng, thiết lập kênh liên lạc thông suốt và cơ chế xử lý tình huống trong ngày bầu cử.

Một nguyên tắc quản trị quan trọng là “mỗi việc có một đầu mối chịu trách nhiệm”, tránh chồng chéo hoặc “nhiều người cùng phụ trách nên không ai chịu trách nhiệm”. Đồng thời, phải chủ động phương án dự phòng nhân lực, bởi ngày bầu cử là cao điểm; thiếu người hoặc người chưa được tập huấn đủ sẽ rất dễ phát sinh sai sót thao tác.

Cơ cấu đại biểu có ý nghĩa chính trị quan trọng nhằm bảo đảm tính đại diện của các tầng lớp Nhân dân, các lĩnh vực, các địa bàn trong cơ quan dân cử. Tuy nhiên, cần thống nhất: cơ cấu là phương tiện; mục tiêu quan trọng nhất là chất lượng đại biểu. Lưu ý điều này, Phó Chánh Văn phòng thường trực Văn phòng Hội đồng Bầu cử Quốc gia cũng cho rằng, thực hiện cơ cấu không đồng nghĩa với hạ thấp tiêu chuẩn; tiêu chuẩn đại biểu phải là “đường biên” không được vượt qua. Việc phân bổ số lượng đại biểu, số lượng người ứng cử cần bám sát quy định pháp luật và phù hợp đặc thù địa phương, tính đến biến động dân cư và những thay đổi do sắp xếp đơn vị hành chính trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Việc lập, rà soát danh sách cử tri cần bảo đảm quyền bầu cử. Trong điều kiện dân cư biến động mạnh, cần phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an, chính quyền cơ sở để cập nhật kịp thời biến động cư trú; tăng cường đối chiếu dữ liệu và kiểm tra thực địa. Đặc biệt quan tâm đến nhóm tạm trú, lao động di cư, người làm việc xa; đồng thời có phương án hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật, người ốm đau để bảo đảm quyền bình đẳng. Việc niêm yết danh sách phải đúng thời hạn, tạo điều kiện cho Nhân dân kiểm tra; phản ánh của cử tri phải được tiếp nhận và xử lý nhanh, rõ trách nhiệm.

Tuyên truyền bầu cử là công tác “đi trước mở đường”, không chỉ phổ biến pháp luật mà còn nâng cao nhận thức của cử tri về quyền, nghĩa vụ, tiêu chuẩn đại biểu và quy trình bỏ phiếu. Do vậy, tuyên truyền cần kết hợp tính chính luận với tính thực hành, tránh khẩu hiệu khô cứng. Đồng thời, trong bối cảnh mạng xã hội phát triển như hiện nay phải chủ động thông tin chính thống, kịp thời phản hồi, hạn chế “khoảng trống thông tin” khiến tin đồn lan rộng.
Hội nghị tiếp xúc cử tri là dịp để cử tri trực tiếp đánh giá người ứng cử. Tổ chức tiếp xúc phải thực chất, có điều hành dân chủ nhưng kỷ luật, tăng thời lượng hỏi - đáp; hướng dẫn người ứng cử xây dựng chương trình hành động đúng thẩm quyền, tránh "hứa" vượt vai trò đại biểu. Chương trình hành động tốt là chương trình có luận điểm rõ, cam kết khả thi, gắn với nhiệm vụ của cơ quan dân cử và thể hiện trách nhiệm giải trình trước cử tri.
Đồng thời, ý kiến cử tri cần được tổng hợp, phân loại, chuyển đúng cơ quan có thẩm quyền và có phản hồi theo quy định; làm được như vậy, tiếp xúc cử tri không chỉ phục vụ bầu cử mà còn góp phần cải thiện quản trị.

Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo cần kịp thời, đúng thẩm quyền, minh bạch. Bởi lẽ, khiếu nại, tố cáo là kênh giám sát xã hội. Cần thiết lập cơ chế tiếp nhận thông tin đa kênh, phân loại và xác minh; xử lý nghiêm trường hợp vi phạm tiêu chuẩn, điều kiện ứng cử hoặc kê khai không trung thực. Tính nghiêm minh của pháp luật chính là nền tảng củng cố niềm tin.

An ninh, trật tự là điều kiện tiên quyết đối với thành công của cuộc bầu cử. Do vậy, cần chủ động nắm tình hình, phòng ngừa từ sớm các hành vi lợi dụng bầu cử để gây rối, xuyên tạc; bảo đảm an toàn tại điểm bỏ phiếu (trật tự, an toàn điện, phòng cháy chữa cháy, giao thông). Đồng thời, bảo đảm y tế và phương án hỗ trợ nhóm yếu thế.

Về hậu cần và kinh phí, cần chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất, biểu mẫu, phương tiện, thông tin liên lạc; công khai, minh bạch việc sử dụng kinh phí theo quy định; có phương án dự phòng cho tình huống bất thường như thời tiết xấu, mất điện, sự cố kỹ thuật.

Làm tốt công tác chuẩn bị, dự phòng các phương án, tình huống là những điều kiện cần và đủ để tổ chức thành công cuộc bầu cử.

Thanh Chi