Công trình hạ tầng nghìn tỷ: Quản trị rủi ro thế nào để giảm thiệt hại?

Công trình quy mô càng lớn, rủi ro càng cao

Loạt dự án hạ tầng giao thông lớn đang được cấp tập triển khai, đặc biệt trong thời gian tới nhiều dự án lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc- Nam, loạt dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP.HCM… Các dự án triển khai quy mô càng lớn thì tính rủi ro càng cao. Quản trị rủi ro các công trình hạ tầng như thế nào để giảm tối đa thiệt hại là câu hỏi đang được quan tâm.

Chia sẻ tại tọa đàm do Báo Xây dựng tổ chức sáng 16/9, ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho rằng, các dự án cao tốc, đường sắt tốc độ cao, sân bay, cảng biển, năng lượng... thường có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp, nhiều gói thầu, nhiều nhà thầu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các hạng mục.

Vì vậy, quy mô dự án càng lớn thì rủi ro không chỉ tăng về mức độ mà còn thay đổi về tính chất. Một sự cố ở một khâu có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền về chi phí, tiến độ, chất lượng và thậm chí ảnh hưởng đến khả năng khai thác của cả hệ thống và các gói thầu khác.

Theo ông Biên, trước hết chủ đầu tư là những người phải có giải pháp phòng ngừa rủi ro. Điều này được thể hiện trong quan hệ hợp đồng để xác định rõ trách nhiệm của các bên trong quá trình triển khai thi công.

Tuy nhiên, các rủi ro này rất phức tạp và đa dạng. Đặc biệt trong những hoạt động đầu tư xây dựng, có những rủi ro chúng ta không thể tránh và không thể lường trước được, có thể xảy ra do yếu tố khách quan. Cho nên, rất cần thiết phải có một công cụ chuyển giao rủi ro cho doanh nghiệp bảo hiểm, nhằm đảm bảo khi sự cố xảy ra, chủ đầu tư có đủ nguồn lực để khắc phục và xử lý hậu quả.

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc- Nam là một trong những siêu dự án có quy mô lớn cả về vốn lẫn công trình, trải dài qua nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước

Trong Luật Xây dựng năm 2014 cũng như các quy định mới gần đây nhất đã thiết kế nhiều quy định về các trường hợp bắt buộc phải mua bảo hiểm cho công trình xây dựng.

Cụ thể bao gồm, những công trình có quy mô lớn, phức tạp; công trình có khả năng ảnh hưởng lớn đến an toàn cộng đồng và hạ tầng và các công trình có khả năng gây ảnh hưởng, gây sự cố môi trường theo quy định của pháp luật về môi trường.

Cũng theo lãnh đạo Cục Kinh tế Quản lý xây dựng, đối với chủ đầu tư, ngoài việc có các biện pháp phòng ngừa rủi ro thì pháp luật cũng đã tạo ra những công cụ pháp lý. Cụ thể là chi phí mua bảo hiểm đã được tính trong tổng mức đầu tư của dự án. Đây là một điểm thuận lợi cho các chủ đầu tư trong việc xác định, tính toán các điều kiện và nội dung bảo hiểm để đạt được hiệu quả khi có sự cố cần chi trả.

Hợp đồng bảo hiểm phải lường hết được các rủi ro

Ông Nguyễn Văn Diệp, Trưởng phòng Thể chế hợp đồng, BQLDA đường sắt (Bộ Xây dựng) cho biết, trong quá trình thực hiện đầu tư xây dựng, Ban QLDA đường sắt đều phải mua bảo hiểm cho mỗi công trình.

Trong đó, phải lưu ý đặc biệt đến điều khoản của hợp đồng bảo hiểm, sao cho lường trước được tất cả các vấn đề rủi ro có thể xảy ra, đồng thời, để kiểm soát sự chặt chẽ của hợp đồng. Mục tiêu là khi rủi ro xảy ra sẽ có đủ cơ sở pháp lý để bồi thường bảo hiểm theo đúng quy định.

Chia sẻ thêm về những thiệt hại có thể xảy ra khi tham gia đầu tư các dự án hạ tầng do các rủi ro gây ra, ông Lê Văn Bình, Ban QLDA Thăng Long cho hay, qua thực tiễn quản lý, triển khai các dự án hạ tầng giao thông, Ban QLDA Thăng Long luôn xác định rõ những rủi ro mà chủ đầu tư cần quan tâm khi thực hiện các dự án.

"Chúng tôi luôn xác định, không chờ rủi ro xảy ra mới xử lý mà phải nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án và trong toàn bộ quá trình thực hiện. Trong đó, có việc tìm đến các doanh nghiệp bảo hiểm để được tư vấn, chia sẻ các phương án phòng ngừa", ông Lê Văn Bình chia sẻ.

Bà Bùi Thị Thanh Xuân, Phó Tổng Giám đốc, Tổng Công ty CP Bảo hiểm ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VBI) thông tin, thời gian qua nhiều dự án có mua bảo hiểm nhưng đâu đó chưa đầy đủ. Các chuyên gia cũng đã nói tới chuyện mua bảo hiểm ngay từ đầu, đây là phương án thích hợp để quản trị rủi ro.

Thực tế, nếu có công ty bảo hiểm ngay từ đầu, chúng ta có thể làm kỹ hơn các giải pháp để qua đó, lường trước số chi phí có khả năng phải chịu trách nhiệm.

Ông Lê Văn Bình cho rằng, chúng ta cần thay đổi tư duy về việc mua bảo hiểm, đó là thay vì coi đó là khoản tiền phí phải trả thì hãy cho rằng đó là quỹ đầu tư bảo hiểm rủi ro.

Thực tế, có những công trình giá trị lớn hàng triệu tỷ đồng, thời gian thực hiện kéo dài nên khi nghiên cứu phải tính tới việc mua bảo hiểm thế nào cho phù hợp với từng dự án.

"Chúng tôi quan niệm bảo hiểm là chi phí cần thiết hỗ trợ cho dự án nên có thể nghiên cứu ngay từ đầu để có phần dự phòng đưa vào, làm chi phí đầu tư cho bảo hiểm sau này", ông Bình nêu quan điểm.