Củ chụp ấm tình dân - quân

Địa phương này cũng từng là căn cứ địa cách mạng và hiện nay là xã An toàn khu. Năm 1996, xã Phú Lý được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Một tuyến giao thông trên địa bàn xã Phú Lý ngày nay được đầu tư khang trang.

Sẻ chia rau, củ rừng với bộ đội

Trong kháng chiến chống Pháp và Mỹ, đồng bào Chơ-ro ở xã Phú Lý bám rừng, cùng với bộ đội kháng chiến đã tạo nên nhiều chiến công hiển hách. Số đồng bào Chơ-ro thoát ly làm cách mạng thời kỳ chống Pháp là 14 người, chống Mỹ là 13 người. Xã Phú Lý có 4 liệt sĩ và 11 thương binh là đồng bào Chơ-ro.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, đồng bào Chơ-ro ở xã Lý Lịch vẫn còn giữ tập quán sống rải rác cách xa nhau theo nhóm dòng họ với hơn chục hộ gia đình, như: Nhóm suối Bà Hào (do ông Hoàng Văn Tài làm trưởng nhóm); nhóm suối Boon (do ông Hồng Văn Tung làm trưởng nhóm); nhóm suối Ràng (do ông Huỳnh Văn Thôi làm trưởng nhóm); nhóm suối Kốp (do ông Hồng Văn Ngọt làm trưởng nhóm); nhóm suối Sa Mách (do ông Huỳnh Văn Sành làm trưởng nhóm) để tránh kẻ thù vây bắt.

Tháng 11-1945, tại suối Boon, các ông Cả làng (Cả ruộng): Huỳnh Văn Liễu, Hồng Văn Hộ đã tập trung 5 nhóm Chơ-ro xã Lý Lịch gồm gần 100 hộ dân với 500 người để hỏi ý kiến, thống nhất ý chí. Tất cả người Chơ-ro từ già tới trẻ đều bày tỏ một lòng theo cách mạng, không theo đế quốc, sôi sục quyết tâm đánh đuổi kẻ thù xâm lược.

Tháng 6-1958, tại xã Lý Lịch, Xứ ủy Nam Bộ thành lập Ban Quân sự và Đảng ủy Lực lượng vũ trang Miền (tiền thân của lực lượng vũ trang Đông Nam Bộ). Được sự giúp đỡ nhiệt tình, đồng cam cộng khổ của đồng bào Chơ-ro ở Lý Lịch, các đơn vị bộ đội, các tổ chức Đảng được giữ vững và phát triển mặc dù phải chịu sự kìm kẹp của kẻ thù, lương thực thiếu thốn, có lúc bộ đội và đồng bào Chơ-ro phải ăn củ chụp thay cơm.

Già làng Nguyễn Đình Biên (ở ấp Lý Lịch, xã Phú Lý) cho biết: Có giai đoạn bị kẻ thù càn quét gắt gao, đồng bào Chơ-ro ở xã Lý Lịch trước đây không chỉ tổ chức đi tìm đào củ chụp, hái rau rừng, đọt mây, măng tre… nuôi bộ đội mà còn hướng dẫn, chỉ bày cho bộ đội nơi có nhiều củ chụp để đào. Củ chụp nằm sâu dưới lòng đất 4-5m, dây càng to thì củ càng lớn. Củ chụp được đào bằng thanh tre, khi đào, đồng bào chừa lại phần trên đầu củ từ 10-20cm để dây tiếp tục ra củ mới.

Rừng già Mã Đà, Hiếu Liêm đều có củ chụp phân bố khắp nơi. Tuy vậy, việc tìm kiếm củ chụp cũng không phải đơn giản vì rất dễ nhầm lẫn với củ nâu. Củ nâu để ăn được phải xử lý rất cầu kỳ để loại độc tố, chứ không như củ chụp chỉ cần luộc chín là dùng được.

Người dân anh hùng, vượt khó

Theo tài liệu Lịch sử Đảng bộ xã Phú Lý (1945-2015), giai đoạn lịch sử 1954-1960 đánh dấu chặng đường đấu tranh đầy hy sinh, gian khổ nhưng cũng thể hiện tấm lòng kiên trung, những nỗ lực to lớn của cán bộ, đảng viên và người dân xã Lý Lịch trước đây.

Trước sự khủng bố gắt gao của địch, để bảo toàn lực lượng, cuối năm 1959, đầu năm 1960, Xứ ủy chuyển về Sông Bé. Vì vậy, việc liên lạc giữa Huyện ủy Sông Bé và xã Lý Lịch gặp rất nhiều khó khăn như: bị kẻ thù bao vây, chia cắt, thú dữ, nhưng vẫn đảm bảo thông suốt. Nhất là xã Lý Lịch nắm bắt kịp thời được sự chỉ đạo của cấp trên thông qua việc tự tạo hàng trăm ná, bẫy, hàng ngàn chông và đào hàng trăm mét hào, hầm để chống càn.

Nhờ vậy, vào tháng 10-1962, khi kẻ thù nhảy dù xuống càn quét, đã trúng phải vũ khí tự tạo của quân và dân xã Lý Lịch làm thiệt mạng 5 tên địch và bị thương 3 tên khác, thu được 2 súng trường. Sau trận này, Căn cứ địa Lý Lịch được giữ vững, các đơn vị đóng tại đây tiếp tục được củng cố lớn mạnh.

Sau cuộc Tổng tấn công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968, địch càng tăng cường lập chốt và đánh phá, ném bom, rải chất độc hóa học vào các căn cứ cách mạng, trong đó có khu vực rừng già xã Lý Lịch. Dù vậy, đồng bào Chơ-ro ở xã Lý Lịch vẫn sát cánh cùng bộ đội giữ đất, bảo vệ xóm làng, căn cứ. Giai đoạn năm 1972-1975, Lý Lịch trở thành vùng an toàn của Chiến khu Đ. Các cơ quan, đơn vị đóng quân đều được đồng bào Chơ-ro ở Lý Lịch giúp đỡ, nhường cơm xẻ áo, chăm sóc khi bị thương, bi lạc đơn vị cho đến ngày thắng lợi.

Phó Chủ tịch UBND xã Phú Lý Nguyễn Thúc Quân bày tỏ: Trong suốt thời kỳ chiến tranh gian khổ chống giặc ngoại xâm, giải phóng dân tộc, đồng bào Chơ-ro ở xã Lý Lịch trước đây luôn bám rừng, đi theo cách mạng, đói no cùng cán bộ, chiến sĩ, vừa sản xuất vừa phục vụ chiến đấu là vậy. Ngày nay, đồng bào dân tộc Chơ-ro ở xã Phú Lý tiếp tục phát huy bản sắc cần cù, chịu khó, tích cực sáng tạo trong lao động, sản xuất, xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, vươn lên làm giàu chính đáng bằng đôi tay, khối óc và tinh thần bất khuất của vùng đất anh hùng.