Công xưởng Trung Quốc vươn lên nắm quyền thiết kế, khiến phương Tây phải phụ thuộc

Một thương hiệu đưa bản thiết kế đến nhà máy và yêu cầu sản xuất 100.000 sản phẩm. Nhưng khi nhà máy chủ động đề nghị đổi linh kiện, chỉnh kết cấu hoặc cải tiến quy trình lắp ráp để giảm chi phí và rút ngắn thời gian, vai trò của họ đã thay đổi.

Đó là quá trình sản xuất tại Trung Quốc chuyển dịch từ gia công thuần túy (OEM) sang mô hình nhà cung cấp tham gia sâu vào phát triển sản phẩm (OEM+), tiến tới tự thiết kế (ODM) và sản xuất hàng không thương hiệu (white-label).

Từ OEM đến white-label

Trong mô hình OEM truyền thống, thương hiệu giữ bản thiết kế, còn nhà máy chịu trách nhiệm chế tạo. Khi sản phẩm điện tử ngày càng phức tạp và thời gian đưa ra thị trường rút ngắn, việc tách biệt hai khâu này trở nên khó khăn.

Xu hướng "OEM+" phản ánh bước chuyển trung gian: nhà cung cấp vẫn sản xuất theo đơn hàng nhưng đóng góp trực tiếp vào khả năng sản xuất hàng loạt, lựa chọn linh kiện, tối ưu thiết kế và xử lý sự cố kỹ thuật. Xu hướng này không biến nhà máy thành ODM, vì thương hiệu vẫn giữ quyền quyết định sản phẩm, nhưng một phần tri thức kỹ thuật đã chuyển sang phía nhà sản xuất.

Ở mô hình ODM, nhà sản xuất đảm nhiệm hầu hết công đoạn: nghiên cứu sản phẩm, thiết kế phần cứng, phần mềm, làm khuôn, thử nghiệm và sản xuất hàng loạt.

Một dây chuyền sản xuất tại khu công nghệ Luxshare tại An Huy, Trung Quốc tháng 8/2024. Ảnh: VCG

Tại Trung Quốc, các doanh nghiệp như Huaqin hay Luxshare là ví dụ tiêu biểu cho bước chuyển từ OEM sang ODM trong ngành laptop. Chương trình CTE do Intel triển khai giai đoạn 2013-2014 đã cung cấp bộ xử lý, thiết kế tham chiếu và công cụ phát triển cho các nhà sản xuất Thâm Quyến. Năng lực này giúp các ODM Trung Quốc tạo ra sản phẩm module hóa, làm khuôn nhanh và giao hàng ngắn hạn.

Năng lực ODM mở ra mô hình white-label. Thay vì thương hiệu bắt đầu từ ý tưởng mới, nhà máy phát triển sẵn sản phẩm và chuỗi cung ứng. Khách hàng chỉ cần chọn mẫu, tùy chỉnh chi tiết, đóng gói dưới thương hiệu riêng và đưa ra thị trường.

Trong mô hình white-label, nhà máy có thể tạo ra sản phẩm trước, sau đó mới tìm kiếm thương hiệu để phân phối tới người tiêu dùng.

Lợi thế từ cụm công nghiệp

Lợi thế của các nhà máy Trung Quốc không chỉ nằm ở chi phí nhân công. Một sản phẩm điện tử cần hàng chục nhóm linh kiện từ pin, màn hình, chip đến bo mạch và vỏ máy. Khi các nhà cung cấp tập trung trong cùng cụm công nghiệp, việc thử nghiệm thiết kế mới hoặc thay đổi linh kiện diễn ra nhanh chóng.

MIC đánh giá sự phát triển này là kết quả của hơn hai thập niên chồng lớp chính sách, hình thành cụm công nghiệp và tích lũy năng lực kỹ thuật. Một doanh nghiệp có thể xây nhà máy mới trong vài năm, nhưng cần nhiều thời gian hơn để hình thành mạng lưới hàng trăm nhà cung cấp, đội ngũ kỹ sư và hệ thống logistics phụ trợ.

Khi sở hữu khả năng thiết kế và chế tạo, bước tiếp theo của doanh nghiệp sản xuất là phát triển thương hiệu riêng - bước chuyển từ "Made in China" sang "Marketed by China".

Theo quỹ đầu tư 01VC, gần 50% trong số 10.000 nhà bán hàng hàng đầu trên Amazon Mỹ có nguồn gốc từ Trung Quốc (số liệu tổng hợp năm 2024). Các thương hiệu như Anker (đạt doanh thu khoảng 3 tỷ USD) hay Roborock (robot hút bụi) là ví dụ về doanh nghiệp đi lên từ hệ sinh thái sản xuất để cạnh tranh trực tiếp trên thị trường quốc tế.

Năng lực sản xuất nội địa đang trở thành nền tảng để doanh nghiệp Trung Quốc tự tạo ra sản phẩm, làm chủ thương hiệu và tự quyết định kênh phân phối toàn cầu.

Bài 3: Thoát mác kém chất lượng, thương hiệu Trung Quốc đi ra toàn cầu