Công ty giữ giấy tờ tùy thân, yêu cầu người lao động đặt cọc tiền có đúng luật?
Hỏi: Ông N.T.Hải (ngụ xã Thạnh Lộc, tỉnh An Giang) hỏi: Chị Hương được một công ty may mặc tuyển dụng vào làm công nhân. Khi nhận việc, công ty yêu cầu chị nộp bản chính thẻ căn cước, bằng tốt nghiệp và đặt cọc 5 triệu đồng để bảo đảm thực hiện đúng hợp đồng lao động, không tự ý nghỉ việc. Công ty cho biết sẽ trả lại giấy tờ và tiền đặt cọc sau khi chị nghỉ việc đúng quy định. Vậy việc làm của công ty có đúng quy định pháp luật không?

Đáp: Phòng Phổ biến, giáo dục pháp luật, Sở Tư pháp tỉnh An Giang trả lời:
Theo Điều 17 Bộ luật Lao động năm 2019, khi giao kết và thực hiện hợp đồng lao động, người sử dụng lao động không được thực hiện các hành vi: Giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động; yêu cầu người lao động đặt cọc tiền hoặc tài sản khác để bảo đảm thực hiện hợp đồng lao động; buộc người lao động thực hiện hợp đồng lao động để trả nợ cho người sử dụng lao động.
Như vậy, việc công ty yêu cầu chị Hương nộp bản chính thẻ căn cước, bằng tốt nghiệp và đặt cọc 5 triệu đồng là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm, dù công ty cam kết sẽ hoàn trả sau khi chị nghỉ việc.
Mức xử phạt đối với hành vi này như thế nào?
Theo điểm a, điểm b khoản 2 Điều 15 Nghị định số 283/2026/NĐ-CP ngày 15/7/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội (có hiệu lực từ ngày 10/9/2026), người sử dụng lao động có hành vi giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ hoặc yêu cầu người lao động đặt cọc tiền, tài sản để bảo đảm thực hiện hợp đồng lao động sẽ bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 25 triệu đồng đối với cá nhân. Trường hợp tổ chức vi phạm, mức phạt gấp 2 lần, tương ứng từ 40 triệu đồng đến 50 triệu đồng.
Ngoài bị phạt tiền, công ty phải khắc phục hậu quả gì?
Theo điểm d, điểm đ khoản 3 Điều 15 Nghị định số 283/2026/NĐ-CP, người sử dụng lao động vi phạm còn bị buộc trả lại bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ đã giữ của người lao động; hoàn trả số tiền hoặc tài sản đã nhận, đồng thời trả khoản tiền lãi tính theo mức lãi suất tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của các ngân hàng thương mại nhà nước công bố tại thời điểm xử phạt.
Như vậy, người lao động có quyền từ chối yêu cầu giữ giấy tờ bản chính và đặt cọc tiền trái quy định của người sử dụng lao động.

