Cốt lõi cải cách thủ tục hải quan là cuộc 'cách mạng' về tư duy quản trị

Cán bộ, công chức đội Thông quan, Chi cục Hải quan khu vực III tiếp nhận, xử lý tờ khai của doanh nghiệp tại Đội Thông quan. Ảnh: Mạnh Tú/TTXVN

Bộ Tài chính vừa công bố Danh mục thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ trong lĩnh vực hải quan. Theo đó, có 6 thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan được bãi bỏ. Trong đó, các thủ tục thuộc lĩnh vực kinh doanh hàng miễn thuế được bãi bỏ gồm: Cấp hoặc thu hồi giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh; tạm dừng hoạt động hoặc hoạt động trở lại của cửa hàng miễn thuế; mở rộng, thu hẹp, di chuyển địa điểm kinh doanh hoặc chuyển quyền sở hữu cửa hàng miễn thuế.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính cũng sửa đổi, bổ sung thủ tục công nhận kho, bãi, địa điểm làm thủ tục hải quan, tập kết, kiểm tra, giám sát hải quan theo hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong tiếp nhận và xử lý hồ sơ.

Theo đó, doanh nghiệp thực hiện hồ sơ đề nghị công nhận hoàn toàn trên Hệ thống dịch vụ công trực tuyến thay cho hình thức nộp hồ sơ giấy như trước đây. “Thành phần hồ sơ được đơn giản hóa, chủ yếu gồm văn bản đề nghị, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, sơ đồ thiết kế kho, bãi và các tài liệu chứng minh đáp ứng điều kiện theo quy định dưới dạng điện tử”, đại diện Cục Hải quan cho biết.

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, cơ quan Hải quan kiểm tra hồ sơ và điều kiện thực tế của kho, bãi, địa điểm đề nghị công nhận. Toàn bộ quá trình xử lý, thẩm định và trình phê duyệt được thực hiện trên hệ thống công nghệ thông tin. Trường hợp hồ sơ chưa đáp ứng yêu cầu, doanh nghiệp sẽ nhận được thông báo điện tử nêu rõ lý do để bổ sung, hoàn thiện.

Theo ông Trần Đức Hùng, hải quan xác định mỗi thủ tục hay điều kiện kinh doanh được bãi bỏ chính là một nút thắt được tháo gỡ cho dòng chảy thương mại quốc tế. Sự quyết liệt thể hiện ở việc rà soát toàn diện và mạnh dạn kiến nghị bãi bỏ những quy định không còn phù hợp với thực tiễn.

“Trọng tâm là dỡ bỏ các giấy phép con và những rào cản vô hình trong các quy định về điều kiện kinh doanh kho bãi, địa điểm kiểm tra giám sát hay các quy trình xét miễn giảm thuế. Cơ quan Hải quan cũng đang nỗ lực chuyển dịch từ cơ chế phê duyệt cấp phép sang cơ chế thông báo tự động ghi nhận”, Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết.

Khi hệ thống số đóng vai trò là màng lọc tự động, doanh nghiệp tuân thủ pháp luật chính là những chủ thể được hưởng hành lang ưu tiên để bứt phá. Mục tiêu cuối cùng là triệt tiêu hoàn toàn sự can thiệp chủ quan, cảm tính của con người, tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, nơi sự thượng tôn pháp luật là tấm vé thông hành nhanh nhất.

Mới đây, Nghị quyết 66.16/2026/NQ-CP có hiệu lực nhằm gỡ bỏ tư duy quản lý cũ để thiết lập mô hình quản trị dựa trên mức độ tuân thủ. Theo đó, Bộ Tài chính và cơ quan Hải quan đã rà soát, bãi bỏ và sửa đổi đối với 28 thủ tục hành chính trọng yếu, trong đó bãi bỏ hoàn toàn 17 thủ tục mang tính định danh cũ kỹ và sửa đổi bổ sung 11 thủ tục.

Đối với các ngành công nghiệp mũi nhọn như ô tô và công nghệ thông tin trọng điểm quy trình áp dụng thuế suất 0% được chuyển hẳn sang cơ chế thông báo và hậu kiểm xóa bỏ hoàn toàn khâu thẩm định danh mục thủ công để rút ngắn thời gian xử lý xuống còn từ 3 đến 10 ngày làm việc. Đây chính là đòn bẩy để tối ưu hóa dòng vốn ngay từ khâu nhập khẩu nguyên liệu sản xuất cho doanh nghiệp.

Theo đó, cắt giảm chứng từ, liên thông dữ liệu để doanh nghiệp đáp ứng mục tiêu “doanh nghiệp không phải cung cấp lại những gì Nhà nước đã có”. Một cải cách mang tính thực tiễn cao là việc người khai hải quan không phải nộp bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong thành phần hồ sơ, nếu cơ quan Hải quan có thể khai thác thông tin này từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.

Đề cập việc bãi bỏ một số thủ tục, giảm thiểu không gian cho các hành vi gây phiền hà, nhũng nhiễu cho doanh nghiệp, ông Trần Đức Hùng cho rằng, Hải quan đang thực hiện song song 2 nhiệm vụ chiến lược, đó là siết chặt kỷ cương công vụ và hiện đại hóa hạ tầng giám sát. Khi quy trình được tự động hóa, mọi tương tác giữa công chức và doanh nghiệp đều được ghi vết trên hệ thống, đảm bảo tính minh bạch tuyệt đối.

“Những sai phạm nếu có sẽ bị xử lý nghiêm khắc thông qua công tác kiểm tra sau thông quan. Đây là cách làm thực chất nhất để xóa bỏ tâm lý ngại thay đổi ở cấp cơ sở, đảm bảo các ưu đãi về thuế và thủ tục thực sự đi vào đời sống sản xuất của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp an tâm đầu tư và phát triển kinh doanh”, lãnh đạo Cục Hải quan nhấn mạnh.