Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bình Thuận: 'Vượt ngưỡng' cho bội thu

Hồ Cà Giây vào mùa giáp tết 2026

“Của để dành” cho mùa khô

Chưa phải tháng chạp mà nắng ở vùng La Gi, Hàm Tân cũ đã ánh màu của tết. Cứ như qua những trận mưa khác thường, trời phải “sáng” hơn lệ thường và hồ Núi Đất cũng đầy nước hơn mong đợi, dù không nhận đợt chuyển nước nào từ hồ Sông Dinh. Thực tế, hồ Núi Đất từ những năm trước khó tích nước đầy. Vì vùng này vốn ít mưa, thêm vào đó, tuyến kênh chuyển nước Sông Dinh - Núi Đất là kênh cát nên hay bị sạt lở vào mùa mưa khiến việc chuyển nước bị ảnh hưởng trong mùa khô. Và cũng bởi hồ Sông Dinh phía bên trên đang dừng ở giai đoạn 1 nên đôi khi lượng nước cũng chưa dồi dào. Thế nên, sự đổi thay này đáng được ghi nhận, nhất là đúng thời điểm vào mùa khô, tức vào vụ đông xuân vốn ít sâu bệnh và nếu có đầy đủ nước sẽ giúp mùa vụ bội thu.

Số liệu của Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Chi nhánh La Gi - Hàm Tân cho thấy, đến cuối tháng 12/2025, dung tích hữu ích của hồ Núi Đất được 7,9 triệu m3, của hồ Sông Dinh 3 là 12,59 triệu m3 và hồ Sông Phan 2,91 triệu m3. Nhờ vậy, kế hoạch cấp nước sinh hoạt cho các xã, phường trong khu vực và sản xuất vụ đông xuân 2025 - 2026 thuận lợi, dự báo không rơi vào cảnh phân chia nước như mọi năm.

Kênh 812 - Châu Tá chuyển nước về hồ Sông Quao

Rõ nhất, vì không san sẻ nước về hồ Núi Đất nên hồ Sông Dinh 3 có nhiều nước hơn để chuyển theo kênh chính Đông về xã Sơn Mỹ qua đập Cô Kiều cung cấp nước sinh hoạt cho vùng khát này và sản xuất 183 ha lúa đông xuân, tăng hơn cùng vụ năm trước khoảng 60 ha. Còn tính chung, kế hoạch sản xuất 3 vụ của năm 2026 cũng bảo đảm hơn với khoảng 2.500 ha, trong đó, diện tích lúa gần 1.800 ha, còn lại là thanh long và các cây ăn trái khác.

Ở vùng được xem là nối mạng thủy lợi chưa hoàn chỉnh này còn được như thế, nên ở các vùng khác được đánh giá đã cơ bản nối mạng hoàn chỉnh thì lượng nước tích ở các hồ cũng thuận lợi hơn nhiều. Điều đáng chú ý, năm nay, do có mưa bất thường diễn ra nhiều đợt nên các hồ thủy lợi cũng có nhiều lần đầy hồ phải xả lũ trong căng thẳng. Tuy nhiên, qua tất cả, các hồ đều không bị hư hại và hiện tại hầu hết đều đã tích đầy nước. Nhờ vậy, vụ đông xuân 2025 - 2026, khu vực Đông Nam tỉnh sẽ sản xuất hết kế hoạch đặt ra. Chưa nói đến tình huống nếu giá lúa gạo tăng cao thì người dân thấy có nước thuận lợi sẽ tự sản xuất, dẫn đến vượt kế hoạch sẽ xảy ra, khi mà trong hệ thống sông suối, kênh mương nối mạng có “chôn” sẵn nước từ 2 đợt mưa bất thường trong tháng 11, 12/2025 vừa rồi.

Kênh tiếp nước Lòng Sông - Đá Bạc

Nối dài nơi tích nước

Dự báo sản xuất linh hoạt sẽ xảy ra là chuyện đã từng. Ở vùng phải chắt chiu trữ nước mùa mưa để dùng trong mùa khô này, giải pháp chuyển nguồn nước từ các lưu vực thừa nước sang lưu vực thiếu nước đã được tỉnh Bình Thuận cũ áp dụng theo lộ trình nhiều năm qua. Nhờ vậy, đến thời điểm này, có khoảng 30 hồ chứa trên địa bàn chủ động tích đầy nước, sử dụng trong mùa khô.

Hồ Núi Đất vào cuối năm đầy nước

Hơn thế, trong quá trình chuyển nước trên, hệ thống nối mạng thủy lợi qua hàng trăm km kênh mương như “cánh tay nối dài” giúp các hồ chứa được nâng diện tích thực tưới lên cao so với năng lực thiết kế tưới ban đầu. Có hồ tăng gần gấp 2 lần so với thiết kế, điển hình như: hồ Cà Giây thiết kế tưới 3.965 ha, thực tưới 6.200 ha, tăng 2.235 ha, tương ứng tỷ lệ tăng 56% so với thiết kế. Ai cũng hình dung hồ Sông Lũy nhận nguồn nước sau của thủy điện Đại Ninh. Còn tuyến kênh 812 - Châu Tá dài gần 33 km chuyển nguồn nước từ hồ Sông Lũy về tưới các vùng đồng mà kênh đi qua thuộc các xã của 2 huyện Bắc Bình và Hàm Thuận Bắc cũ. Thế nên, nước tích tại hồ chỉ thể hiện một phần năng lực tưới thực tế. Tương tự, hồ Sông Quao cũng thế. Với thiết kế tưới 8.120 ha nhưng số thực tưới là 10.200 ha, tăng 2.080 ha, tương ứng tỷ lệ tăng 26% so với thiết kế hồ, nhờ hệ thống kênh mương nối dài theo thời gian đến các vùng đồng trong khu vực.

Các hồ khác nhỏ hơn nhưng diện tích tưới thực cũng tăng nhiều so với thiết kế tưới ban đầu. Cụ thể, hồ Ba Bàu thiết kế tưới 2.700 ha, thực tưới lên 3.710 ha, tăng 1.010 ha; hồ Đu Đủ thiết kế tưới 410 ha, thực tưới lên 980 ha, tăng 570 ha; hồ Sông Phan thiết kế tưới 670 ha, thực tưới lên 900 ha, tăng 460 ha; hồ Núi Đất thiết kế tưới 420 ha, thực tưới lên 880 ha, tăng 460 ha, tương ứng tỷ lệ tăng 110% so với thiết kế… Bên cạnh đó, Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi quản lý nguồn nước chặt chẽ, chỉ đạo sản xuất hợp lý, tăng cường bảo dưỡng, sửa chữa công trình để giảm chi phí khôi phục và nâng cấp công trình từ ngân sách nhà nước. Nhờ có nguồn nước chủ động, nông dân đã tích cực phát triển sản xuất, tăng nhanh diện tích khai hoang phục hóa, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng, hình thành nhiều vùng sản xuất mới.

Nhìn lại chặng đường cho thấy, từ 27.300 ha của năm 1992, đến nay, tổng diện tích sản xuất đã trên 115.000 ha, tăng đến 87.700 ha. Từ bài học bão lũ bất thường năm 2025 lại “xới” lên vấn đề cần tiếp tục trong thời gian tới ở vùng Đông Nam này. Đó là cần đầu tư tiếp các công trình để nối mạng thủy lợi hoàn chỉnh ở khu vực thuộc các Chi nhánh thủy lợi La Ngà, La Gi - Hàm Tân, Hàm Thuận Nam.

Bích Nghĩa .